مباني انديشه سياسي در خرد مزدايي

به گزارش خبرنگار فرهنگي « مهر» اين كتاب داراي پنج فصل به نام هاي : پيروزي كيهاني خير بر شر- غايت زندگي انسان؛ اشه ، نظم اخلاقي كيهان ، الگوي سامان مندي كشور؛ آرمانشهر و انديشه سرزمين قومي؛ شاه آرماني، عامل نيات آرماني؛ و سلسله مراتب - الگوي ساختاري جامعه  است .

نويسنده در پيشگفتار كتاب آورده است : موضوع اين كتاب ، چنان كه از عنوان آن هويداست ، بحث در پايه ها و مباني انديشه سياسي در ايران پيش از اسلام و خرد مزدايي است . ادوار انديشه سياسي در ايران پيش از اسلام  از حيث زبانشناختي به سه دوره كلي پيش از تاريخ، دوران باستان ، و دوران ميانه تقسيم مي شود . ادوار سه گانه تاريخي به شكل تمثيلي در تاريخ حماسي و اساطيري ايران نيز نمود دارند ، زيرا روند شهرياري كيومرث و شهرياران نخستين پيشدادي تا فريدون و از او تا گشتاسب ( كيانيان) و سپس آغاز تاريخ آميخته با افسانه شاهان ساساني نمودي از همين تقسيم بندي است . تقسيم قصص شاهنامه به دوران هاي اساطيري ، پهلواني ، و تاريخي نيز شايد با اين ادوار سه گانه تناظر داشته باشند .  

نويسنده هدف كتاب را دستيابي به اصلي ترين مباني و پايه هاي انديشه سياسي ايرانشهري دانسته و مباني انديشه سياسي خرد مزدايي را داراي پنج بنيان ( فصول پنج گانه كتاب)  مي داند . دو بنيان نخستين در حكم نگره هاي پشتيباني كننده  يا جهان بيني و سه بنيان نهايي تعينات انديشه سياسي در ايران پيش از اسلام هستند .  

كتاب مي كوشد ساختارهاي عام و همگاني ادوار انديشه سياسي و پيوستگي مباني آن را در روند ادوار تاريخي نشان دهد . نويسنده معتقد است كه هر چند ميان الزامات و اهداف حكومت ماد با سلطنت ساساني تفاوت هاي فراواني وجود دارد ، اما اين تمايزات بنيادي نيست ، بلكه در بسياري از موارد ذات انديشه آنان درباب كشورداري و سياست با هم مشابه است . عنصر مشترك در همه اين ادوار خصيصه آرماني و استعلايي انديشه است . در واقع امر مقدس و آرماني كليد درك مسائل انديشه سياسي مزدايي است .

نويسنده در فصل اول كتاب مباحث و مسائل زير را مورد بررسي و مطالعه قرار داده است : ظهور اقوام هند و اروپايي، به مثابه ظهور يك انديشه سياسي؛ هندوآرياييان و آغاز انديشه سياسي، خير وشر در اساطير آسياي غربي، ايده خير و شر در عقايد ساميان، يكتاپرستي نزد ايرانيان و آغاز حيات سياسي، خير و شر در آيين مزدايي، فرشتگان جهان خير،  و بهشت و دوزخ مزدايي .

در فصل دوم ، اشه در آموزه هاي هندي، اشه در آموزه هاي مزدايي، عدالت افلاطوني در برابر اشه، اشه به مثابه دينداري، بحران اشه، بحران و الگو ، و آشوب دروندي و بدعت ديني را مورد مطالعه قرار داده است .  گفتني است كه اشه مفهومي هند و ايراني به معناي نيروي پايدارنده نظم جهان و ناموس ازلي طبيعت است  كه در  وداها از آن با نام  رته (rta) ، و در اوستا از آن به اشه (asa) و در كتيبه هاي فارسي باستان  ارته ( arta)  تعبير مي شود .

فصل سوم كه اختصاص به مصداق هاي آرمانشهر ايراني دارد مباحثي همچون : آرمانشهر به مثابه بهشت گمشده، كاخهاي ايزدان و كاخ هاي شاهان ، سرزمين مينوي، مفهوم وطن در حيات سياسي ايران، شهر زيباي افلاطون، مدينه افلاطون و آرمانشهر ايراني، آرمانشهر و بختارگروي، تداوم انديشه آرمانشهري، مدينه فاظله نزد متفكران اسلامي ايراني، و  آرمانشهر و تاثير آن بر شهر  مطرح شده اند .

در فصل چهارم مفهوم شهرياري ، نهاد شهرياري در بين النهرين، نهاد شهرياري در ايران ، منشاء نهاد شاه آرماني، الزامات شاه آرماني، شمايل شاهان آرماني، شاهان آرماني اساطيري، شاهان آرماني افسانه اي، شاه آرماني تاريخي، شاهان غير آرماني، ادامه مفهوم شاه آرماني نزد ايرانيان مورد مطالعه قرار گرفته اند .

فصل پنجم كتاب نيز به سلسله مراتب و الگوي ساختاري جامعه پرداخته و مباحثي همچون : طبقات اجتماعي در انديشه هاي هند و ايراني، مراتب سه گانه در انديشه ايراني، ساختمان سه گانه اجتماعي در شهر آرماني افلاطون، مراتب ايراني و طبقات افلاطوني ، و چالش هاي طبقاتي مطرح شده است .

 به نظر نويسنده بنيان هاي پنج گانه كه در فصول كتاب به آنها پرداخته شده است ، اگر چه در چارچوب انديشه سياسي ايران باستان تدوين شده ، اما اين بنيان ها ، پس از اسلام نيز با تغيير صورت به هستي خود ادامه دادند ، چنان كه بسياري از مسائل اساسي كلام و فلسفه سياسي اسلام تا زمان حاضر همچون جدال فرجامين ، نجات بخشي،  و ولايت معنوي بر جامعه و مدينه آرماني قابل جست و جو در خرد مزدايي است .