بقایای دشت "کوره پزی آجر عصر صفویه" بازشناسی می شود

به گزارش خبرنگار مهر در اصفهان، این دشت کوره پزی آجر، در سالها قبل در ابتدا به متروکه و پس از آن نیز قسمتی از آن به قبرستان تبدیل شد و در سال 1315 نیز قسمت آسیاب کوره آجر پزی اولیه به "زورخانه چهار سوق مقصود" تبدیل شد که مورد استفاده پهلوانان آن زمان قرار می گرفت و پس از آن دوره نیز به دست فراموشی سپرده شد.

در حال حاضر بقایای باقی مانده این زورخانه توسط سازمان میراث فرهنگی اصفهان در حال بازسازی است که قسمت بازسازی شده زورخانه آن حدود پنج متر زیر زمین قرار گرفته و تاکنون حدود 150 متر از این فضا شناسایی و نزدیک به 12روز است که بازسازی این بنای تاریخی مهم که در گذشته به دست فراموشی سپرده شده بود، آغاز شده و پیش بینی می شود طی دو ماه آینده مراحل شناسایی و بازسازی آن به اتمام برسد.

شاید در واقع بتوان یکی از دلایلی که در گذشته بازسازی این بنا در دستور کار سازمان میراث فرهنگی قرار نگرفته بود را مسدود شدن کلیه راههای ارتباطی به درون این زورخانه با خاک دانست، زیرا تمام راه های ورودی به این زورخانه مسدود بود و تاکنون علاوه بر گود زورخانه دو اتاق دیگر نیز در مجاورت آن یافت شده و از زیر خاک و آوار بیرون آمده است و تاکنون از این زورخانه نزدیک به 300 ماشین، خاک برداری شده است.

در این خصوص یک محقق و اصفهان شناس در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: مساحت کل دشت کوره پزی آجر عصر صفویه نزدیک به 15 هزار متر بوده و چنانچه از اسناد تاریخی برجای مانده می توان دریافت مساحتی نزدیک به 13 هزار متر از این بنای مهم تاریخی شامل مجموعه "باخلفا" بوده و دو هزار متر باقی مانده آن نیز شامل کارگاه پخت و آسیاب کوره پزی بوده است.

این محقق و اصفهان شناس تصریح کرد: مجاورت کوره پزی آجر با میدان نقش جهان حاکی از این اصل است که این کارگاه نخستین کوره پزی عصر صفویه بوده است.

حسین مقصودی ادامه داد: در سال 1315 ساختمان آسیاب (که اکنون زورخانه چهارسوق مقصود است) از کار افتاد و توسط استاد حسین مرنجی از مالکان مربوطه اجاره و فضای آسیاب به زورخانه و حیات آن نیز به کارگاه نجاری تبدیل شد.

این محقق و اصفهان شناس همچنین با اشاره به نخستین مجله مکتوب irways، که در سال 1965 به چاپ رسیده اظهار داشت: در این مجله از زورخانه چهار سوق مقصود نیز عکس برداری شده است.

مقصودی ادامه داد: زورخانه چهار سوق مقصود تا سال 1348 همچنان پایدار و قابل استفاده بود و پس از آن نیز به متروکه تبدیل شد.

وی در خصوص نامگذاری این محل به چهار سوق مقصود اذعان داشت: این امر به سبب معروفیت محل به این نام است.

مقصودی همچنین به زمین باقی مانده از دشت کوره پزی آجر عصر صفویه اشاره کرد و گفت: در حال حاضر مساحت باقی مانده از کل فضای آن روز حدود 600 متر است که پیش بینی می شود 200 متر آن فضای سازه زورخانه باشد.

این محقق و اصفهان شناس در بخش دیگری از سخنان خود به نخستین نقشه جغرافیایی اصفهان اشاره کرد و اظهار داشت: نقشه سلطان سید رضا خان نخستین نقشه جغرافیایی اصفهان است که در سال 1302 چاپ و در نفشه مذکور کوره آجرپزی عبدالکریم مشخص شده و کنار آن نیز "با خلفا" کشیده شده است.

وی با اشاره به خاک برداری های انجام شده در فضای 13 هزار متری نخستین اظهار داشت: با توجه به وجود کوره آجرپزی این خاک برداری انجام شد که برای استفاده در سازه های میدان نقش جهان بوده است و پس از انجام خاک برداری و متروکه شدن فضای مجاور کوره آجرپزی که همان باخلفا نام دارد، تبدیل به قبرستان شد.

مقصودی ادامه داد: باخلفا پس از تبدیل به قبرستان مجددا متروکه شد و بر اساس اسناد موجود در حدود 144 سال پیش مجددا تبدیل به باغ شد و باغ نیز وقف شد.

این محقق و اصفهان شناس ادامه داد: در عصر پهلوی اول نیز که اداره ثبت به وجود آمد متاسفانه عده ای افراد سودجو با سندسازی مساحتی حدود 10 جریب از این زمین را به خود اختصاص دادند و در این مکان خانه سازی کردند البته بخشی از این فضا پیش از آن تبدیل به مدرسه شد که البته هنوز این مدارس باقی مانده است.

مقصودی در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به اینکه متاسفانه در خصوص این زورخانه تاکنون اطلاعات زیادی وجود نداشته و آنچه اکنون وجود دارد نتیجه تلاشهای اوست، اظهار داشت: از زورخانه چهارسوق مقصود نزدیک به 40 قطعه عکس یافت شده که در زمان اتمام بازسازی زورخانه آنها در اختیار سازمان میراث فرهنگی قرار داده می شود.

این محقق و اصفهان شناس همچنین اظهار داشت: احتمال می رود یک هارتل قدیمی سنگی، که دو قطعه سنگ در ابتدا و انتهای آن وجود دارد و با یک میله با یکدیگر مرتبط شده در این زورخانه یافت شود که به دلیل سنگین وزن بودن احتمال باقی ماندن آن وجود دارد.

به گزارش مهر رئیس اداره حفظ و احیاء بناها و محوطه های تاریخی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان نیز در خصوص بازسازی و مرمت "زورخانه تاریخی میدان امام" با اشاره به اینکه این زورخانه در زمان صفویه کاربری کوره آجرپزی داشته و برای تامین مصالح ساختمانی میدان امام بنا شده بود، تصریح کرد: کوره آجرپزی در دوره های تاریخی به زورخانه تبدیل و اکنون کاربری زورخانه ای دارد.

وی با اشاره به اینکه در حال حاضر یک فضای گنبدخانه ای وجود دارد که نیمی از آن در دل زمین قرار گرفته، افزود: این زورخانه از کف زمین در حدود سه متر پایین تر و دارای تاق چشمه هایی در این محوطه است.

رحمتی افزود: قرار است در کنار زورخانه باستانی، موزه ورزش نیز ایجاد شود.

وی با اشاره به اینکه کار مرمت این بنا از امسال آغاز شده افزود: قرار است در مدت دوماه آینده زورخانه تاریخی مورد بهره برداری قرار گیرد.

رئیس اداره حفظ و احیاء بناها و محوطه های تاریخی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان گفت: برای تکمیل و بهره برداری این زورخانه یک میلیارد ریال اعتبار نیاز است.

رحمتی همچنین خاطرنشان کرد: ‌برای مرمت این بنا اقداماتی از جمله خاک برداری، محوطه سازی، بدنه سازی و مرمت داخل زورخانه، آجر فرش و کاشی کاری صورت خواهد گرفت.

همچنین محمد حسین ریاحی مسئول پژوهشی مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل اصفهان در گفتگو با مهر به سابقه دیرینه زورخانه ها در ایران اشاره کرد و اظهار داشت: نخستین زورخانه و اصل زورخانه در ایران به پوریای ولی مرتبط می شود.