سوگ آزادگی، الهام گرفته از ساخته «تعزیه» کیارستمی

فیلم «تعزیه» کیارستمی یک اثری نمایشی بود که در آن هنر تعزیه به شکل مدرن به نمایش درآمد.

این روزها در حالی بوستان آب و آتش هر شب ارکستر «سوگ آزادی» را به آهنگسازی فردین خلعتبری و کارگردانی مجید خسروآبادی بر روی صحنه می‌رود که تیم تعزیه‌خوان آن کسانی هستند که روزی مقابل دوربین عباس کیارستمی، کارگردان فیلم «تعزیه» قرار گرفته بودند. البته بماند که برخی از تعزیه‌خوان‌هایی که در سال ۸۲ حضور داشتند حالا یا از دنیا رفته‌اند یا پا به سن گذاشته‌اند؛ اما باز هم تعدادی از چهره‌های آن زمان همچنان پا به رکاب اسب‌های تعزیه‌خوانی‌اند و حالا نوجوان‌خوان آن زمان نیز دیگر به عنوان کارگردان با الهام گرفتن  از سبک کارگردانی فیلم «تعزیه» عباس کیارستمی تلاش کرده است تا بتواند ۱۰ شبی که قرار است این تعزیه‌خوانی بر روی صحنه برود را به سبک این کارگردان نزدیک کند.

فیلم «تعزیه» کیارستمی یک اثری نمایشی بود که در آن هنر تعزیه به شکل مدرن به نمایش درآمد. هنری که با کمک پیشکسوتان این هنر آیینی به شکل ویدئو آرتی درآمد که هم رضایت بیننده ایرانی را که با این هنر آشنایی دارد به همراه داشت و هم تماشاگران خارجی که به نوعی با این هنر نا آشنا هستند.

فیلمی که با یک علامت سوال کلید خورد

عباس کیارستمی زمانی نیت ساخت فیلم «تعزیه» را کرد که فیلم سینمای «طعم گیلاس» در ایتالیا به نمایش درآمده بود و برای مدیر جشنواره درباره این سبک آئین هنری و نمایشی سوال پیش آمد. صحنه‌ای که اتفاقا بسیار او را تحت تاثیر قرار داده بود. برای همین هم کیارستمی تصمیم می‌گیرد فیلمی با همین مضمون بسازد. فیلمی که پس از اکران آن تحسین منتقدان را نیز به همراه داشت.

به همین دلیل بود که کیارستمی سال ۸۲ به همراه جعفر پناهی و نیکی کریمی راهی استان اصفهان می‌شود و به دو روستایی که همچنان در آن تعزیه‌خوانی زنده بود و به عنوا مهد تعزیه‌خوانی شناخته می‌شود به نام‌های «قودجان» و «کهرت» می‌رود. در آنجا اما با تماشای تعزیه‌ها نگاهش از روی تعزیه به سمت تماشاگرانی می‌رود که مشتاقانه به تماشای تعزیه ایستاده‌اند و نسبت به هر صحنه‌ای که شاهد آن هستند واکنش نشان می‌دهند.

تماشاگرانی که نقش اول بازی کردند

برای همین هم کیارستمی متوجه این موضوع می‌شود تماشاگران به نوبه خود نقش تاثیرگذاری بر روی صحنه و حال و هوا و جو تعزیه دارند. بنابراین دوربین‌هایش بیشتر به سمت تماشاگرانی متمایل ‌شد که به تمشای تعزیه آمده بودند و صحنه‌هایی را به یادگار گذاشت که در زمان خودش بسیار نادر بوده. برای همین وقتی از او درباره سبک ساخت این فیلم سوال شد پاسخ داده بود: «تعزیه به شدت به مخاطب‌اش متکی است. در حقیقت این نمایش در رابطه نزدیک بین بازیگران و تماشاچیان شکل می‌گیرد. کارگردانان این شکل از نمایش همواره سعی می‌کنند آن را به عنوان یک واریته‌ ملودرام ارائه دهند.»

به همین دلیل نیز به باور برخی از صاحب‌نظران، تعزیه کیارستمی منحصرا به موضوع شهادت امام حسین(ع) نمی‌پردازد؛ بلکه علاوه بر این، مفاهیم تعزیه در اسلام در برابر دیدگان غربیان را به نمایش می‌گذارد. چون این منتقدان معتقد هستند کیارستمی به خوبی توانسته احساسات مردمی که به تماشای تعزیه آمده‌اند را به نمایش درآورد. به طوری که در یکی از صحنه‌ها شاهد آن هستیم زمانی که زنان در حال در گوش هم نجوا کردن هستند؛ یک پسر بچه در حال گفت‌وگو با پدربزرگش است؛ اما همین که تعزیه به مرحله‌ حساس‌ش نزدیک می‌شود، چشم‌ها پر از اشک شده، زنان به سینه می‌کوبند، مردان با دست به سرشان می‌زنند و... چنین صحنه‌های که برای تماشاگران نا آشنا و خارجی عجیب و غیرملموس است.

برای همین هم در ۲۲ شبی که در رم این فیلم در صحنه‌ای با چهار پرده‌ شبیه پرده سینما به اکران درآمد که در میان‌اش گروه تعزیه نقش‌آفرینی می‌کردند و باقی تماشاگران بودند بیش از ۷۰۰ ظرفیت سالن اشغال می‌شد و تماشاگرانی که اتفاقا هیچ آشنایی با این آئین هنری مذهبی نداشتند را با خود همراه می‌کند.

۶ دوربین برای به نمایش درآوردن تعزیه و تماشاگران‌اش

عباس کیارستمی درباره نحوه ساخت این فیلم‌اش گفته بود قرار بود بخش‌های فاصله‌گذاری تعزیه را در یک کلاژ تصویری از مجموعه ۱۰ تعزیه مشهور انتخاب کند. اما پس از ۲ سال که بار دیگر برای گرفتن فیلم می‌رود متوجه می‌شود به جز تعزیه تماشاگران آن هم برایش جذاب هستند. بنابراین در کنار آنکه تلاش کرد تا دست به ترکیب تعزیه نزند تماشاگران تعزیه را نیز به تعزیه اضافه کرد. چون او بر این باور بود تعزیه‌، تئاتر نیست بلکه یک آیین است. به همین دلیل این آیین، بدون تماشاگر معنا و مفهوم ندارد.

در اینجا بود که کیارستمی با ۶ دوربین وارد صحنه می‌شود تا هم تماشاگر تعزیه و هم خود تعزیه را نشان دهد. این کارگردان با این هدف چنین چیدمانی را انتخاب کرد تا در نهایت زمان اکران در ایتالیا تماشاگر ایتالیایی در لحظه بدون آنکه بداند داستان چیست تنها از طریق واکنش و کلوزآپ تماشاگر ایرانی متوجه شود درام در کجا اتفاق افتاد. تجربه‌ای که پس از اکران از نظر کیارستمی یک تجربه فوق‌العاده‌ بود.

تعزیه‌خوان‌هایی که همچنان پا به رکاب‌اند

اما حکایت همراهی کیارستمی با تعزیه‌خوان‌ها نیز حکایت جالبی است. اینکه چندماهی را با محمد رضایی که آن زمان کارگردان تعزیه و موافق‌خوان بود سپری می‌کند و در نهایت نیز امام‌خوان تعزیه کیارستمی بوده. مرتضی صفاریان نیز که مخالف خوان برجسته تعزیه ایرانی دستی بر آتش ساخته کیارستمی داشته و علاالدین قاسمی که سرپرستی گروه تعزیه را در اثر نمایشی کیارستمی به عهده داشت کیارستمی را در ساخت این فیلم همراهی و یاری کرده است.

علاوه بر اینها حسن برکتی، سیدمحمد امیری، علی سعیدی، محمود معین، محمدمهدی و محمدرضا قاسمی و عباس صالحی چهره‌های مطرح تعزیه‌خوان آن زمان بودند که حالا برخی از آنها از جمله محمود معین، عباس صالحی، علاالدین قاسمی همچنان در تعزیه «سوگ آزادگی» تعزیه‌خوانی را انجام داده و مجید خسروآبادی که در سال ۸۲ سن نوجوان داشته و نوجوان خوانی می‌کرده به عنوان کارگردان این گروه آن را هدایت و مدیریت می‌کند و تمام تلاش خود را کرده است تا با الهام از ساخته کیارستمی بتواند آنچه مخاطب‌هایی که به تماشا ایستاده‌اند را با خود همراه کند.

کد خبر 4742886

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 9 + 7 =