معماري مسجد از افتخارات هنر اسلامي است/ احياء معماري سنتي مساجد نيازمند همكاري دستگاههاي مختلف است

خبرگزاري مهر - گروه دين و انديشه: نكته قابل توجه در معماري مساجد اين است كه معماري اين بناها با بهره گيري از كلام وحي و با تكيه بر نيازهاي معنوي فطرت انسان بنا نهاده شده اند، از اين رو هر انساني از هر كجاي اين كره خاكي جذب زيبايي هاي ظاهري و معنوي معماري اين اماكن مي شود . اما آنچه امروزه به شدت خودنمايي مي كند، كمرنگ شدن هنرهاي به كار رفته در مساجد و ايجاد زيبائيهاي ايراني و اسلامي است . بي ترديد اين روند در دراز مدت بر اين هنر ايراني اسلامي تأثيرات منفي خواهد داشت .

به گزارش خبرنگار مهر، شك نيست كه مسجد نمادي بي نظير از معماري اسلامي و نمايشگاهي از هنر اسلامي است. اسلام عالي ترين شكل هنر را در معماري و به ويژه معماري مساجد به نمايش گذاشته است، از طريق معماري خاص مساجد، جلوه هاي عظيمي از شكوه اسلامي عرضه مي شود كه هر بيننده اي را تحت تأثير قرار مي دهد.

جلوه هاي بسياري از معماري و هنر  در مساجد ديده مي شود ، اين معماري و هنر آميخته با مهندسي ، گچبري ، آجركاري ، موزائيك كاري ، كاشيكاري ، سفالگري ، سنگ تراشي ، مقرنس سازي ، آئينه كاري ، كنده كاري ، منبت كاري ، خاتم كاري ، نگارگري ، خوشنويسي ، تذهيب ، پرتو  پردازي ، فضاآرائي و محوطه سازي ارائه مي شود كه هر يك به تنهايي  نمونه هائي از هنرمندي هاي بي بديلي است كه توسط عاشقان " الله " در اين مكانهاي معنوي انجام مي شود .

گنبد ، محراب ، گلدسته ، ستون و منبر، هر يك به نوعي پيامي معنوي را منتقل كرده و نقشي اساسي در اتصال هر چه بهتر انسان به خالق هستي دارند . هنر ايراني اسلامي از طريق مساجد همواره در معرض ديد بوده و امكان بهره گيري معنوي و لذت بصري را فراهم مي آورند .

بديهي است  اگر ما در حفظ مساجد و هنرهاي به كار رفته در آنها كوتاهي كنيم ، آيندگان هرگز ما را نمي بخشند كه چرا چنين گوهرها و هنرهاي گرانبهاي جوشيده از متن مردم و دين را به آساني در پي  تقليد از هنر غربي ، از دست داده ايم .

احياء معماري سنتي مساجد نيازمند همكاري دستگاههاي مختلف است

مهندس محمد احمدي معاون ساختماني مركز رسيدگي به امور مساجد به آسيبهاي جدي در معماريهاي اسلامي فعلي  اشاره و تصريح كرد: مساجد ايران توسط مردم اداره و ساخته مي شود، اما اين ساخت و ساز معيار مناسبي براي معماري نيست.

وي گفت: در دهه هاي قبل از انقلاب اسلامي ايران مساجدي كه ساخته مي شد متوليان خاص خود را داشت و هر كس بر اساس اعتقاد خود به ساخت مساجد مي پرداخت، طراح و معمار هزينه هاي ساخت را متقبل مي شد و در واقع محوريت كار بر عهده معمار بود كه با آنچه كه امروز از معمار ياد مي شود، تفاوت دارد.

مهندس محمد احمدي در ادامه با بيان اينكه امروز معمار به كساني گفته مي شود كه در ساخت و ساز به مهارت دست يافته است، در حالي كه در گذشته معمار داراي فكر و انديشه بود و اين انديشه با عقايدش تلفيق مي شد و ساخت مسجد را به عهده مي گرفت، افزود: امروزه مردم خود، از متوليان ساخت مساجد هستند و چون علم اين كار را ندارند مساجدي را مشاهده مي كنيم با ويژگيهاي امروز بي آنكه كاشيكاري، كتيبه، آيات قرآني و احاديث نبوي در آنها ديده شود.

مساجد امروزي از معماري و آرايه هاي اسلامي برخوردار نيستند/ مساجد بايد متمايز از ديگر فضاهاي دنيوي باشند

مهناز شايسته فر رئيس مؤسسه مطالعات هنرهاي اسلامي نيز جايگاه نمادگرايي را در معماري مساجد تعيين كننده اعلام كرد و گفت:  معماري داراي فرم ها و اشكال بالقوه اي است كه مي تواند در شرايط خاصي فعال و كاربردي شود و ورود آن به دنياي عناصر نمادين، ولو اينكه دقيقا تعريف و تعيين نشده ازقدرت كمي برخوردار نيست. گنبد واقع بر ساختار مكعبي شكل، گاهي فقط يك معناي ساده سقف و بام را دارد و گاهي نماد هيبت و عظمت آسمان ها بر بالاي زمين است كه اشاره به پيام جلال و يكتايي خداوند قادر است.

رئيس مؤسسه مطالعات هنرهاي اسلامي در مورد دلايل فاصله گرفتن مساجد امروز از معماري سنتي، گفت: مسجد به عنوان يك بناي مذهبي و فضاي پرستشگاهي در طول تاريخ هنر اسلامي همواره عالي ترين نمونه هاي معماري و تزئين را به خود داشته و فضايي مقدس بوده است كه مؤمنان آن را از فضاي دنيوي پيرامون خود متمايز دانسته و معتقد بوده اند كه اين مكان با شأن قدسي مي تواند بر معناي حركات و كلمات انسان بيافزايد. اين بنا همچنين نماد برتري ارزش هاي والا و معنوي براي مؤمنان بوده است . از اين رو ساير كاربردهاي مسجد و ديگر فعاليت ها و رويدادهايي كه در مسجد روي مي داد در هاله اي از قداست قرارداشته است.

شايسته فر با اشاره به اينكه مساجد به نوعي به تريبون هاي سياسي بدل شده اند، گفت: بنابر اين بعد معنايي و استعلايي مسجد اگر كم رنگ تر از بعد كاربردي آن نشده باشد در كنار آن قرار گرفته و بدين ترتيب در معماري و آراستن بناي مسجد با استفاده از مباني معماري مدرن، توجه به استحكام و سادگي، سهولت ساخت و توجه به بعد اقتصادي مهم تر از پرداختن به وجه معنايي و نمادين آن تلقي گرديده است.

رئيس مژسسه مطالعات هنرهاي اسلامي با تأكيد بر اينكه در مساجد امروزي ديگر از ملاك ها و معيارهاي معماري اسلامي و از آرايه هاي اسلامي در استفاده نمي شود، گفت: در اين راستا بر مبناي معماري نوين، بناهاي مساجد كنوني فضاهايي ساده بدون هرگونه تزئين كه داراي روح اسلامي باشد ، است  .

گرايش به معماري مدرن معنويت مساجد را كمرنگ مي كند

محمدرضا كارگر معاون حفظ و احياي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان يزد با بيان اينكه معماري مساجد كاركرد خاص و ويژه اي دارد، اظهار داشت: از آنجايي كه مساجد نقش مؤثري در برگزاري نماز و تقرب به سوي خداوند متعال دارند، معماري آنها نيز در اين امر نقش به سزايي ايفا مي كند.

وي با اشاره به اينكه از نظر روانشناسي معماري مساجد در انسان آرامشي ژرف و عميق ايجاد مي كند، تصريح كرد: اين آرامش دستيابي به نوعي تعادل روحي و رواني براي انساني كه در جامعه امروز زندگي مي كند را موجب شده و به ارتباطي ميان خالق هستي، طبيعت و خود برقرار مي شود .

معاون حفظ و احياي سازمان ميراث فرهنگي استان يزد به ساخت مسجد در دوران معاصر اشاره كرد و اظهار داشت: امروزه شاهد هستيم كه مساجد با هزينه هاي گزاف ساخته مي شوند اما آنچه در آنها به چشم نمي خورد فضاي معنوي و نوراني در اين مكان مقدس است، معنويتي ناشي از كاشيكاريهاي زيبا، خطوط قرآني و احاديث نبوي .

معماري مسجد از افتخارات هنر اسلامي است

حجت الاسلام بهشتي نژاد رئيس سازمان تبليغات اسلامي استان اصفهان با اشاره به اينكه مسجد بهترين پايگاهي است كه پيامبر(ص) در بدو ورود به مدينه به ساخت آن اقدام كرد، اظهار داشت: اين اقدام پيامبر ساخت بهترين مركز براي تجمع مسلمانان و ارائه بهترين جلوه هاي عبوديت تا قيامت بوده است، از اين رو ساخت مسجد به گونه اي وارد عرصه شد كه حتي در دورترين نقاط عالم اسلام و در روستاها نيز اين پايگاه معنوي ساخته مي شود.

وي با بيان اينكه در بحث مسجد، اسلام از هر حركت و نقش و نگاري كه ذهن مردم و حاضران در مسجد را از عبوديت منصرف كند، مخالف است، ياد آور شد: اسلام از حركتها و اقداماتي چون ساختمان سازي، وسايل آسايش مردم، نظافت، زيبايي، تأسيسات مسجد، پيامهاي مكتوب بر در و ديوارها كه انتقال دهنده فرهنگ اسلامي است، دفاع مي كند.

وي با تأكيد بر اينكه يكي از افتخارات اسلام هنرمعماري در مساجد است كه در قالب خطاطي، كاشيكاري، كتيبه ها و آيات قرآني نمود و بروز مي يابد، تصريح كرد: برخي از هنرمندان تلاش كرده اند پيامهاي زيبايي علاوه بر آيات قرآن كه بيانگر علاقمندي به اهل بيت است را نيز مورد توجه قرار دهند.

شوراي نظارتي راهكاري براي احياء معماري مساجد است

حجت الاسلام سيد محمد شريف حسيني كوهستاني رئيس سازمان تبليغات اسلامي استان يزد اظهار داشت: شك نيست كه معماري سنتي و اصالت هنري مساجد ايران اسلامي مي بايست حفظ شده و بايد فعاليتهاي لازم در راستاي احياي آنها نيز صورت گيرد .

وي با اشاره به اينكه مساجد بايد مباحث اعتقادي را در انسان زنده و به عنوان مكانهايي عبادي و روحاني، تأثيرات معنوي و عرفاني لازم را در حاضران داشته باشند، معماري سنتي و اصيل ايراني اسلامي را داراي شاخصهاي فوق عنوان كرد و افزود: معماري كه مساجد امروز را در برگرفته و از آنها سالنهاي تشريفات و چند منظوره ساخته است، نمي تواند گوياي عرفان و اعتقادات مسلمانان ايراني بوده و از جذابيتهاي گذشته نيز برخوردار نخواهند بود .

حجت الاسلام حسيني با اظهار تأسف از اينكه در حال حاضر مساجد به عنوان خانه خدا از متولي و صاحب مشخصي برخوردار نيستند، تشكيل يك شورا را راهكاري براي رفع ضعفها و نواقص موجود و احياء معماري اصيل مساجد عنوان كرد و گفت: نمايندگاني از دستگاههايي چون سازمان تبليغات اسلامي، مركز رسيدگي به امور مساجد و سازمان اوقاف  و امور خيريه مي توانند شورايي را تشكيل و به شايستگي بر ساخت و ساز، تأمين نيازهاي انساني و مادي و فعاليت مساجد نظارت داشته باشند .

معماري مساجد امروز با چالشهاي جدي مواجه است

حجت الاسلام مهدي عرب پور رئيس سازمان تبليغات اسلامي استان كرمان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اينكه يكي از جاذبه هاي مساجد رسيدگي به وضعيت ساخت و ساز اين اماكن مقدس، عبادي و انسان ساز است، تصريح كرد: هر چه وضعيت ساخت و ساز مساجد بهتر و مناسبتر باشد آرامش و معنويت حاصل شده از آنها نيز عميقتر و بيشتر خواهد بود و بستري مناسب براي تمايل مردم به سوي اين مكان مقدس ايجاد مي شود.

رئيس سازمان تبليغات اسلامي استان كرمان گفت: طي سالهاي گذشته در بناي مساجد به معماري سنتي توجه بسياري مي شد و دقت لازم را در اين زمينه انجام مي دادند تا مساجد از جهات مختلف اعم از مسائل معنوي، ايجاد آرامش روحي و در رفع نيازهاي رواني حاضران در مسجد به طور مناسب عمل كند.

وي به آسيبهاي موجود در ساخت و بناي مساجد اشاره كرد و ياد آور شد: در كشورمان مركزي كه بر ساخت و ساز مساجد نظارت داشته باشد، وجود ندارد، يعني هر كس با هر سليقه اي كه مايل باشد نقشه اي تدارك مي بيند و محيطي را براي نمازگزاران آماده مي كند، بي آنكه فضاي بيروني و دروني مكان ساخت مساجد در نظر گرفته شود يا نقشه مورد تأييد قرار گيرد، آنها بدون رعايت اصول معماري به اين كار اقدام مي كنند. از اين رو به منظور ايجاد انسجام و هماهنگي و بالابردن كيفيت مساجد بايد دفاتر فني سازمان اوقاف يا شهرداري كار نظارت را به عهده داشته باشد يا اينكه بايد كميته اي تشكيل شود تا از تجارب گذشته استفاده كرده و با توجه به نيازهاي مردم نقشه هاي خوبي آماده كنند.

عدم هماهنگي بين مسئولان از عوامل بي توجهي به معماري مساجد است

حجت الاسلام هادي قبادي مدير كل آموزش سازمان اوقاف و امور خيريه كشور با اشاره به اينكه معماري مساجد قديمي با مساجد جديد تفاوتهاي بسياري دارد، اظهار داشت: در معماري مساجدي كه داراي قدمت هستند، به بسياري از مسائل توجه مي شد كه امروزه در مساجد جديد به آنها توجه چنداني نمي شود .

وي افزود:  در گذشته نوع ساخت مساجد از اهميت ويژه اي برخوردار بود، در واقع مساجد به گونه اي ساخته مي شد كه نياز به وسايل سرمايشي و گرمايشي نداشت. يعني از نظر آفتابگيري، نوع مصالح و از نظر شكل ظاهري به گونه اي احداث مي شد كه در تابستان نياز به وسايل سرمايشي و در زمستان نياز به وسايل گرمايشي نداشت.

حجت الاسلام هادي قبادي از هم گسيختگي و عدم سياستگذاري واحد و منسجم را عامل كم توجهي به معماري مساجد اعلام كرد و اظهار داشت: هر بناي تاريخي چه مذهبي و چه غير مذهبي داراي تاريخچه اي است كه بازگشت به دوره اي خاص را نشان مي دهد چون هخامنشي، زنديه، صفويه و قاجار . اما امروزه شاهد از هم گسيختگي اماكن ديني و مذهبي هستيم كه از سوي مسئولان امر مورد بي توجهي قرار گرفته است. زيرا از دوران انقلاب اسلامي به بعد سياست خاص، ثابت و منسجمي در راستاي هماهنگي معماري مساجد نداشته ايم و اين امر سبب از هم گسيختگي و بي توجهي به آنها شده است.

مدرنيسم" مساجد ايراني را از شكل سنتي خارج كرده است

سيد احمد طباطبايي كارشناس ميراث فرهنگي اظهار داشت: مساجد ايران داراي شاخصهاي ويژه اي هستند، به ويژه از عصر صفويه به بعد، معماري مساجد ايران از ويژگيهاي خاصي برخوردار شد .

اين كارشناس ميراث فرهنگي، دور شدن از معماري سنتي، اسلامي و شيعي مساجد ايران را نتيجه نوگرايي و مدرنيسم اعلام كرد و افزود: مساجد امروز از معماري خاص و عرفاني خود دور شده و جلوه هاي بصري نيز در آنها ديده نمي شود كه نتيجه آنها نيز ساده شدن بيش از حد مساجد، به عنوان پايگاههايي معنوي است .

وي با تأكيد بر اينكه معماري سنتي مساجد ايران، از آنها فضاهايي روحاني، با حال و هواي عرفاني خاص مي ساخته است، توجه به احياء معماري گذشته را ضروري اعلام كرد و گفت: ميراث فرهنگي يكي از مسئولان حفظ اين ميراث است اما در شرايطي كه ساير نهادها و دستگاهها نيز به ساخت مسجد، آن هم بدون هماهنگي با ميراث فرهنگي اقدام مي كنند، نمي توان فعاليت مناسبي در اين زمينه داشت .

کد خبر 359148

شهر خبر

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 9 + 3 =