آیین های سنتی و بی خطر چهارشنبه آخر سال در پهنه مینونشان

قزوین-چهارشنبه آخر سال با آیین های زبیای سنتی مانند صله رحم، دور هم جمع شدن و فال گوش و کوزه شکنی می تواند فرزندانمان را از خطر حوادث مصون کند و ساعات خوشی را به یادگار بگذارد.

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- آرش صالحی: چهارشنبه سوری یکی از معدود جشن‌های فراموش نشده ایرانیان در طول تاریخ است که نخستین جشن از مجموعه جشن‌ها و مناسبت‌های نوروزی محسوب می‌شود. اغلب قزوینی‌ها این شب را با نام «کُله چارشنبه» (کله به معنی توده آتش) می‌شناسند.

مردمان سرزمین بهشت آئین به عنوان مردمانی صاحب فرهنگ، تاریخ و تمدن در طول صدها سال، آئین‌های چهارشنبه پایان سال را با جلوه و شکوه خاصی برگزار کرده‌اند و آداب و رسوم زیبایی را ابداع و به فرهنگ این جشن باستانی افزوده‌اند.

بیشتر این آئین‌ها بدون ترقه درکردن و خطرهای ناشی از آن انجام می شده و نقش مهمی در شادی و همگرایی مردمان این دیار کهن داشته‌اند. سنت‌های زیبایی که متأسفانه برخی از آنها امروز کمرنگ شده و بعضی دیگر به باد فراموشی سپرده شدند.

پیشینه تاریخی

یک پژوهشگر فرهنگ بومی استان با یادآوری برخی شواهد تاریخی درباره چهارشنبه سوری، به خبرنگار مهر گفت: برخی اسناد می‌گویند که آتش افروزی چهارشنبه سوری در اوایل دوران اسلامی ایران، بهانه‌ای برای قیامی مذهبی بر ضد خلفای بنی امیه، اموی و عباسی بوده و در این روز، ایرانیان برای خلاص شدن از چنگال دشمنان پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) ایشان، قیام کرده و جنبشی ملی در اکثر مناطق ایران به وجود آورده‌اند.

علی خلج طایفه اضافه کرد: از آنجایی که در ایران باستان، روزهای هفته رایج نبوده، آتش افروزی قبل از نوروز، به جای سه شنبه پایانی سال، در سیصد و شصتمین روز سال، انجام می شده؛ چون که ایرانیان کهن، بر این باور بودند که ارواح اجدادشان در اولین ساعات این روز به زمین آمده و برکت و نیک روزی را برای خاندان خود به ارمغان می‌آورند.

آتش‌افروزی

این تاریخ نویس قزوینی با بیان اینکه قزوینی‌ها برای کُله چارشنبه آئین‌های ویژه ای ابداع کرده‌اند، عنوان کرد: از آنجایی که شغل سنتی اکثر مردم این کهنه دیار باغداری بوده، قزوینی‌های قدیم از کُله چارشنبه برای تمیز شدن باغستان، دشت و بیابان استفاده می‌کردند و خار و خاشاکی را که باد به این سو و آن سو می‌برد، در آئین «آتش افروزی» می‌سوزاندند.

خلج طایفه افزود: مردم قزوین هم به مانند اهالی سایر نقاط کشور در شب چهارشنبه آخر سال، در کوچه، خیابان و حتی بر پشت بام خود آتش روشن می‌کنند و با شادی از روی آن می‌پرند. همچنین در این مراسم، بزرگترهای خانه کوچکترها را بغل می‌کنند و از روی آتش می‌گذرانند یا روی آتش اسپند می‌ریزند تا چشم زخم حسودان را از خود دور کنند. در این شب، قزوینی‌ها از نوعی اسفند رنگی به نام «آدِل بادِل» برای دود کردن و رفع بلا استفاده می‌کنند.

وی ادامه داد: همچنین هر یک از اقوام ساکن استان اعم از تات، ترک، کرد و لر عبارت «زردی من از تو و سرخی تو از من» را با زبان خود در هنگام آتش افروزی می‌خوانند. به عنوان مثال تات ها می‌گویند «زردیم با اِشته سُرخی با چِمِه»، یعنی زردرویی، بیماری و ناتوانی را از من بگیر و سرخی، شادابی و تندرسی خود را به من ببخش.

کوزه‌شکنی

این قزوین پژوه، رسم «تاکنه (کوزه) شکستن» را از جمله رسوم فراموش شده مردمان مینودری در کُله چارشنبه برشمرد و گفت: معمولاً در چهارشنبه پایان سال، بانوان مسن یا زنان کهنسال قزوینی، کوزه یا ظرف‌های سفالی را از خانه بیرون می‌بردند و آنها را به زمین زده و می‌شکنند و اعتقاد داشتند با این کار بدی، بلا، درد و رنج را از خانه خود دور می‌کنند.

خلج طایفه شکستن کوزه متعلق به سال گذشته را کاری بهداشتی و منطبق بر شرع اسلامی دانست و اضافه کرد: طبق شرع مبین اسلام، غذا خوردن در ظرف ترک دار «مکروه» است و با توجه به اینکه ممکن بود در طول سال، کوزه‌ها، ترک‌هایی برداشته باشند، خانم‌های قزوینی این کوزه‌ها را از بین برده و هر طور که شده، کوزه‌ای نو می خرید.

وی به سایر وجوه نمادین این سنت نیز اشاره کرد و ادامه داد: به واسطه این رسم و به طور نمادین هر گونه کینه و کدورتی را از دل پاک می‌کردند و همین طور افرادی را که به آنها بدی کرده بودند، می‌بخشیدند و با کسی که قهر بودند، آشتی می‌کردند. البته بعضی از زنان هم به جای کوزه، یک جاروی کهنه را از خانه بیرون می‌انداختند.

بخت‌گشایی با فال‌گوش

یک فعال فرهنگی نیز «فال گوش» را از دیگر آئین‌ها و رسوم مردمان مینودری در سه شنبه شب آخر سال دانست و بیان کرد: مطابق این آئین، دختران دم بخت در نقاط عبور مردم در کوچه و محلات می‌ایستند و به صحبت‌های عابران گوش می‌دهند. اگر حرف‌های رهگذران درباره موضوع‌های امیدوارکننده و شادی بخش باشد، آن را به فال نیک گرفته و اگر با حالت غم و ناراحتی ادا شوند یا در مورد پیشامدهای ناگوار باشد، آن را به فال بد می‌گیرند.

روح اله طاهرخانی با ذکر اینکه قزوینی‌ها در شب چهارشنبه سوری، دختران دم بخت را با پارو از خانه بیرون می‌کنند، گفت: البته این مراسم به شوخی انجام می‌شود و پس از اینکه، دختر لحظاتی بیرون می‌ماند، به درون خانه بر می‌گردد.

وی افزود: همچنین در این روز، زن‌هایی که دختر مجرد دارند، از مغازه یک قفل می خرند و هنگام اجرای مراسم آتش افروزی در شب، این قفل را به نیت ایجاد گشایش در بخت دختر خود باز می‌کنند و باور دارند که دختر آنها به زودی ازدواج کرده و به خانه بخت می‌رود.

طاهرخانی به سنت بارور کردن درختان نیز اشاره کرد و ادامه داد: اگر درختانی کم بار یا بی بار باشند، باغدارهای قزوینی در عصر روز سه شنبه آخر سال، چند تکه سنگ از زمین‌های حاصلخیز برمی دارند و این سنگ‌ها را به سمت درخت پرتاب می‌کنند. باغبان‌های مینودری باور دارند با انجام این کار، شکوفه‌ها و میوه‌های درختان در سال آتی بیشتر می‌شود.

لزوم احیای آئین‌های کُله چارشنبه

با وجود آئین‌های زیبایی که مردمان مینوشهری برای گرامیداشت آخرین چهارشنبه سال ابداع کرده‌اند، اما جشن کُله چارشنبه یا چهارشنبه سوری در قزوین هم با سروصدای زیاد ترقه و مواد محترقه غیرمجاز آسایش و امان را از شهروندان هم استانی سلب می‌کند. اگر می‌خواهیم که این سنت‌های زیبا فراموش نشوند، نباید بگذاریم که این آداب و رسوم پسندیده در کتاب‌ها و مقاله‌های تاریخی حبس شوند.

در ضمن بهتر است در شب چهارشنبه آخر سال این مراسم را در سطح شهرها و روستاهای استان برگزار کنیم و نگذاریم که این شب به آتش بازی و انجام کارهای خطرناک محدود شود. اگر بتوانیم یک سلسله جشن‌های جمعی، حساب شده و جذاب در روز سه شنبه و شب چهارشنبه پایان سال در قزوین و دیگر شهرهای استان برپا کنیم، قطعاً از میزان آسیب‌ها و تلفات معمول این روز بسیار کاسته خواهد شد.

کد خبر 4571964

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 1 + 2 =