خبرگزاری مهر – گروه استان ها: خشکسالیهای متوالی و برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی، کرمان را به یکی از کم آبترین استانهای کشور از حیث کمبود آب تبدیل کرده است.
در این میان، پروژه انتقال آب خلیج فارس به کرمان که سالها پیش با هدف جبران این کمبودها تعریف شد، به مجموعه ای از وعدههای عملی نشده تبدیل شده است.
تاریخچه پروژه انتقال آب خلیج فارس؛ از وعده تا واقعیت
پروژه انتقال آب خلیج فارس به استانهای مرکزی ایران، یکی از بزرگترین و طولانیترین طرحهای آبرسانی کشور است و خط یک این پروژه که با عنوان « آب راه بندرعباس-کرمان-یزد» شناخته میشود، در سال ۱۳۹۲ در دولت یازدهم و با هدف اصلی تأمین نیاز آبی صنایع بزرگ معدنی آغاز شد.
این طرح عظیم که در مراسم آغاز به کار آن با حضور رئیسجمهور وقت، بازه زمانی دو ساله برای تکمیل آن پیشبینی شده بود، با طول کلی ۸۷۶ کیلومتر خط اصلی و ۹۷۰ کیلومتر همراه با انشعابات، قرار بود در فاز نخست ظرفیتی بالغ بر ۱۳۰ میلیون مترمکعب را در سال جابهجا کند.
در نهایت، آبانماه سال ۱۳۹۹، مراسم بهرهبرداری از مرحله نخست این طرح با حضور رئیسجمهور وقت برگزار شد. اما این بهرهبرداری، عمدتاً معطوف به بخش صنعت بود و آب شرب کرمان همچنان در انتظار ماند.
سالها بعد، در دیماه ۱۴۰۱، با دستور حجت الاسلام سید ابراهیم رئیسی، رئیسجمهور شهید، عملیات اجرایی فاز دوم طرح با هدف انتقال ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب نمکزداییشده از خلیج فارس به استانهای کرمان و یزد در مسیری به طول ۷۳۰ کیلومتر آغاز شد.
این اتفاق نقطه عطفی برای امیدواری مردم کرمان بود، چراکه قرار بود پای آب خلیج فارس را برای نخستینبار به خانه های مردم باز کند.
با این حال، گذشت زمان نشان داد که مسیر اجرای این طرح، پرفراز و نشیبتر از آن است که با وعدههای امیدبخش، هموار شود.
تأثیرات مخرب فرونشست
اگر تصور میشود که تأخیر در انتقال آب خلیج فارس فقط به معنای دیر رسیدن یک پروژه انتقال است، سخت در اشتباهیم؛ این تأخیر، به بهای ادامه برداشت بی رویه از منابع آب زیر زمینی و مهاجرت مردم از مناطق کم آب به سایر مناطق تمام می شود.
بر اساس آمارهای موجود، دشتهای مهمی چون دشت رفسنجان، زرند و کرمان بیشترین نرخ فرونشست را تجربه میکنند.
خطوط ریلی، راههای مواصلاتی، ساختمانهای مسکونی و بناهای تاریخی ارزشمند استان کرمان در معرض شکافهای عمیق و تخریب ناشی از این پدیده قرار گرفتهاند؛ این اتفاق یعنی زمینی که روی آن زندگی میکنیم، به دلیل برداشت آبهای زیرسطحی، روزبهروز فروتر میرود و زیرساختهای حیاتی استان کرمان را به سمت نابودی سوق میدهد.
وضعیت تأمین آب شرب چالشهای امروز مردم کرمان
بحران آب در کرمان، بحرانی مزمن است. استان کرمان در منطقه خشک و نیمهخشک و حاشیه کویر مرکزی قرار دارد و از رودخانههای دائمی بزرگ محروم است.
در حال حاضر، تأمین آب شرب مردم کرمان منحصراً از طریق چاههای آب زیرزمینی انجام میشود؛ سفرههایی که به دلیل برداشت بیش از حد، در اکثر نقاط این استان به ازای هر سال بیش از یک متر پایینتر میروند و کیفیت آب در حال کاهش است.
افت فشار آب از هم اکنون که هنوز فصل تابستان شروع نشده است در شهر کرمان محسوس است و مردم برای تامین آب با چالش هایی مواجه می شوند.
اکنون دیگر زمان وعده و انتظار به سر آمده است و باید هر چه زودتر اعتبار مورد نیاز برای تکمیل این طرح اختصاص داده شود.
پیشرفت فیزیکی و موانع مالی
هاشم امینی، مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، در حاشیه سفرش به کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح آخرین وضعیت پروژه انتقال آب از خلیج فارس به کرمان پرداخت و آن را یکی از مهمترین مطالبات مردمی استان کرمان عنوان کرد.
امینی، در این گفتگو اظهار کرد: این پروژه اکنون بیش از ۹۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد و بخش عمده عملیات اجرایی آن به پایان رسیده است.
وی افزود: با توجه به اینکه آب خلیج فارس پس از سالها انتظار قرار است تأمینکننده بخش مهمی از آب شرب پایدار شهر کرمان باشد، سرعت بخشی به مراحل نهایی کار در اولویت ویژه قرار دارد.
مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور با اشاره به چالشهای مالی این پروژه تصریح کرد: پیگیریهای لازم برای تأمین منابع مالی باقیمانده انجام شده و توافقات مناسبی نیز با بخش صنعت صورت گرفته است.
وی ادامه داد: امیدواریم با تأمین اعتبار مورد نیاز، عملیات اجرایی مجدداً با سرعت دنبال شده و طی یک تا دو ماه آینده آب انتقالی از خلیج فارس وارد مدار تأمین آب شهر کرمان شود.
تأثیر تکمیل پروژه بر پایداری آب کرمان
امینی با اشاره به ابعاد فنی و زیرساختی این طرح بزرگ ملی خاطرنشان کرد: بهرهبرداری از این طرح میتواند تأثیر تعیینکنندهای در کاهش تنش آبی مرکز استان کرمان و افزایش پایداری منابع آب شرب داشته باشد.
وی تأکید کرد: تکمیل این پروژه نه تنها پاسخگوی نیاز فوری مردم کرمان خواهد بود، بلکه به عنوان الگویی برای سایر استانهای کم آب کشور مطرح است.
مدیرعامل شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور ضمن قدردانی از همراهی صنایع بزرگ استان کرمان در این مسیر، خواستار تسریع هرچه بیشتر در روند تأمین مالی مراحل نهایی شد و گفت: با تداوم حمایتهای ملی و استانی، شاهد بهرهبرداری کامل از این پروژه در موعد مقرر خواهیم بود.
ضرورت تسریع در تأمین مالی پروژه
همچنین استاندار کرمان، در گفتگو با خبرنگار مهر به معضل تأمین آب در مرکز این استان اشاره کرد و گفت: متأسفانه پروژه خط انتقال آب خلیج فارس به کرمان به دلیل عدم انجام تعهدات تأمین اعتبار از سوی بخشهای مختلف، معطل مانده است.
محمدعلی طالبی، افزود: این طرح با وجود وعدههای متعدد، هنوز به بهرهبرداری کامل نرسیده است.
استاندار کرمان اظهار کرد: در زمان آغاز پروژه، تعهدات مالی لازم به طور کامل تأمین نشد و همین موضوع موجب کندی روند اجرا شد.
وی ادامه داد: خوشبختانه عملیات لولهگذاری این خط انتقال به پایان رسیده و اکنون بخش عمده کار مربوط به ایستگاههای پمپاژ باقی مانده است.
طالبی، افزود: با همکاری وزارت نیرو و تأمین منابع مالی مورد نیاز، امکان بهرهبرداری از این خط در آینده نزدیک وجود دارد.
وی تأکید کرد: با پایان لولهگذاری این خط در سال گذشته، امیدواریم با تأمین اعتبارات لازم برای ایستگاههای پمپاژ، در تابستان جاری از این ظرفیت برای تأمین اضطراری آب شهر کرمان استفاده کنیم.
مردم کرمان همچنان امیدوارند اعتبار مورد نیاز برای تامین مالی این پروژه مهم اختصاص یابد تا تنش آبی کرمان به حداقل برسد.
نظر شما