وقتی کاهنان مصری نخستین رمزنگاران جهان بودند

به گزارش خبرنگار مهر، در جهانی که هر روز میلیون‌ها پیام میان تلفن‌های همراه، رایانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی جابه‌جا می‌شود، کمتر کسی به این فکر می‌کند که پشت این ارتباطات ساده، دنیایی پیچیده از رمزها و کدها قرار دارد؛ دنیایی که امنیت حساب‌های بانکی، پیام‌های شخصی، ایمیل‌ها و حتی ارزهای دیجیتال را حفظ می‌کند. کتاب «می‌خواهم رمزنگار شوم» نوشته جاسلین چوآ با ترجمه معصومه چم آسمانی تلاش کرده است همین جهان پنهان را برای مخاطب روایت کند؛ جهانی که از مصر باستان آغاز می‌شود و تا عصر بلاک‌چین و امنیت سایبری ادامه پیدا می‌کند.

این کتاب که از سوی نشر برکه منتشر شده، فقط درباره فرمول‌ها و الگوریتم‌ها نیست؛ بلکه روایتی از تاریخ، جنگ، فناوری، هوش انسانی و رقابت دائمی میان کسانی است که پیام‌ها را پنهان می‌کنند و کسانی که می‌خواهند آن‌ها را کشف کنند.

از یک پیام نامفهوم تا ورود به دنیای رمزها

«می‌خواهم رمزنگار شوم» با یک سؤال ساده آغاز می‌شود؛ اگر پیامی ناشناس و رمزگذاری‌شده دریافت کنید و هیچ نرم‌افزار یا فرهنگ لغتی برای کمک نداشته باشید، چه خواهید کرد؟ همین پرسش، دروازه ورود خواننده به دنیایی می‌شود که در آن هر حرف، عدد یا نشانه می‌تواند معنایی پنهان داشته باشد.

جاسلین چوآ تلاش کرده است مفاهیم پیچیده رمزنگاری را با زبانی روایی و قابل‌فهم توضیح دهد. او ابتدا مفاهیمی مانند «متن آشکار»، «متن رمزگذاری‌شده»، «کلید» و «الگوریتم» را معرفی می‌کند و بعد نشان می‌دهد چگونه انسان‌ها از هزاران سال پیش تلاش کرده‌اند پیام‌های خود را از چشم دیگران پنهان نگه دارند.

در این میان، کتاب تنها به توضیح مفاهیم فنی محدود نمی‌شود و تاریخ رمزنگاری را نیز به شکلی داستانی روایت می‌کند؛ تاریخی که از هیروگلیف‌های غیرمعمول کاهنان مصر آغاز می‌شود و به ماشین‌های رمزنگاری قرن بیستم و فناوری‌های امنیت سایبری امروز می‌رسد.

یکی از بخش‌های قابل‌توجه کتاب، مرور تاریخی رمزنگاری است؛ مسیری که نشان می‌دهد انسان‌ها مدت‌ها پیش از اختراع رایانه‌ها نیز به فکر پنهان‌کردن اطلاعات بوده‌اند.

مصر، پیشگام در دنیای رمزنگاری

نویسنده از مصر باستان شروع می‌کند؛ جایی که برخی کاهنان از نشانه‌های متفاوت و پیچیده برای نوشتن استفاده می‌کردند تا فقط افراد خاص بتوانند پیام‌ها را بخوانند. سپس کتاب به یونان باستان می‌رسد و از «سایتل» سخن می‌گوید؛ ابزاری استوانه‌ای که از آن به‌عنوان یکی از نخستین دستگاه‌های رمزنگاری یاد می‌شود.

بعد نوبت به روم باستان و «رمز سزار» می‌رسد؛ روشی ساده که با جابه‌جایی حروف الفبا کار می‌کرد اما در زمان خود ابزاری مؤثر برای انتقال پیام‌های نظامی بود. هرچه روایت جلوتر می‌رود، خواننده متوجه می‌شود که تاریخ رمزنگاری فقط تاریخ فناوری نیست، بلکه بخشی از تاریخ سیاست، جنگ و قدرت نیز محسوب می‌شود.

ردپای دانشمندان مسلمان در علم رمزگشایی

کتاب «می‌خواهم رمزنگار شوم» در بخشی از روایت خود به عصر طلایی تمدن اسلامی می‌پردازد؛ دوره‌ای که دانشمندان مسلمان نقش مهمی در شکل‌گیری علم رمزگشایی داشتند.

در این بخش، از الخلیل و ابویوسف الکندی نام برده می‌شود؛ چهره‌هایی که با بررسی الگوهای زبانی و تحلیل فراوانی حروف، پایه‌های علمی رمزگشایی را بنا کردند. نویسنده توضیح می‌دهد که چگونه این روش‌ها بعدها به ابزار اصلی رمزگشایان اروپایی تبدیل شد و مسیر علم رمزنگاری را تغییر داد.

اشاره کتاب به این بخش تاریخی، باعث شده روایت آن فقط بر فناوری غربی متمرکز نباشد و سهم تمدن‌های مختلف در توسعه دانش رمزنگاری نیز دیده شود.

از نامه‌های عاشقانه تا جنگ جهانی

یکی از ویژگی‌های کتاب، استفاده از نمونه‌های واقعی و گاهی عجیب در تاریخ رمزنگاری است. جاسلین چوآ نشان می‌دهد که رمزها فقط در میدان‌های جنگ یا اتاق‌های امنیتی استفاده نمی‌شدند، بلکه گاهی وارد موسیقی، هنر و روابط شخصی هم شده‌اند.

در بخشی از کتاب، مخاطب با رمزهای موسیقایی سر ادوارد الگار و یادداشت حل‌نشده «دورابلا» روبه‌رو می‌شود؛ نمونه‌ای که هنوز هم برای برخی پژوهشگران معما باقی مانده است.

اما روایت خیلی زود به قرن بیستم می‌رسد؛ جایی که رمزنگاری به یکی از مهم‌ترین ابزارهای جنگی تبدیل شد. کتاب از تلاش‌های الیزابت اسمیت فریدمن برای شکستن پیام‌های قاچاقچیان سخن می‌گوید و بعد به سراغ ماشین معروف «انیگما» می‌رود؛ دستگاهی که نامش با جنگ جهانی دوم گره خورده است.

در این بخش، نقش آلن تورینگ و ماریان رجیسکی در شکستن رمزهای انیگما توضیح داده می‌شود؛ روایتی که نشان می‌دهد گاهی سرنوشت جنگ‌ها نه در میدان نبرد، بلکه پشت میزهای رمزگشایی تعیین می‌شد.

رمزنگاری، شغلی فراتر از فیلم‌های جاسوسی

یکی از تفاوت‌های اصلی این کتاب با بسیاری از آثار مشابه، تمرکز آن بر معرفی شغل «رمزنگار» است. نویسنده تلاش کرده تصویری واقعی از این حرفه ارائه دهد؛ حرفه‌ای که برخلاف تصور رایج، فقط به جاسوس‌ها یا سازمان‌های امنیتی محدود نیست.

در بخش‌های پایانی کتاب، کاربردهای امروزی رمزنگاری توضیح داده می‌شود؛ از امنیت ایمیل‌ها و پیام‌رسان‌ها گرفته تا امضای دیجیتال، شبکه‌های خصوصی مجازی، کیف پول‌های دیجیتال و فناوری بلاک‌چین.

کتاب توضیح می‌دهد که امروزه بسیاری از شرکت‌ها، بانک‌ها، سازمان‌های دولتی و حتی شبکه‌های اجتماعی به متخصصان رمزنگاری و امنیت سایبری نیاز دارند. به همین دلیل، این حوزه فقط یک موضوع دانشگاهی نیست، بلکه به یکی از مشاغل مهم دنیای فناوری تبدیل شده است.

پشت هرکد، یک ذهن تحلیلگر ایستاده است

«می‌خواهم رمزنگار شوم» فقط به معرفی شغل بسنده نمی‌کند و درباره مهارت‌های لازم برای ورود به این حوزه نیز توضیح می‌دهد. نویسنده تأکید می‌کند که رمزنگاری بیش از هر چیز به ذهن تحلیلگر و توانایی حل مسئله نیاز دارد.

در کتاب از مهارت‌هایی مانند تشخیص الگو، دقت بالا، پشتکار، انعطاف‌پذیری، مهارت ارتباطی و پایبندی اخلاقی نام برده شده است. همچنین مسیرهای تحصیلی و حرفه‌ای این حوزه نیز معرفی می‌شود؛ از تقویت ریاضی و برنامه‌نویسی گرفته تا یادگیری زبان‌هایی مثل پایتون، جاوا و ++C.

نمونه‌هایی که کتاب از مسابقات و چالش‌های واقعی رمزگشایی نقل می‌کند نیز نشان می‌دهد این حرفه، بیش از آن‌که شبیه فیلم‌های اکشن باشد، به صبر و تفکر طولانی‌مدت وابسته است؛ مثل تیم‌هایی که ماه‌ها و حتی سال‌ها برای شکستن یک رمز وقت صرف کرده‌اند.

امنیتی که هرروز با آن زندگی می‌کنیم

یکی از نکات مهم کتاب این است که رمزنگاری را از یک مفهوم دور و تخصصی خارج می‌کند و به زندگی روزمره پیوند می‌زند. خواننده متوجه می‌شود هر بار که وارد حساب بانکی خود می‌شود، پیامی در شبکه‌های اجتماعی می‌فرستد یا از کیف پول دیجیتال استفاده می‌کند، در واقع با نوعی از رمزنگاری سروکار دارد.

همین موضوع باعث شده کتاب، فقط برای علاقه‌مندان علوم رایانه جذاب نباشد، بلکه برای نوجوانان و حتی کسانی که صرفاً می‌خواهند دنیای امنیت دیجیتال را بهتر بشناسند نیز قابل‌استفاده باشد.

«می‌خواهم رمزنگار شوم» تلاش کرده نشان دهد پشت هر قفل دیجیتال، تاریخی طولانی از رقابت میان پنهان‌کردن و کشف‌کردن اطلاعات وجود دارد؛ رقابتی که از کاهنان مصر باستان آغاز شده و امروز به عصر هوش مصنوعی، بلاک‌چین و امنیت سایبری رسیده است.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

همچنین جهان در عصر طلایی اسلامی، شاهد پیشرفت قابل توجهی در حوزه رمزنگاری بود. در این دوران کتاب‌هایی نوشته شدند تا الگوهای موجود در زبان و متن را ثبت کنند. یکی از نمونه‌های پیشگام در این خصوص، کتاب پیام‌های رمزنگاری است که آن را الخلیل، زبان‌شناس عرب، در طی قرن هشتم بعد از میلاد نوشته است.

این کتاب اولین استفاده از تمام شکل‌های ممکن واژگان عربی با و بدون حروف مصوت (صدادار) را ثبت کرده است.

کتاب «می‌خواهم رمزنگار شوم» نوشته جاسلین چوآ و با ترجمه معصومه چم‌آسمانی در ۳۳صفحه و از سوی نشر برکه منتشر شده است.