به گزارش خبرنگار مهر، سعید ناجی مدیر گروه فکرپروری کودکان و نوجوانان در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی طی سخنرانی خود در کارگاه یکروزه داستان نویسی برنامه فلسفه برای کودکان که از سوی گروه فکرپروری کودکان و نوجوانان در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد داستان را مؤلفه اصلی این جلسه توصیف کرد که به کشف هنجارها و ارزشها از سوی کودکان منتهی شده و بستر کنجکاوی های بیشتر را در آنها فراهم می کند.
ناجی ساختگی بودن برخی داستانها را مورد تصدیق قرار داد و خواستار تعیین معیاری برای اصیل بودن داستانها شد.
وی همچنین گفت: کودکان معیار تعیین اصیل بودن و ساختگی بودن داستانها هستند. زمانی که کودکان خواستار ادامه خواندن داستان هستند و فرصت کافی نیست مشخص می شود که داستان اصیل بوده و از مؤلفه های جذب کودکان برخوردار است.
ناجی مدیرگروه فکرپروری برای کودکان و نوجوانان در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سخنرانی با عنوان " ویژگی های داستانهای فلسفه برای کودکان" اظهار داشت: برخی از داستانها دارای ساختار اولیه داستان هستند اما باید مشخص شود که از چه دیدگاهی ارائه شده و مؤلفه های خاص آن دیدگاه را داشته باشند.
وی گفت: یک داستان باید از نقطه اوج برخوردار باشد و محتوای آن مورد توجه قرار گیرد. معرفت شناسی، مابعد الطبیعه، منطق، اخلاق، زیبایی شناسی، محیط زیست و تمام موارد مورد علاقه کودکان که با آنها سروکار دارند باید در موضوعات داستانهای فلسفی قرار گیرند .
ناجی افزود: اما از سوی دیگر باید تأکید شود که داستانها باید مناسب و منطبق با فرهنگ باشند. به صورت آرمان گرایانه می توان گفت که هر منطقه مختلف از ایران به داستانهای مختلفی نیاز دارد تا بتواند موضوعات چالش برانگیزی برای نظرات مختلف کودکان مطرح کند.
ناجی تأکید کرد: داستان باید با برنامه پیش رود اگر قرار است بحثی از 2 سال دیگر به صورت پیچیده تر مطرح شود باید از زمان حال مقدمات آن بحث با کودک مطرح شود. برای مثال مفهوم عدالت از مفاهیمی است که علاوه بر پیچیده بودن، کودکان اظهار نظرهای بسیاری درباره آن دارند.
مدیر گروه فکرپروری کودکان و نوجوانان همچنین یادآور شد: در مکتبهایی که از فلسفه برای کودکان در اروپا منشعب شده بحث تمرین جایگاه ویژه ای ندارد، اما لیپمن (پایه گذار فلسفه برای کودکان در ایالات متحده) اعتقاد راسخی به تمرین دارد. از سوی دیگر ماجرای داستان باید علاوه بر مطالب نوع دوستانه ارائه کننده ساختارهای شناختی باشد، ساختارهایی که شخصتیهای داستانی آن را اجرا می کنند که در آن میان می توان به تصمیم گیری و مراحل داوری و قضاوت اشاره کرد.
وی تصریح کرد که باید مهارتهای فکری در این داستانها گنجانده شوند و استدلالها به نحوی ارائه شوند که کودکان از آن الگو برداری کنند، چرا که همذات پنداری کودک با قهرمان داستان به الگوبرداری کودک از پرسش قهرمان داستان تبدیل می شود.
در ادامه دکتر یحیی قائدی عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم و مسئول گروه برنامه درسی آموزش فلسفه به کودکان که با عنوان "محتوای داستان، انتظارات و چارچوبها" صحبت می کرد تربیت را به مثابه داوری تعریف کرد و فلسفه را ابزار پرورش قوه قضاوت در کودکان دانست.
وی گفت: داوری کردن یکی از تعاریف مهم و مقبول تربیت است.
وی در پاسخ به شرکت کنندگانی که از پیشینه فلسفه برای کودکان و چیستی برنامه اطلاع نداشتند اظهار داشت: فلسفه برای ما به معنای پرسیدن است. کودکان به علت مطرح کردن پرسشهای فلسفی فیلسوف محسوب می شوند و اگر بزرگسالان می خواهند فیلسوف باشند باید به مثابه کودکان پرسشهای خود را مطرح کنند. فلسفه به همین سادگی و ما هم به همین سادگی هستیم. عده ای معتقدند که چنین جملاتی درباره فلسفه سطح آن را پائین آورده است اما باید در پاسخ به آنها گفت که فلسفه برای چه؟
دکتر قائدی تصریح کرد: فلسفیدن راه و روش است آنچه می آموزیم نسبت به چگونگی آموزش آن از اهمیت کمتری برخوردار است. در حال حاضر هنگامی که در دانشگاه تدریس می کنم به این مسئله بیشتر دقت کرده ام که دانشجویان در گوش دادن نیز مشکل دادند. وقتی نمی توان خوب گوش کرد، نمی توان به همان خوبی هم گفتگو کرد.
وی هدف از نوشتن داستان را ارائه سبکها و روشهای داستان نویسی نمی داند بلکه مطرح کردن پرسشها و علتی برای کنجکاوی کودکان تلقی می کند. از این رو در داستان نویسی روان شناسی کودک را حائز اهمیت دانست و با روانشناسی پیاژه مخالفت کرد، چرا که بنیانگذاران فلسفه برای کودکان آن را به مثابه مانعی برای این برنامه توصیف کرده اند اما در این میان عده ای با این نظر به طور جدی مخالفت کرده و عده دیگر به باز تفسیر پیاژه پرداخته اند.
مسئول گروه برنامه درسی آموزش فلسفه به کودکان در انجمن مطالعات برنامه درسی ایران برنامه فلسفه برای کودکان را پژوهش فلسفی، اجتماعی، اخلاقی و علمی دانست و گفت: فکر علمی مهمتر قواعد آن محسوب می شود، همانطور که داشتن فکر ریاضی مهمتراز فرمولهای آن به شمار می رود.
حمیده بحرینی دبیر دبیرستان و مترجم کتاب لیزا که عنوان داستان لیزا و ساختار داستانهای فلسفه برای کودکان (P4C) سخنرانی می کرد گفت: تلاش می کنم داستان لیزا را پس از ترجمه بومی کنم.
وی افزود: فلسفه به عنوان یک رویکرد است و نکته مهم آن پرسشگری است. در این برنامه جواب از پیش آماده شده ای وجود ندارد و کودکان باید با گفتگو و تبادل نظر به پاسخ ها دست یابند.
وی با تعریف بخشی از داستان قصد داشت مؤلفه های داستان لیزا را بگشاید.
بحرینی اخلاق و زیبایی شناسی را دو مؤلفه مهم در کتاب لیزا توصیف کرد که برای پایه سنی 8 تا 12 سال نوشته شده است.
وی گفت: طرح مسئله، تجزیه و تحلیل کردن و حل مسئله سه امر مورد توجه در این کتاب که با رویکرد اخلاقی – عاطفی نوشته شده محسوب می شود.
درباره سطح سنی و کشش کودکان در خواندن داستان لیزا در این کارگاه بحثها و تبادل نظرهای بسیاری صورت گرفت، از آنجا که داستان لیزا مسائل اخلاقی را مطرح کرده عمده بحثهای شرکت کنندگان حول تعیین سطح سنی مخاطبان لیزا بود که در این میان قائدی تصریح کرد : سن در داستان لیپمن مردود است.
منا علی نژاد از پژوهشگران پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات نیز در این نشست سخنرانی خود را با عنوان نقد و بررسی راهنمای داستانهای (P4C) ارائه کرد و گفت: فلسفه برای کودکان چند جزء دارد. کتاب، کلاس، مربی، کتاب داستان و راهنما. کتابهای این برنامه انباشته از مفاهیم بنیادین و اخلاقی است و نویسنده کتابها تلاش می کند مفاهیم را از پس پرده بیرون کشیده و آن را نشان دهد. الزاما قرار نیست مربی کلاس، فلسفه بداند اما وی دوره ای را گذرانده و باید پیش زمینه های خود را پرورش دهد تا کلاس را کنترل کرده و فرآیند بحث کودکان را تسهیل کند.
وی افزود: راهنمای داستانهای پر یسپرسون که هفته پیش به ایران سفر کرده بود و من قسمت اعظم تحقیقات خود را روی آن متمرکز کردم تلاش کرده تمام سؤالها را از پشت پرده بیرون بکشد. اگر کودک سؤالی نداشت، آموزگار باید آغازگر بحث باشد و امکان سخن گفتن کودک را فراهم کند. این پرسشها باید چنان طرح شود که از خود انتقادی به خود اصلاحی برسد. برای مثال ممکن است مفهوم دوستی پس از بحث در کلاس نزد کودک تغییر کند. اگر طی یک جلسه متوجه اشتباه خود از مفهوم نشود سرانجام به اشتباه خود پی خواهد برد.
علی نژاد چند ویژگی را برای نویسنده راهنمای داستانهای فلسفه برای کودکن برشمرد و گفت: نویسنده راهنما باید تفکر و تاریخ فلسفه بداند، با استدلال فلسفی آشنا باشد، با کودکان سروکار داشته باشد و در کارگاه های فلسفه برای کودکان شرکت کند. قسمت اعظم فلسفه دانستن این است که بدانیم در چه شرایطی چه سؤالی را مطرح کنیم.
وی با اشاره به راهنمایی که پر یسپرسون برای کتاب "جوجه اردک زشت" نوشته اظهار داشت که این راهنما برای کودکان ما کاربرد جدیدی ندارد. درگیریهای فرهنگی و اجتماعی ما با راهنمایی ارائه شده در فرهنگ یسپرسون انطباق ندارد. ما برای جبران کردن این نقضها باید خود به نوشتن راهنما برای داستانها اقدام کنیم.
در ادامه این کارگاه یکروزه معصومه علی اکبری دبیر بازنشسته آموزش و پرورش در بحث خود که با عنوان " روشهای داستان نویسی و دیدگاه انتقادی" صحبت می کرد عبارتی را که درباره فلسفه برای کودکان گفته می شود و آن را به روش درست اندیشیدن تعبیر کرده را به چالش کشید و گفت: معلم فلسفه برای کودکان باید تفکر خلاق و انتقادی کودک را تقویت کرده و اگر به این امر توجه کند تعبیر درست اندیشیدن نمی تواند صحیح باشد. کودک حتی می تواند غلط بیندیشد و از روی غلطها به صحیح ها پی ببرد.
وی افزود: چگونه می توان روش درست را یافت، هر کدام از فلاسفه غربی و حتی فلاسفه اسلامی روش خاص خود را داشته اند و آیا اساساً این امر درست است که روشهای اندیشیدن فقط باید میان فلاسفه باشد. باید زمینه ای فراهم شود تا کودک خود را با تمرین گفت و شنود در کلاس پیدا کند.
علی اکبری در بحث نوشتن یا ساختن داستان فلسفی یادآور شد ممکن است در آثار خود کودکان وحتی نویسندگان بزرگ با ایده های فلسفی رو به رو شویم که می توان از آن استفاده کرد. به عبارت دیگر داستان فلسفی نمی تواند ساختی و جعلی باشد و اگر داستان را بسازیم دیگر نمی توان با آن ارتباط برقرار کرد.
پروانه قاضی نژاد پژوهشگر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در این میان تصریح کرد: داستانهای فلسفه برای کودکان باید مسائل روزمره کودکان را مورد بحث قرار دهد که کودک در رویدادها و درگیریهای روزانه خود آنها را مطرح می کند.
پروانه قاضی نژاد پژوهشگر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نیز طی اظهارات خود نمونه هایی از دستاوردهای این کلاسها را میان دانش آموزان ذکر و تأکید کرد که بسیاری از والدین از بهبود فعالیتهای درسی کودکان در زمینه انشاء ، ریاضی و دیکته ابراز مسرت کرده عده ای دیگر از اجتماعی شدن کودکان خود، اظهارنظرها و گفتگوهای شفاهی و کتبی صحبت می کنند.
قاضی نژاد همچنین به بومی کردن و بازنویسی داستانهای غربی اشاره کرد و گفت: می توان از داستان و ادبیات فرهنگ فارسی استفاده کرد و با استفاده از الفاظ ساده تر آنها را به کودک ارائه داد، اما مشکلاتی چون محیط ریست، تکنولوژی و اطلاعات از مسائل روز بوده که در داستانهای قدیمی وجود ندارد و نیاز کودک امروز ما محسوب می شود.
نظر شما