نسطوریان

خبرگزاری مهر- گروه دین و اندیشه: "نسطوریان" در واقع رساله دکتری لیلا هوشنگی در گروه ادیان و عرفان دانشکده الهیات دانشگاه تهران بوده است که هم اکنون عضو هیئت علمی دانشگاه الزهرا است.

وی در این اثر خود کوشیده است به تاریخ و اعتقادات نسطوریان، نحوه شکل‏گیری، رشد و گسترش کلیسای نسطوری و موضوعات مرتبط با آن بپردازد. نسطوریان عنوانی است که پس از مناقشه نسطوریوس، اسقف قسطنطنیه (428 تا 431 م.) بر مسیحیان سوری شرقی اطلاق شد.

اگرچه پیشینه این جماعت مسیحی به سده‏های نخستین میلادی باز می‏گردد اما نسطوریوس با طرح آنها در سطح عمومی سبب در گرفتن مناقشه‏ای شد که با دخالت کلیسای اسکندریه و روم دامنه آن وسیع شد. نسطوریوس در شورای عمومی افسوس محکوم شد و پس از آن بود که این گونه خاص از اعتقادات با نام او گره خورد.

تا این زمان مرکز کلیسای این جماعت انطاکیه، شهری در آسیای صغیر (ترکیه کنونی) و مرکز علمی و فرهنگی آنها اِدِسا بود. اما پس از این مناقشه و محکومیت، نسطوریان به سبب بدعتکار شناخته شدن از امپراتوری روم اخراج شدند و ناگزیر به سرزمین پادشاهی ایران مهاجرت کردند. (485 م.)

یکسال بعد تحت شرایط خاصی کلیسای ایران به طور رسمی کلیسای نسطوری اعلام شد که در نتیجه آن پیامدهای چشمگیری در عرصه‏های گوناگون برای نسطوریان حاصل شد.

پس از ظهور اسلام در قرن سوم هجری با استقرار کلیسای مرکزی نسطوری در بغداد نسطوریان در دربار خلفای عباسی حضور و نفوذ ویژه یافتند و در نهضت ترجمه نیز نقشی مهم داشتند تا آنکه پس از حمله مغول در قرن هفتم هجری دوره شکوفایی کلیسای نسطوری رو به افول نهاد.

مؤلف "نسطوریان" کتاب خود را در سه بخش تدوین کرده است. بخش نخست به مطالعه و بررسی زمینه‏های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مؤثر در استقرار مسیحیت، بررسی سیر تحولات اعتقادی تا جدایی مسیحیت شرقی، دسته‏بندیهای کلیساهای شرقی و در نهایت بررسی تاریخچه مسیحیت سریانی تا پیش از نسطوریوس اختصاص دارد.

بخش دوم با تاریخ حوادث و وقایع مهم کلیسای نسطوری از زمان ظهور نسطوریوس یعنی از قرن پنجم میلادی تا اوج شکوفایی این کلیسا در قرن دهم میلادی اختصاص دارد. هر چند دوره‏های بعدی که این کلیسا دچار افول و اضمحلال شد نیز از نظر دور نمانده است.

بخش سوم و پایانی کتاب نسطوریان اما به مباحث اعتقادی اختصاص دارد که در آن پیشینه مباحث و اصطلاحات مرتبط با آنها، خاستگاه مناقشات و اصول و مبانی فکری مکاتب دیگر نیز مورد نظر قرار گرفته است. از این رو در این بخش ضمن بیان گزارشی فشرده از پیشینه اصلیترین مباحث اعتقادی مسیحی تثلیث، تجسد و مسیح‏شناسی، به سیر تحول اصطلاحات نیز توجه شده است.