به گزارش خبرنگار مهر، انرژی مانند خونی است که در رگهای یک جامعه جریان دارد. از گرمایش خانهها تا چرخش چرخهای صنایع بزرگ و تامین برق شهرها همگی وابسته به سوخت است. در کشور ما بخش بزرگی از این نیاز توسط گاز طبیعی تامین میشود. اگرچه گاز یک سوخت پاک و در دسترس است اما تکیه بیش از حد و انحصاری بر آن خطرات پنهانی دارد. تصور کنید در یک روز سرد زمستانی ناگهان فشار گاز به دلیل نقص فنی یا برودت هوا افت کند. آنگاه نه تنها خانهها سرد میشوند بلکه نیروگاهها هم از کار میافتند و صنایع متوقف میشوند. این وضعیت که به آن تکمحصولی بودن سبد سوخت میگوییم مانند چیدن تمام تخممرغها در یک سبد واحد است. اگر آن سبد بیفتد همه چیز از دست میرود. هدف این گزارش آگاهی بخشی نسبت به ریسکهایی است که در صورت نادیده گرفتن تنوعبخشی به منابع انرژی با آن مواجه خواهیم شد. ما باید بدانیم چگونه با استفاده از ظرفیتهای دیگر مثل انرژیهای تجدیدپذیر و بهینهسازی مصرف میتوانیم آرامش و امنیت آینده خود را تضمین کنیم. در ادامه بررسی میکنیم که چگونه این وابستگی شدید اقتصاد و زندگی روزمره ما را تحت تاثیر قرار میدهد و چه راهکارهای سادهای برای عبور از این وضعیت وجود دارد.
خطر سکوت در برابر سرمای ناگهانی و قطع جریان گاز.
وقتی تمام سیستم گرمایشی و تولید برق یک کشور تنها به یک شبکه لولهکشی گاز وابسته باشد کوچکترین خللی در این شبکه میتواند زندگی میلیونها نفر را در لحظه مختل کند. این موضوع به ویژه در فصل زمستان که مصرف خانگی به شدت افزایش مییابد نمود بیشتری دارد. در چنین شرایطی دولتها مجبور میشوند برق صنایع را قطع کنند تا گاز خانهها تامین شود. این موضوع یعنی توقف تولید و آسیب به اقتصاد کشور. محمد صادقزاده کارشناس ارشد حوزه انرژی در این باره میگوید که وابستگی تکمحصولی در سبد سوخت یک ناترازی خطرناک ایجاد میکند. ایشان معتقد است وقتی تمام تخممرغها را در یک سبد میگذاریم هرگونه نوسان در تولید یا انتقال سوخت به معنای ایجاد بحران سراسری است. به گفته این کارشناس ما باید به سمت منابع متنوع برویم تا در صورت بروز مشکل در یک بخش بخشهای دیگر بتوانند خلاء ایجاد شده را پر کنند. این یک ضرورت برای بقای زیرساختهای حیاتی کشور است.
چرا وابستگی به یک منبع به معنای آسیبپذیری همیشگی است.
آسیبپذیری فقط به معنای نبود سوخت نیست. بلکه به معنای گران شدن هزینه تمام شده کالاها نیز هست. وقتی برای تامین انرژی صنایع تنها گزینه گاز باشد در زمانهایی که عرضه محدود میشود قیمتها جهش مییابند و هزینه تمام شده محصولاتی مانند سیمان یا فولاد بالا میرود. این تورم در نهایت به سبد خانوار منتقل میشود. همچنین از نظر امنیتی کشوری که تمام توانش وابسته به یک نوع سوخت است در برابر تهدیدات احتمالی بسیار شکنندهتر از کشوری است که سبد انرژی متنوعی دارد. تنوعبخشی یعنی داشتن گزینههایی مثل برق خورشیدی باد و حتی ذخیرهسازیهای استراتژیک سوختهای مایع. صادقزاده در تحلیلهای خود بارها اشاره کرده است که مدیریت ریسک تنها با متنوع کردن منابع میسر میشود. ایشان تاکید دارند که ما باید از تمرکز مطلق بر گاز فاصله بگیریم و به سمت ترکیب بهینهای از منابع حرکت کنیم. این رویکرد به ما قدرت مانور در شرایط دشوار را میدهد و اجازه نمیدهد که یک حادثه کوچک تبدیل به فاجعه بزرگ ملی شود.
مسیر روشن به سوی تنوع انرژی و آیندهای با اطمینان بیشتر.
راه حل خروج از این چالش در دسترسی به تکنولوژیهای نوظهور و تغییر سبک زندگی است. انرژیهای خورشیدی و بادی پتانسیل عظیمی در کشور ما دارند که بخش بزرگی از آن بلااستفاده مانده است. اگر بخشی از برق مورد نیاز کشور توسط پنلهای خورشیدی تامین شود فشار بر شبکه گاز کاهش مییابد. این کار هم آلودگی هوا را کمتر میکند و هم امنیت انرژی را بالا میبرد. علاوه بر تکنولوژی مردم نیز نقش مهمی دارند. هر اندازه که ما در مصرف انرژی صرفهجویی کنیم فشار از روی شبکه برداشته میشود. دکتر صادقزاده معتقد است که باید سیاستهای تشویقی برای استفاده از انرژیهای پاک در منازل و صنایع کوچک تدوین شود تا این فرهنگ در جامعه نهادینه شود. ایشان میگوید که انتقال به انرژیهای متنوع یک شبه رخ نمیدهد اما با برنامهریزی درست طی یک دهه میتوانیم به وضعیت پایداری برسیم که دیگر نگران افت فشار گاز نباشیم. این مسیری است که کشورهای پیشرفته پیمودهاند و ما نیز برای حفظ رفاه مردم باید در همین مسیر گام برداریم.
تکیه بر یک منبع انرژی نه تنها یک انتخاب اقتصادی نیست بلکه یک تهدید برای ثبات جامعه محسوب میشود. تکمحصولی بودن سبد سوخت در کشور ما باعث شده تا کوچکترین اختلالی در شبکه گاز پیامدهای گستردهای داشته باشد. برای گذار از این شرایط نیازمند تغییر نگاه از مصرفگرایی به تنوعگرایی هستیم. کارشناسان بر این باورند که سرمایهگذاری روی انرژیهای خورشیدی و بادی نه تنها آلودگی محیط زیست را کاهش میدهد بلکه در زمان بحران به عنوان یک پشتیبان حیاتی عمل میکند. رسیدن به امنیت انرژی نیازمند همکاری مردم در مدیریت مصرف و عزم جدی تصمیمگیران برای توسعه زیرساختهای جایگزین است. ما نباید منتظر بمانیم تا بحرانها ما را مجبور به تغییر کنند. بلکه باید با برنامهریزی هوشمندانه و بهرهگیری از توان مهندسان داخلی و تکنولوژیهای روز دنیا سبد سوخت خود را رنگارنگ کنیم. هر گام کوچک برای کاهش وابستگی به گاز به معنای یک گام بزرگ برای حفظ رفاه خانوادهها در آینده است. این مسیر اگرچه چالشهای فنی و مالی دارد اما در نهایت به نفع تکتک مردم است. انرژی پایدار حق ماست و برای حفظ آن باید امروز آستین بالا بزنیم. امنیت انرژی امری فراگیر است که از خانههای ما شروع میشود و تا صنایع ملی ادامه مییابد. بیایید با تغییر الگوی مصرف و حمایت از طرحهای نوین گامی به سوی فردایی روشنتر و امنتر برداریم.
نظر شما