توافق هسته اي محك موفقيت سفر بوش به هند

به گزارش خبرگزاري "مهر" سفر آتي بوش به هند را مي توان نقطه عطفي در روابط دو كشور تلقي كرد و در واقع كمك هاي هسته اي آمريكا به هند يكي از محوري ترين بحث هاي اين سفر است.اين ديدار در واقع براي پايان دادن به اختلافاتي است كه دو كشور در زمينه هسته اي دارند.

درهمين رابطه تحليلگران بر اين باورند كه درباره موفقيت سفر اين هفته بوش اين گونه قضاوت خواهد شد كه آيا وي در دست يابي به توافق با هند در زمينه تعامل هسته اي موفقيتي داشته است يا خير.

هند به عنوان  دومين كشور پرجمعيت جهان ، دومين كشور داراي جمعيت مسلمان پس از اندونزي، يكي از تامين كنندگان نيروي كار ماهر براي آمريكا  و نيز يكي از كانون هاي جذب سرمايه براي شركت هاي غول آساي آمريكايي به شمار مي رود كه در پي بازار هاي مصرف و كار ارزان هستند.

گرچه اين سفر داراي ابعادي اقتصادي نيز است اما كارشناسان بر اين باورند كه توقيق در بحث هسته اي ملاك و معياري براي توفيق كاخ سفيد تلقي خواهد شد.

بوش در ماه مارس گذشته در ديدار خود با مانموهان سينگ نخست وزير هند به وي قول داد تا در زمينه تكنولوژي هسته اي مسالمت آميز به اين كشور كمك كند، گرچه اين امر منوط به موافقت كنگره آمريكا و " گروه فراهم كنندگان هسته اي" است كه آمريكا يكي از اعضاي آن است ، با اين وجود به نظر مي رسد آمريكا از اين دو جهت اطمينان خاطر دارد و در اين رابطه برآن شده است تا عوامل بيروني ديگري را در اين زمينه با خود همراه سازد.

در همين رابطه واشنگتن بر آن است تا براي عملي شدن اين توافق خواست هايي را به هند تحميل كند و بر همين اساس از دولت هند درخواست كرده است تا اقدام به جداسازي نيروگاههاي نظامي و غير نظامي خود كند همچنين دهلي بايد دست از مشاركت در پروژه خط لوله گاز ايران و مشاركت در خريد حوزه نفتي الفرات سوريه نيز انصراف دهد.

به همين منظور " نيكلاس برنز" معاون وزير امور خارجه آمريكا كه به نظر مي رسد به موضع گيري مخالف هند در مقابل درخواست هاي واشنگتن پي برده است اين هفته طي ديدار خود با مقامات هند كه ديداري براي رفع و يا به حداقل رساندن اختلافات بود اين مشكلات را هنوز پا برجا اعلام كرد.

به گزارش "مهر" "استفان هدلي" مشاور امنيت ملي آمريكا نيز در واكنش به پروسه اين موضوع گفت: ما در حال پيشرفت هستيم اما هنوز به مرحله پيشرفت نرسيده ايم.

حال سؤالي كه در اين رابطه وجود دارد چرا تاكنون اين مساله به نتيجه اي منجر نگرديده است؟ و چه مخالفت هايي با اين توافق وجود دارد؟ دلايل مخالفين چيست ؟

الف) مخالفين آمريكائي توافق:

مخالفين اين توافق در آمريكا بر اين باورند كه اين توافق مي تواند هند را از پيمان منع تكثير سلاح هاي هسته اي مستثني كند و با اين وجود دهلي نو ديگر ان پي تي را امضا نخواهد كرد.

به عقيده مخالفين ،  تصويب اين توافق در كنگره به پيمان ان پي تي لطمه خواهد زد و تنها منجر به گسترش بيشتر سلاح هاي هسته اي خواهد شد ، و اين تنها  راهي است كه مانع از فشار به هند است تا برنامه هاي هسته اي نظامي و صلح آميز خود را تحت نظارت آژانس قرار دهد .

همچنين به اعتقاد نمايندگان مخالف در آمريكا  سياست فعلي كشورشان كه ظاهراً از يك سو آماده مي شود تا بر توسعه پنهاني توانايي تسليحات هسته اي هند نظارت كند و از سوي ديگر به دليل اتهامات مربوط به فعاليت هاي هسته اي ايران و كره شمالي ، يك بام و دو هواست و اين مساله مي تواند تلاش ها براي ممانعت از تكثير تكنولوژي تسليحات هسته اي را با شكست مواجه كند. اين گروه از نمايندگان كنگره از اين بيم دارند كه چنين توافقي آزادي عمل واشنگتن را در برخورد با ديگر بازيگران هسته اي در صحنه بين الملل محدود كند.

"ادوارد ماركي" دموكرات و از رؤساي نيروي ويژه در خصوص پيمان منع تكثير سلاح هاي هسته اي در مجلس نمايندگان آمريكا با بي معني خواندن اين توافق  گفت: من اهميت نمي دهم كه دولت بوش با هند در خصوص پادمان ها چه معامله اي كرده است اين معنا ندارد كه ما براي برنامه هاي هسته اي غير نظامي هند سپر و پادمان ايجاد كنيم در حالي كه در كنار آن برنامه هاي هسته اي نظامي غير تحت پادماني وجود دارد".

چندي پيش "جوزف بايدن" سناتور دموكرات از ايالت"دلاوير" و از كميته روابط خارجي سنا در اين باره گفت : ما ازمجلس سنا و نمايندگان و همچنين از شركاي بين المللي خود درخواست مي كنيم تا از وسوسه براي مذاكرات مجدد درباره اين توافق هسته اي (با هند) پرهيز كنند.
"هنري هايد" رئيس كميته روابط بين الملل كه يكي ديگر  از اين منتقدين است مي گويد:" همين مساله كه مقامات هند درباره اين پيشنهاد مهم آمريكا، بيشتر از ما در كنگره ، مي دانند هم عجيب و هم غير عادي است و ما در اين خصوص اطلاعات كمي از دولت بوش دريافت كرده ايم".
 "ديويد آلبرايت" بازرس سابق تسليحات هسته اي و متخصص آمريكائي نيز در اين مورد مي گويد:هند قادر نخواهد بود تا به تعهدات خود مبني بر ممانعت از تكثير سلاحهاي هسته اي و جلوگيري از صدور تسليحات كشتار جمعي بويژه تكنولوژي هسته اي به خارج، عمل كند.
نشريه گلوب نيز مي نويسد: اين همكاري مي تواند براي ساير كشورها كه در پي تسليحات هسته اي هستند وضعيت را بدتر كند و پاكستان و ايران را نيز تشويق كند تا از آمريكا همان امتيازها را طلب كنند.
به گفته "لورنس شينمن"، كارشناس ارشد شوراي روابط خارجي آمريكا  در سياست كنترل تسليحات هسته اي معتقد است كه توافق  آمريكا و هند ، در راستاي فشار بر ايران است و مي تواند منع گسترش سلاح هاي هسته اي را نقض مي كند.
شينمن گفت : هند، پاكستان و اسرائيل سه دولتي هستند كه قرار داد NPT را امضا نكردند درحالي كه ايران يكي از اعضاي آن به شمار مي رود و براي منع گسترش سلاح هاي هسته اي ، به تعهدات خود پايبند است.

ب ) موافقين آمريكايي توافق:

موافقين  آمريكايي توافق هند و آمريكا بر اين باورند كه چنين توافقي به واشنگتن اين اجازه را خواهد داد تا تكنولوژي لازم را براي دهلي نو فراهم آورد و بدينوسيله اين كشور بتواند به نيازهاي رو به رشد خود در زمينه انرژي پاسخ بگويد و اين روند، درخواست اين كشور براي نفت را كاهش مي دهد.

اين گروه همچنين بر اين باورند كه اين توافق سبب مي شود تا هند متعهد شود تا تاسيسات هسته اي نظامي و غير نظامي خود را تفكيك كند و به بازرسان آژانس بين المللي انرژي اتمي اجازه دهد تا به برنامه هاي هسته اي غير نظامي اين كشور دسترسي پيدا كنند

ج )  مخالفين هندي توافق:

چالش مهم ديگر بر سر راه توافق هسته اي هند با آمريكا مخالفين در صحنه داخلي هند است كه عمدتاً  روشنفكران و جناح هاي چپ اين كشور هستند.

اين گروه  بر اين باورند كه فشارهاي آمريكا به هند فراتر از برنامه هاي هسته اي صلح آميز اين كشور تحت پادمان هاي آژانس را در بر مي گيرد و آمريكا در مسير تضعيف برنامه هاي تسليحات هسته اي هند گام بر مي دارد

به گزارش "مهر" همچنين "راحول بدي" تحليلگر مسائل استراتژيك هند با اشاره به ابعاد ديگر اين توافق ، معتقد است كه "گروه تامين كنندگان هسته اي" NSG  مشتري هاي خود را دارند و گرفتن انرژي از آنان براي هند گران تمام خواهد شد لذا اين همكاري شكست خواهد خورد. در حاليكه "اي ان پراساد"مدير سابق مركز تحقيقات اتمي بهابها ، از نگرشي ديگر، قرار دادن تاسيسات هسته اي اين كشور تحت نظارت آژانس بين المللي انرژي اتمي سازمان ملل را منزجر كننده توصيف مي كند.
" پرافول بيدواي" ديگر تحليلگر هندي بيشتر نگرشي تاريخي و رهبري جهان سوم از سوي هند دارد و مي نويسد دهلي با راي خود در آزمايش و امتحان رهبري جهان سوم شكست خورده است.
 بيدواي در اين تحليل مي نويسد: هند بطور كامل در اين امتحان شكست خورد و سياست مستقل و حتي منافع حياتي خود را قرباني رابطه با واشنگتن كرد و در اين فرايند شكافي را در جنبش غير متعهدها (نم)  و كشورهاي جنوب  جائيكه خود متعلق به آنان است ايجاد كرد.
كميته سياست خارجي مستقل، به رهبري احزاب چپ هند نيز از ديگر گروههاي مخالف است كه با افزايش فشار بر مانموهان سينگ نخست وزير اين كشور از وي خواستند تا در نشست آتي شوراي حكام راي قبلي خود را جبران و از ايران دلجوئي كند و اين مساله را مي توان نقطه عطفي در حركت چپ هاي هند عليه آمريكا در نظر گرفت.
"پراكاش كارات"Prakash Karat،  دبيركل حزب كمونيست هند در كنگره اي در دهلي نو اعلام كرد كه هند بايد تلاش كند تا ايران از حق خود مبني بر توسعه انرژي هسته اي بر اساس هنجارهاي بين المللي برخوردار باشد.
وي گفت: اگر لازم باشد هند بايد به همراه ساير كشورها در جنبش غير متعهدها از راي دادن خود داري كنند .

د) موافقين هند توافق:

برخي از جريانات سياسي هند نيز توافق هسته اي آمريكا با كشورشان را در راستاي منافع ملي تلقي مي كنند اما زياده خواهي و توقعات بيشتر واشنگتن را در اين امر مانعي در راستاي همراهي دولت هند در گفتگو براي دست يابي به توافق مي دانند.

اين گروه همچنين بر اين باورند اين توافق فتح بابي براي هند خواهد شد تا بتواند به تجهيز نيروگاهها و تاسيسات خود اقدام كند و در حوزه هاي ديگر تسليحاتي واسطه گري اسرائيل براي خريد تسليحات آمريكايي را از بين ببرد.