«زبان‌شناسی حقوقی» پس از حضور در بازجویی‌های واقعی تدوین شد

مولف کتاب «زبان‌شناسی حقوقی» این اثر تازه‌منتشر شده را حاصل یک سال گردآوری داده‌های بومی در سطح آگاهی تهران بزرگ و دادسراها و مشاهده‌ بازجویی‌های واقعی از نزدیک دانست که می‌تواند برای زبان‌شناسان و حقوقدانان مفید واقع شود.

سیروس عزیزی یکی از مولفان کتاب تازه منتشرشده «زبان‌شناسی حقوقی» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره علم زبان‌شناسی و جایگاه آن در ایران و جهان گفت: زبان‌شناسی به معنای بررسی علمی زبان است. وقتی می‌گوییم بررسی علمی دیگر فرقی ندارد که شما به عنوان زبان‌شناس در مورد چه زبانی تحقیق می‌کنید. زبان‌شناس با تکیه بر علوم و دانش مختلف مانند معنی‌شناسی، واج‌شناسی، نحو، گفتمان، ساخت‌واژه و آواشناسی این کار را انجام می‌دهد.

 وی ادامه داد: هرکدام از این علوم مانند ابزاری است در دست زبان‌شناس. زبان‌شناسی نوین همانند هر رشته علمی دیگر، به دو شاخه‌ نظری و کاربردی تقسیم می‌شود که در مسیر تکوین خود، پس از استوار کردن بنیادهای نظری و پدید آوردن مکاتب و رویکرد‌های گوناگون، مرزهای نظری را در طی می‌کند و پای به عرصه‌های کاربردی می‌گذارد. زبان‌‌‌شناسی کاربردی حوزه‌های متنوعی را همچون تحلیل گفتمان، آموزش زبان، دوزبانگی، چندزبانگی، برنامه‌ریزی زبان، زبان‌‌شناسی حقوقی، کاربردشناسی، ترجمه، ارتباط بین زبان و جنسیت، روش تدریس، تغییرات زبانی و حتی انتقال اطلاعات در رسانه را در برمی‌گیرد.

این کارشناس حقوقی درمورد زبان‌شناسی کاربردی بیان کرد: در آغاز زبان‌شناسی کاربردی را بیشتر با آموزش زبان و زبان‌آموزی یکسان می‌شمردند، اکنون دیگر چنین نیست و دامنه آن به ‌اندازه‌ای گسترش یافته که حتی برشمردن همه آنها فرصتی جداگانه می‌خواهد. تنها اشاره به برخی از زمینه‌هایی که هم‌اکنون زبان‌شناسی به‌طور مستقیم و عملی در آنها به‌کار گرفته می‌شود، می‌تواند گوشه‌ای از این مجموعه پویا و فعال را پیش چشم ما تصویر کند.

عزیزی افزود: از تحلیل‌های آزمایشگاهی و توصیف دقیق دستگاه گفتاری زبان‌ها و یافتن راه‌حل‌هایی برای مشکلات گفتاری و درمان بیماران زبان‌پریش گرفته تا تدوین دستورهای آموزشی و نیز عرضه روش‌ها و شیوه‌های نوین آموزش زبان، از واکاوی متن و تجزیه و تحلیل معنایی و کاربردشناختی نمونه‌های واقعی زبان و روشن کردن جنبه‌های مبهم رفتارهای زبانی در موقعیت‌های گوناگون اجتماعی و حتی حقوقی و قانونی، تا بومی‌سازی،  استاندارد سازی و برنامه‌ریزی زبان، از آموزش مهارت و رویکردهای نوین ترجمه، نقد و ارزیابیِ آن، تا ارزیابی، نقد، آموزش کاربرد و تدوین فرهنگ‌ها، از بازخوانی و بازشناسی ادبیات، نقد ادبی و سبک‌شناسی، تا رمزگشایی خط‌ها و زبان‌های باستانی و ناشناخته و توصیف و رده‌بندی همه زبان‌ها و گویش‌های جهان و ترسیم نقشه جامعی از موقعیت و پیوندهای گذشته و حال آنها.

نویسنده کتاب «زبان‌شناسی حقوقی» در توضیح بیشتر اثری که با همراهی نگار مومنی تدوین کرده است، عنوان کرد: فراتر از این، زبان‌شناسی به‌ دلیل ماهیت و ویژگی فراگیر پدیده مورد بررسی خود یعنی زبان، کارآیی گسترده‌تری نیز یافته‌است. تعامل زبان‌شناسی با رشته‌های علمی دیگر پدیدآورنده حوزه‌های میان‌رشته‌ای‌ همچون زبان‌شناسی حقوقی، زبان‌شناسی اجتماعی، زبان‌شناسی روان‌شناختی، زبان‌شناسی پیکره‌ای، زبان‌شناسی رایانشی و... شده ‌است. البته در همه میان‌رشته‌ای‌های یادشده، زبان‌شناسی هسته مجموعه را تشکیل می‌دهد (چه به ‌لحاظ محتوایی و موضوعی و چه به ‌لحاظ نامگذاری و ساخت‌واژی). هدف از این یادآوری به ‌هیچ‌روی اغراق در نقش زبان‌شناسی یا کم‌اهمیت جلوه‌دادن رشته‌های دیگر نیست؛ چراکه در بسیاری از موارد نیز آن رشته‌ها هسته میان‌رشته‌ای‌های دیگر به‌شمار می‌روند.

 عزیزی در پاسخ به اینکه علت انتخاب این عنوان چیست؟ مثلاً چرا زبان‌شناسی قانونی، زبان‌شناسی قضایی یا زبان‌شناسی جزایی- جنایی را انتخاب نکردید؟ توضیح داد: مهم‌ترین دلیلی که فرهنگستان برای برگزیدن معادل زبان‌شناسی قانونی آورده است، قیاس آن با اصطلاح پزشکی قانونی است که در برابر forensic medicine از قبل قرار داده شده است. مسلماً قیاس در وضع این اصطلاح دلیل مناسبی نمی‌باشد. دوم آن که برای ما مشخص نیست که علت وضع پزشکی قانونی در برابرforensic medical با همان معیارهایی صورت می‌گیرد که forensic linguistics دارد. درمورد زبان‌شناسی قضایی نیز باید گفت قضا در لغت به معانی گوناگون اطلاق می‌گردد، از جمله: رأی، حکم، اراده، الزام، فیصله دادن و جز آن، و در زبان فارسی معنی مصدری این کلمه یعنی قضاوت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

وی اضافه کرد: بنابراین در یک جمله می‌توان در تعریف قضاوت چنین گفت: «داوری و حکم میان دو طرف دعوی یا بیش‌تر به وسیله قانون خداوند و به‌ طریقه مخصوص» نتیجه اینکه «قضاوت» هم شامل رسیدگی است و هم شامل حکم، در حالی‌که forensic linguistics شامل حکم نمی‌شود و فقط بررسی می‌کند و نظر کارشناسی می‌دهد. عبارت «جنایی» یا «جزایی» می‌تواند جزیی از زبان‌شناسی حقوقی قرار گیرد و شامل «کل» نمی‌شود. بسیاری از قوانین قضایی جنایی نیست، مانند قوانین مربوط به خانواده، قوانین مدنی، و جز آن. به‌عبارت دیگر ما نمی‌توانیم یک رشته یا گرایش را با توجه به موضوعات خاصی که در درون خود دارد صد در صد به یکی از اجزا اختصاص داده و به آن تعمیم دهیم. بر این اساس به نظر می‌رسد واژه‌ «زبان‌شناسی جنایی» یا «زبان‌شناسی جزایی» تعبیر مناسبی برای واژه forensic linguistics نباشد. بنابراین با جمع‌بندی مطالب بهترین معادل برای واژه‌ forensic linguistics واژه «زبان‌شناسی حقوقی» است و در حال حاضر این عنوان در محیط‌های علمی و در بین محققان و پژوهشگران به صورت رسمی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این کارشناس حقوقی در مورد کتاب «زبان‌شناسی حقوقی؛ درآمدی بر زبان، جرم و قانون» گفت: کتابی این اثر که جهاد دانشگاهی به چاپ رسانده اولین کتاب در زمینه‌ زبان‌شناسی حقوقی است که در ایران منتشر می‌شود و اطلاعات خوبی در مورد دو علم زبان‌شناسی و حقوق ارائه می‌کند. کتاب حاضر این مزیت را دارد که در آن مولفان تنها به ارائه پاره‌ای از مطالب نظری اکتفا نکرده‌اند، بلکه با معرفی و ارائه پرونده‌های واقعی و عمدتاً بومی اثری کاربردی را بوجود آورده‌اند. در همین راستا برای نگارش این کتاب زمان زیادی صرف کردیم به نحوی که تنها نزدیک به یک سال داده‌های بومی را در سطح آگاهی تهران بزرگ و دادسرا جمع آوری می‌کردیم. مشاهده‌ بازجویی‌های واقعی از نزدیک و به صورت متوالی و در تعداد و ابعاد گسترده چیزی نبود که بتوان آن را به راحتی بدست آورد چون طبق قانون حتی حضور وکیل در بازجویی غیرقانونی است. این فرصت در کنار مطالعات و تحقیقات گسترده و بهره گیری از سایر منابع باعث شد این کتاب وارد بازار شود. این کتاب یک اثر میان‌رشته‌ای است و مخاطبان آن عمدتاً از دو گروه زبان‌شناسان و حقوقدانان خواهند بود، به همین دلیل در این اثر مطالب حقوقی و زبان‌شناختی با بیانی ساده معرفی می‌شود.

وی افزود: بازجویی به عنوان یکی از فعالیت‌های مهم پلیس است که در آن اصول مختلف زبان‌شناسی از جمله اصول همکاری گرایس، طرحواره ذهنی، قالب ذهنی و طرح‌نوشته ذهنی، بافت حقوقی، استلزام، تلویح و بسیاری دیگر کاربرد دارد. استفاده از این اصول می‌تواند به ارائه بازجویی موفق کمک کند و اجازه ندهد بازجویی به بیراهه کشیده شود. براین اساس دانستن راهبردهای زبان‌شناسی در بازجویی و کشف جرم می‌تواند موثر باشد، بنابراین نگارندگان پیشنهاد‌ می‌کنند که بازپرسهای دادسراها و افسران پلیس بویژه دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی با ابزارهای زبان‌شناسی و کاربرد آنها به ‌صورت گذراندن چند واحد‌ آموزشی در دانشگاه، آشنا شوند. به همین دلیل کتابی با عنوان «کاربرد زبان‌شناسی حقوقی در بازجویی و مصاحبه» را آماده کردیم که قرارداد آن در سال 89 با ناجا امضا شد و به زودی به چاپ می‌رسد.

عزیزی درباره دیگر آثاری که در دست تدوین دارد، گفت: در حال حاضر روی دو کار متمرکز شدیم تألیف و ترجمه. کتاب تألیفی که در حال حاضر روی آن متمرکزیم، در مورد جرم زبانی است با عنوان «جرایم زبانی از دو منظر حقوقی و زبانشناختی» و کتاب دیگر ترجمه‌ای است با عنوان «اختلاف نظر در تعابیر واژگان» که اصل کتاب را در سفری که به آمریکا داشتیم خریداری کردیم.

وی در پایان درباره ترجمه کتاب «اختلاف نظر در تعابیر واژگان» بیان کرد: در این کتاب که راجر دبلیو شای یکی از بزرگانِ زبان‌شناسی حقوقی آن را نوشته است  با بررسی نمونه‌های خاص در علم حقوق نشان داده می‌شود که چگونه مهارت‌های زبان‌شناسی می‌تواند برای حل مفاهیم مورد اختلاف راهگشا باشد و پرونده‌های مدنی از چه نظر برای تحقیق زبان‌شناسی اهمیت دارند. پرونده‌های معرفی شده در این کتاب چگونگی کاربرد ابزارهای زبا‌ن‌شناختی را نشان می‌دهند. در پرونده‌هایی که صدای ضبط شده به عنوان ادله به‌کار می‌رود و آنجا که بحث‌هایی درمورد شباهت‌ و تفاوت نام‌های تجاری پیش می‌آید، ابزار آوایی راهگشاست. ابزار ساخت‌واژه در پرونده‌های مربوط به تعهدات مربوط به کیفیت کالا و نقض کپی رایت می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. تحلیل معنایی در حل پرونده‌‌های مربوط به اعمال متقلبانه، اختلافات در قراردادها و علایم تجاری ... کاربرد دارد. تحلیل‌های کاربردشناسی و کارگفت‌ها در حل پرونده‌های مدنظر کمک می‌کند. تحلیل کلام نیز در حل همه این پرونده‌ها موثر است.

کد خبر 1617128

شهر خبر

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 3 + 15 =