فقه اسلامی تمام نیازهای روشنفکری دینی را پاسخگوست

قم - استاد جامعه المصطفی العالمیه با بیان اینکه اسلام دین ضد روشنگری نیست، گفت: فقه اسلامی چون بر اساس زمان و مکان تعبیه شده است می‌تواند نیازهای اساسی فطرت بشر را پاسخگو باشد.

حجت الاسلام حسین عندلیب در گفتگو با مهر با اشاره به اینکه اگر منظور معارضین حکومت اسلامی از ضد روشنگری اسلام همان تعبیر مخالفت با توحید ستیزی و فرقه سازی است، درست نتیجه‌گیری کرده‌اند، گفت: اسلام با روشنگری و روشن بینی دینی هیچ مخالفتی ندارد بلکه همواره بر تعقل و تفکر و تدبر تأکید می‌کند که نتیجه این سه روشنفکری و پدید آمدن نظرات نو به نو است؛ و این ظرفیت در فقه اسلامی هم وجود دارد که خود را با شرایط زمان و مکان منطبق کند و پاسخگوی آن باشد.

دوران سیاه قرون وسطی زمینه دین‌گریزی را فراهم کرد

وی با عنوان این مطلب که برای شناخت بهتر عصر روشنگری یا به تعبیر دیگر انقلاب روشنگری باید شرایط و اوضاع اجتماعی آن دوران را بررسی کنیم، اظهار داشت: دوران حکومت قرون وسطایی کلیسا بر جهان غرب، دورانی آکنده از جهالت آمیخته با جمود، سنگدلی‌ها و جهل ورزی‌های بوده است. این تعصب‌ها و جهالت‌ها آن‌چنان بر جامعه کلیسا سایه افکنده بود که علم و علم ورزان و طبیعت‌گرایان را به سنگدلی و با سنگ‌پرانی می‌راندند و می‌سوزاندند.

این استاد حوزه و دانشگاه با طرح این مطلب که اذهان و اندیشه‌های حقیقت‌طلب در دوران سیاه قرون وسطی در هراس دادگاه‌های تفتیش عقاید و آدم سوزی‌های کلیسا از اندیشیدن باز می‌ماند و کنج عزلت می‌گرفت، افزود: در چنین روزگاری افسار اندیشه باید در دستان کلیسا قرار می‌گرفت تا مبادا پرده از ک‍ژاندیشی‌های اربابان کلیسا برافکند.

در دوره قرون وسطی سخت گیری‌های بی‌مورد و سلیقه‌ای باعث گریزان شدن مردم از دین شد

حجت الاسلام عندلیب با اشاره به اینکه جمود فکری و انقباض شدید در اندیشه‌های دینی کلیسا منجر به رخ دادن جنگ‌های صلیبی خانمان‌سوز شد، گفت: بعد از رنسانس و پدید آمدن انقلاب صنعتی فرانسه، با وجود این‌که بسیاری از اندیشمندان علوم طبیعی از عالمان دینی بودند، غالب طبیعت‌گرایان تجربه‌گرا به جهان بی‌نیاز از خداوند گرایش پیدا کردند تا انسان را بر مسند خدایی بنشانند. انسان پس از قرون وسطی و دوران رنسانس در پناه پیشرفت‌های علوم طبیعی و تجربی، کارکردی برای خداباوری و خداجویی نمی‌یافت.

نیمه دوم قرن نوزدهم علوم انسانی غربی سقوط کرد

استاد فقه سیاسی جامعه المصطفی العالمیه با تأکید بر اینکه انحراف فاحش و شاخص علوم انسانی مبتنی بر دنیای غرب از دوره رنسانس شکل گرفت، بیان داشت: در واقع گام نهادن اندیشمندان علوم انسانی در وادی نفی خدا و متافیزیک آخرین میخ بر تابوت دین‌مداری و خداباوری مغرب زمین است.

وی با اعلام اینکه فشارهای کلیسا و دادگاه‌های تفتیش عقاید از یک طرف و پدید آمدن انقلاب صنعتی فرانسه و رنسانس دست به دست هم داد تا انسان خسته و افسرده دست به قیام بزند، گفت: ناگفته نماند که این قیام هم توسط کشیشان صورت گرفت. کشیشی با نام مارتین لوتر و نیز شخصیتی با نام ژان کالون بیرق نهضت اصلاح دینی را بر دست گرفتند. نفی قدرت بی حد و حصر کلیسا که همگان را به ستوه آورده بود، توانست به زودی توده‌های مردم و بسیاری از نخبگان را با این نهضت همگام سازد.

حسین عندلیب

حجت الاسلام عندلیب با تأکید بر اینکه در دوره قرون وسطی سخت گیری‌های بی‌مورد و سلیقه‌ای باعث گریزان شدن مردم از دین شد، افزود: متأسفانه بعد از این دوران نسخه‌ای مناسبی جایگزین آن نشد. در این میان برخی جامعه شناسان شعار «دین افیون ملت‌ها است» را سر دادند و این‌ها همگی کمک کرد تا مسیحیت سنتی به انزوا برود.

عرفان‌های بدلی از عصر روشنگری پا گرفت

وی با بیان اینکه از دوره به اصطلاح روشنگری دین واره و عرفان‌های بدلی ظهور می‌کنند، گفت: در دوره رنسانس به جای آنکه جامعه را به سمت خدای واحد ببرند به سمت چند خدایی و همه خدایی می‌برند. از این پس دیگر محور جامعه انسان می‌شود. همه چیز برای او و با خواسته‌های او تعریف می‌شود و به اصطلاح اومانیسم پر رنگ تر می‌شود.

این پژوهشگر حوزه دین با اشاره به این مطلب که باید عصر روشنگری را یک اقدام مثبت اما به اشتباه رفته و از چاه در آمدن و به چاله افتادن بدانیم گفت: متأسفانه برخی از منتقدان حکومت دینی مدعی‌اند که اسلام نتوانسته دموکراسی را بشکافد و قدرت آن را درک کند. در حالی که چه بسیار از اندیشمندان مسلمان که دموکراسی را تحلیل و آسیب‌های آن را بیان کرده‌اند.

وی با اشاره به رویه دیگر دموکراسی غربی که بر اساس تفکر نسبی‌گرایی است بیان داشت: در این تفکر هیچ اصل ثابتی وجود حقیقی ندارد تا بتوان بر اساس آن قانون تدوین کرد و حکومت کرد. بلکه همه چیز تابع خواست و اراده مردم است؛ بنابراین دموکراسی از اساس با دین در تضاد است؛ زیرا دین‌داری به معنای پذیرش یک سری اصول ثابت و حقیقی در زندگی است.

امام و در دوران غیبت فقیه جامع الشرایط، مشروعیت رهبری را دارد چه مردم حمایت کنند یا نکنند، لکن برای تشکیل حکومت و اجرای قوانین حمایت مردمی نیاز است

حجت الاسلام عندلیب با بیان اینکه بسیاری از صاحب نظران معاصر دموکراسی مستقیم را موجب مردم فریبی و حکومت افراد نا اهل می‌دانند اظهار داشت: بعضی از اندیشمندان دیگر تنها دموکراسی مستقیم را مانع ظهور حکومت جبارانه و استبدادی می‌دانند. در دموکراسی مستقیم آتن تنها شهروندان یعنی مردان آزاده‌ای که تبار آتنی داشتند، می‌توانستند در جلسات اشتراک کنند. آن‌ها یک‌پنجم کل جمعیت شهر را تشکیل می‌دادند. زنان و بردگان از شمار شهروندان خارج بودند و نمی‌تواستند که در جلسات اشتراک کنند.

جایگاه مردم در حکومت اسلامی حقیقی است

وی در ادامه به تبیین رویکرد اسلام به مردم پرداخت و گفت: اسلام در دیدگاه اسلامی مشروعیت امام یک امر آسمانی است ولی بسط ید و قدرت اجرایی آن با خواست مردم است که در ادبیات سیاسی به این مقبولیت گفته می‌شود؛ یعنی امام و در دوران غیبت فقیه جامع الشرایط، مشروعیت رهبری و امامت را دارد چه مردم از او حمایت کنند و چه نکنند، لکن برای تشکیل حکومت و تعیین و اجرای قوانین حمایت مردمی نیاز دارد. البته این بدان معنا نیست که مردم فقط حمایت کنند و بعد هم به مردم گفته شود دیگر با شما کاری نداریم و حق دخالت در حکومت ندارید.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به فرمایشات حضرت امیرالمومنین(ع) که معتقدند مردم یک سری حقوق بر گردن حاکم اسلامی دارند و حاکم اسلامی هم یک سری حقوق بر آن‌ها دارد، گفت: طبق دیدگاه اسلام فلسفه حکومت برای احیای دین خدا، اصلاح و آبادانی در روی زمین، اجرای عدالت، رسیدگی به امور محرومین و ...است؛ و رهبر اسلامی باید دارای آن صفات عالی و ویژگی‌های برجسته باشد و مردم باید همواره با خیرخواهی به نصیحت حاکمان و کارگزاران بپردازند.

کد خبر 2871852

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 4 + 6 =