رمضان برترین ماه سال/ تقدیر امور سال آینده مخصوص شب قدر است

خبرگزاری مهر - گروه دین و اندیشه: آیت‌الله شیخ مجتبی تهرانی ماه مبارک رمضان را بهترین ماه‌ها و شبهای قدر را بهترین ایام سال عنوان کرد و یادآور شد: تقدی امور سال آینده مخصوص شب قدر است.

مروری بر مباحث گذشته

بحث ما در این رابطه بود که ماه مبارک رمضان، ماه بازگو کردن کلام رب، یعنی تلاوت قرآن و ماه سخن گفتن با رب، یعنی دعا است. در باب دعا عرض کردم که دعای مأثور و غیرمأثور داریم که دارای آداب و شرایطی است. همچنین عواملی هستند که روی اجابت دعا تأثیرگذارند؛ از اعمال گرفته تا مکان‏ها، زمان‏ها و حالات. 

در گذشته بعضی از این‏ مسائل را مطرح کردیم و بحث ما به «تأثیر زمان بر روی اجابت دعا» رسید و مطالبی را نسبت به شبانه‏روز یا شب و روز خاص در ایام هفته و ماه توضیح دادیم. گفته شد در بین ماه‏ها، ماه مبارک رمضان به حسب آنچه که در معارف ما است روی اجابت دعا بیشترین اثر را دارد و در بین روزها و شب‏های ماه مبارک رمضان هم یک زمان مخصوصی است که تأثیرگذاری‏اش بیشتر است که عبارت از لیالی قدر است.

در روایتی این معنا را راجع به ماه مبارک رمضان داریم که امام صادق(ع) درباره این ماه و این شب‏ها اینگونه تعبیر کردند که: «فَغُرَّةُ الشُّهُورِ شَهْرُ اللَّهِ عَزَّ ذِکْرُهُ وَ هُوَ شَهْرُ رَمَضَانَ»؛ برجسته‏ترین ماه‏ها، ماه رمضان است؛ «وَ قَلْبُ شَهْرِ رَمَضَانَ لَیْلَةُ الْقَدْرِ».(الکافی، 4، 65) این همان تعبیری است که من عرض کردم؛ یعنی در بین ماه‏ها، برجسته‏ترینش ماه رمضان است و در خود ماه رمضان هم، بالاترین اوقاتش، لیله قدر است.

ماه رجب در مرتبه متأخره ماه مبارک رمضان

روایات ما در مرتبه متأخره از ماه رمضان در بین ماه‏ها، ماه رجب را مطرح می‏کنند که از نظر ارزشی و تأثیرگذاری روی دعا، از دیگر ماه‏ها با ارزش‏تر است. در روایتی از پیغمبر اکرم(ص) آمده است: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى نَصَبَ فِی السَّمَاءِ السَّابِعَةِ مَلَکاً یُقَالُ لَهُ الدَّاعِی»؛ یعنی خداوند در آسمان هفتم فرشته‏ای را نصب کرده است که به آن ملَک «داعی» می‏گویند؛ «فَإِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَجَبٍ یُنَادِی ذَلِکَ الْمَلَکُ کُلَّ لَیْلَةٍ مِنْهُ إِلَى الصَّبَاحِ»؛ وقتی که ماه رجب فرا می‏رسد، او در هر شب این ماه تا صبح ندا می‏کند؛ «طُوبَى لِلذَّاکِرِینَ طُوبَى لِلطَّائِعِینَ»؛ خوشا به حال کسانی که به یاد خدا هستند و او را اطاعت می‏کنند.

«وَ یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَنَا جَلِیسُ مَنْ جَالَسَنِی»؛ فرشته می‏گوید که خداوند می‏فرماید من هم‏نشین کسی هستم که با من بنشیند؛ «وَ مُطِیعُ مَنْ أَطَاعَنِی وَ غَافِرُ مَنِ اسْتَغْفَرَنِی»؛ من مطیع کسی هستم که از من فرمان بَرَد و من کسی را که از من طلب آمرزش کند، می‏آمرزم؛ «الشَّهْرُ شَهْرِی»؛ ماه، ماه من است؛ «وَ الْعَبْدُ عَبْدِی»؛ بنده، بنده من است؛ «وَ الرَّحْمَةُ رَحْمَتِی» رحمت هم رحمت من است.

بعد در ادامه می‏فرماید که فرشته از قول خداوند متعال می‏گوید: «فَمَنْ دَعَانِی فِی هَذَا الشَّهْرِ أَجَبْتُهُ»؛ هر کسی که مرا در این ماه بخواند، من جوابش را می‏گویم. این خواندن همان دعا کردن است. پس معلوم می‏شود ماه رجب، روی دعا اثر دارد؛ آن هم روی اجابت دعا.

محل استشهاد من در روایت، این جمله بود که حضرت فرمودند فرشته هر شب می‏گوید: «فَمَنْ دَعَانِی فِی هَذَا الشَّهْرِ أَجَبْتُهُ وَ مَنْ سَأَلَنِی أَعْطَیْتُهُ وَ مَنِ اسْتَهْدَانِی هَدَیْتُهُ وَ جَعَلْتُ هَذَا الشَّهْرَ حَبْلًا بَیْنِی وَ بَیْنَ عِبَادِی فَمَنِ اعْتَصَمَ بِهِ وَصَلَ إِلَیَّ».(بحارالانوار، 95، 377) هر که مرا بخواند جوابش را می‏دهم و اگر از من درخواست کند به او می‏بخشم، و هر که از من طلب هدایت و راهنمایی کند، هدایتش می‏کنم. من این ماه را ریسمانی میان خود و بندگانم قرار دادم که هر که به آن درآویزد، به من خواهد رسید.

البته این روایت، روایتی است که مسائل زیادی در خود دارد ولی آنچه که مورد استشهاد من بود این است که در بین ماه‏ها، ماهی که بر روی اجابت دعا مؤثر است، اول ماه مبارک رمضان است و در مرتبه متأخّر از آن، ماه رجب است.

وحدت مضمون در تمامی دعاهای ماه رجب

لذا شما اگر دعاهایی که در ماه رجب وارد شده است را نگاه کنید، می‏بینید مضامین همه آنها همین است که عبد چیزی را از ربش درخواست کند و رب هم به او ببخشد؛ مثلاً می‏گوید: «یَا مَنْ یَمْلِکُ حَوَائِجَ السَّائِلِینَ یَا مَنْ لِکُلِّ مَسْأَلَةٍ مِنْکَ سَمْعٌ حَاضِرٌ وَ جَوَابٌ عَتِید».(بحارالانوار، 83، 58)

این‏ها همه گویای این است که عبد چیزی را از ربش بخواهد و خدا هم به او عنایت کند. یا در دعای دیگر آن تعبیر را دارد که: «خَابَ الْوَافِدُونَ عَلَى غَیْرِکَ وَ خَسِرَ الْمُتَعَرِّضُونَ إِلَّا لَکَ وَ ضَاعَ الْمُلِمُّونَ إِلَّا بِکَ‏».(بحارالانوار، 95، 389) یعنی کسی که به غیر تو امید بست ناکام ماند و یا این دعا که: «اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ صَبْرَ الشَّاکِرِینَ لَکَ‏». خدایا من صبر شکرگزاران درگاهت را از تو درخواست می‏کنم.

من قبلاً هم عرض کردم که «استغفار» خودش دعا است و از اعمال هر روزه ماه رجب است. قبل از ظهر و بعد از ظهر، هفتاد مرتبه وارد شده است که انسان بگوید: «أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَیْهِ‏» و بعد دستانش را بلند کند و بگوید: «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِی وَ تُبْ عَلَیَّ».(وسائل الشیعه، 10، 484) از تمام این‏ روایاتی که وارد شده، انسان می‏فهمد که این ماه بر روی استجابت دعا تأثیر دارد که این قدر هم به دعا کردن سفارش شده است. در آن روایت صراحتاً گفته بود که در بین ماه‏های سال، ماه رمضان در رتبه اول است که مؤثر است؛ پس در رتبه دوم، ماه رجب است.

آیا شبی در اندازه شب قدر هست؟

در روایت داشتیم که ماه رمضان در بین ماه‏ها، غُرّه شُهور و برجسته‏ترین آنها است. بعد هم قلب شهر رمضان، لیله قدر است. من این دو ماه را مقابل یکدیگر قرار می‏دهم و می‏خواهم به مطلبی اشاره کنم.

در ماه رجب این‏طور است که خودش بعد از ماه مبارک رمضان سرآمد شُهور است، اما از نظر اینکه در ماه رجب شبی وجود داشته باشد که در مرتبه متأخره از لیله القدر باشد، ما روایتی در معارفمان نداریم. یعنی نسبت به ماه رجب چنین چیزی نداریم.

لذا یک وقت ما به سراغ ماه‏ها می‏رویم؛ در اینجا اول ماه رمضان است و در مرتبه متأخره از آن، ماه رجب است. اما در مورد لیله قدر چطور؟ آیا در بین لیالی و شب‏های طول سال، شبی وجود دارد که برای اجابت دعا در مرتبه متأخره لیله القدر باشد؟

در ماه رجب، ما چنین شبی را نداریم که در معارفمان آمده باشد؛ اما یک شب هست که در مرتبه متأخّره از لیلة القدر است و در روایات هم به آن اشاره شده است که آن،‌ شب نیمه شعبان است.

شب نیمه شعبان در مرتبه متأخره شب قدر

ما در این رابطه روایات متعددی داریم که من فقط آن روایتی را مطرح می‏کنم که در ارتباط با بحث است. روایتی از امام صادق(ع) است که حضرت فرمودند: «سُئِلَ الْبَاقِرُ عَنْ فَضْلِ لَیْلَةِ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ» از ‏پدر بزرگوارشان، امام باقرپرسیده شد که شب نیمه شعبان چه فضیلتی دارد؟ «فَقَالَ هِیَ أَفْضَلُ لَیْلَةٍ بَعْدَ لَیْلَةِ الْقَدْرِ»؛ حضرت خیلی روشن و شفاف پاسخ دادند، به نحوی که دیگر در آن هیچ ابهامی نیست که آدم بخواهد تأمل کند. حضرت فرمودند فضیلت نیمه شعبان این‏طور است که در بین تمام لیالی، بعد از لیله قدر، افضل است.

در ادامه می‏فرمایند: «فِیهَا یَمْنَحُ اللَّهُ تَعَالَى الْعِبَادَ فَضْلَهُ وَ یَغْفِرُ لَهُمْ بِمَنِّهِ»؛ خداوند در شب نیمه شعبان، فضل خویش را به بندگانش می‏بخشد. «وَ یَغْفِرُ لَهُمْ بِمَنِّهِ»؛ و به لطف خودش آن‏ها را مورد آمرزش و مغفرت قرار می‏دهد. «فَاجْتَهِدُوا فِی الْقُرْبَةِ إِلَى اللَّهِ فِیهَا»؛ پس کوشش کنید که در این شب خود را به خداوند نزدیک کنید.

«فَإِنَّهَا لَیْلَةٌ آلَى اللَّهُ عَلَى نَفْسِهِ أَنْ لَا یَرُدَّ سَائِلًا لَهُ فِیهَا مَا لَمْ یَسْأَلْ مَعْصِیَةً»؛ خداوند با خود پیمان بسته است که در این شب، هیچ درخواست کننده‏ای را رد نکند، اما به شرط اینکه از خدا معصیت نخواهد. محل استشهاد من این جمله بود. این تعبیر که در اینجا فرمود هر دعایی را اجابت می‏کنم، یعنی این شب، ‏بعد از شب قدر، بیشترین تأثیر را بر اجابت دعای بندگان دارد.

بعد در ادامه دارد: «وَ إِنَّهَا اللَّیْلَةُ الَّتِی جَعَلَهَا اللَّهُ لَنَا أَهْلَ الْبَیْتِ بِإِزَاءِ مَا جَعَلَ لَیْلَةَ الْقَدْرِ لِنَبِیِّنَا»؛ یعنی خداوند نیمه شعبان را برای ما اهل بیت به إزای لیله قدری که برای پیغمبر ما قرار داده است، مقرر فرمود.

بعد در آخر روایت آمده است که حضرت فرمودند: «فَاجْتَهِدُوا فِی الدُّعَاءِ وَ الثَّنَاءِ عَلَى اللَّهِ».(وسائل الشیعه، 8، 106) حضرت این جمله را که می‏فرماید، گویا می‏خواهند اجمالاً به این معنا اشاره فرمایند که هر چه از برکات و خصوصیات برای شب قدر است، برای این شب هم هست. یعنی شب نیمه شعبان هم مثل شب قدر است و در آن هم، دعا مستجاب است و هم مسائل دیگری است .

وقتی حضرت می‏فرماید خدا این شب را برای ما قرار داد به ازای شب قدری که برای پیغمبر قرار داده است، قهراً این به ذهن می‏آید که این شب تمام خصوصیات شب قدر را دارد. پس این خصوصیّت شب قدر که شب سرنوشت نسبت به سال آینده است و امور سال آینده در شب قدر تقدیر می‏شود، آیا برای شب نیمه شعبان هم هست یا نه؟

تقدیر امور سال آینده مخصوص شب قدر است

اینکه من می‏گویم به ذهن می‏آید، نه تنها به ذهن من می‏آید، بلکه آن‏هایی هم که خدمت حضرات ائمه می‏رسیدند هم این مطلب به ذهنشان می‏آمد. حسن بن‏علی بن‏فضال خدمت امام هشتم(ع) می‏رود و از حضرت راجع به فضیلت نیمه شعبان می‏پرسد.

نمی‏خواهم تمام روایت را بخوانم، چون روایت مفصل است؛ فقط یک بخش آن را که مربوط به همین بحث است عرض می‏کنم. می‏گوید من به امام هشتم(ع) عرض کردم: «إِنَّ النَّاسَ یَقُولُونَ إِنَّهَا لَیْلَةُ الصِّکَاکِ‏»؛ مردم می‏گویند این شب ـ‏شب نیمه شعبان‏ـ شب دیوان است.

مرادش از «إنّ الناس یقولون» عامّه است؛ یعنی اهل سنّت. می‏گوید عامّه می‏گویند شب نیمه شعبان، شب دیوان است. «الصّکاک» یعنی شب ثبت اعمال سال آینده است. آن‏ها یک چنین حرفی می‏زنند. این همان حرفی است که ما نسبت به شب قدر معتقدیم. حضرت فرمودند: «تِلْکَ لَیْلَةُ الْقَدْرِ فِی شَهْرِ رَمَضَان».(وسائل الشیعه، 8، 59) این خصوصیت برای لیلة قدری است که در ماه رمضان است؛ این خصوصیت در شب نیمه شعبان نیست.

درست است که خداوند نیمه شعبان را برای ما قرار داد به ازای شب قدری که برای پیغمبر قرار داده است، اما بِدان که این خصوصیت فقط مربوط به لیله قدر است. یعنی مسئله ثبت و ضبط اعمال و خصوصیات سال آینده تنها در شب قدر اتفاق می‏افتد.

من این روایت را خواندم که یک تذکر هم بدهم و آن این است که باید خیلی مراقب باشیم که از این لیالی قدر بهره‏برداری کنیم. ما از این شب‏ها به شب سرنوشت تعبیر می‏کنیم و بین لیالی قدر که وارد شده است، روی شب بیست‏و‏یکم و بیست‏وسوم زیاد سفارش شده است. این را تذکر دادم که بدانید که این شب‏ها به خصوص شب بیست‏وسوم دیگر بدل ندارد.

-----------------------------------------

منبع: پایگاه اطلاع رسانی آیت الله شیخ مجتبی تهرانی

کد خبر 1145143

شهر خبر

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 3 + 11 =