زنده ياد عبدالرحيم موذن زاده اردبيلي فرزند شيخ عبدالكريم ( اولين موذن راديو ) كه به همين دليل ( موذن بودن پدر) به نام خانوادگي موذن زاده ناميده گرديد درخرداد 84 پس از80سال عمردعوت حق را پذيرفت اذان معروف وماندگاري كه توسط او ادا واجرا شده است به دلايل فني وتخصصي ونيزازمنظرزيبا شناختي ، به واقع وبدون اغراق شيعي ترين وايراني ترين اذان درجهان اسلام به شمارمي آيد .
درمصاحبه اي گفته بود " آن روز روزه داشتم وبه نيت اذان ( اذاني منحصربه فرد ) به راديو آمدم .. اول هرجا انداختم نشد تا اينكه دربيات ترك وگوشه روح الارواح (1)و..." ( نقل به مضمون)
به مقدمه وموخره فرمايش ايشان كاري ندارم ومقصود نكته اي است كه اهل آوازواهالي خوانندگان مي دانند منظورازچند جا انداختم نشد چيست وبه راستي تاكسي درحد واندازه هاي بسياربالا وبا ظرايف آوازايراني آشنا نباشد نمي تواند اين ادعا را بيان نمايد دعويي كه درذات خويش مهمترين شاخصه هنرايراني يعني بداهه را مستتردارد .
موذن زاده اردبيلي در روزهاي پاياني حيات دنيوي
واما اين كه گفتم شيعي ترين وايراني ترين اذان به اين دليل كه : ايشان اذان مزبوررا درمقدمه وقبل ازتكبير4گانه با شهنازشروع مي كند : افوض امري الي الله ان الله بصيربالعباد ... صاحبتا ولا ولدا (2)
كه به لحاظ فني ( درست وصحيح خواني ) كامل وبه لحاظ شكلي ( رعايت قوس وانحناي صوتي ) بابم خواني وازتناليته متناسب با ارتفاع صوتي وحجم حنجره خواننده ( آگاهي برتوانايي هاي تارهاي صوتي خود ) شروع مي نمايد وبه تدريج با حركتي روبه بالا به شكلي طراحي مي كند كه درتكبيرچهارگانه ( شروع اذان ) به اوج رسيده ودرهمان پرده با انحنايي زيبا شهادت برنبوت پيامبراكرم داده وبازدراداي شهادت برولايت حضرت اميرعلي (ع ) ونيزايشان ، جمله بندي آوازرا به شكلي برمي گزيند كه تقريبا مي توان گفت غيرقابل تقليد مي باشد ( حداقل به لحاظ نفس گيري واداي جمله طولاني درآن ارتفاع صوتي بي نظيراست )
ونيزپس ازاداي جمله " اشهد ان مولانا " با مكثي خفيف جمله " اميرالمومنين علي والي الله " ( ودرتكرارحجت الله ) را بيان مي كند كه به قول عرفا مكث وسكوت قبل ازنام بزرگان به عنوان رعايت ادب وكنايه ازواقع شدن درمقام حيرت وحيراني است سپس به عنوان تاكيد وتاييد جمله " حي علي خيرالعمل " را نيزبه شكلي منحصربه فرد ودرتفاوت آشكاربا جملات حي علي الصلاه وحي علي الفلاح ادا مي نمايد .(3)
واما آواز بيات ترك كه قدما بدان آوازخدايي مقام الهي مي گفتند ومناسب ترين بستروجايگاه براي خواندن مناجات ها ونيايش ها است كه اساسا " بيات زند " نام صحيح واصلي آن است كه اشارت به زندها وپشت ها وگاثه ها درزبان وآئين ها ومناجات كهن وديرپاي ايرانيان دارد وشرح تاريخچه وسيرحركت واطلاق كلمه بيات ترك و.. تحقيق پژوهشي جداگانه اي مي طلبد واينكه برخي معتقدند كه درزمان سلسله زند بدان بيات زند مي گفتند ودرزمان قاجاربه بيات ترك معروف شده اعتقاد وبيان غلطي است چرا ك پرواضح است تاريخ 12ساله وپرمشغله حكومت كريم خان وكيل الرعايا وآنهم تقريبا بربخشي ازايران ( نه همه ايران آن روز) اصلا نمي توانسته تاثيرگذارويا عامل نام گذاري بريك آوازايراني باشد وشرايط فرهنگي واجتماعي وديگرمقولات هم كه جاي خود را دارد .
مرحوم موذن زاده اردبيلي دراجرا وبيان وويژگي هاي آوازي متاثرازآنچه به مكتب تبريزمرسوم است وبه ويژه شخص اقبال السلطان ( ابوالحسن ) مي باشد نكته اي كه گويا برادرخوش صداي ايشان ( آقاي سليم موذن زاده ) درمصاحبه اي آن را تاييد كرده اند كه دركودكي ونوجواني به محضراقبال آذررسيده اند .
شهراردبيل درتاريخ ايران وازصفحه ايران جاودان وپاك ناشدني است نه بدين دليل كه بيش از200روزسال سردترين نقطه ايران است ونه اينكه با فرزنداني چون يعسوب واحد جوان صالح واحد بازاج وعلي دايي وحسين رضا زاده براي كشورافتخارآفريده است وبازهم نه اينكه چون درست كرداري پيامبرگونه مثل مقدس اردبيلي را پرورانده وبركشيده است كه همه اينها به تنهايي البته كافي است اما نگارنده دليل مهم تري دارد وآن هم تاثيرچند بعدي وحضوركثيرالوجه وفراگير اثر معنوي آن مرد خدا درذهن وضميرافراد وآحاد ملت وگستره عظيم جغرافيايي وتاريخي تاثيرشگرف اذان اوست .
1- ادبا وفضلاي حوزه لغت فارسي معتقد هستند كه واژه " روح " درتركيب هايي چون "فزاينده روح " ، " روح الارواح " يا " روح فزا "صحيح نمي باشد .
چرا كه روح ، عنصري غيرمادي وفراجسمي است ولاجرم بي نيازازافزودن بوده ويا قابليت اضافه شدن را ندارد . بلكه اين واژه بايد " روح " ( بروزن حول ) تلفظ شود كه به مفهوم نسيم يا باد شبانه ( متداول ترين مفهوم ) است وراح ورايحه و...نيزازاين خانواده اند . گرچه اين برداشت جاي بحث درنزد عده ديگري دارد اما به دليل استناد به فرمايش استاد بي بديل ادب فارسي ومرحوم بديع الزمان فروزانفر، فرمايش استاد فروزانفررا مي توان فصل الخطاب وحرف نهايي دانست .
2- چون دراجراي اذان مثل آوازنمي توان درآمد را با تحريرادا كرد مرحوم موذن زاده هوشمندانه جمله آخرقبل ازاذان (ولا ولدا ) را به جاي تحريرمي نشاند .
3- حضرت حافظ مي فرمايد :
صد نكته غيرحسن بيايد كه تا كسي
مقبول طبع مردم صاحب نظرشود
ازاين صد نكته كه اي بسا به لحاظ تنوع وگستردگي مقوله حسن وزيبايي همگي يا اغلب اين نكات جزوحسن محسوب شوند . اما بايد گفت يك نكته اصلي واساسي جان موضوع است اين كه چگونه مي شود كه هنرمند خلق مي كند ( وشايد خودنيزمطلع نباشد ) وتحليل گراي بسا كه مي داند اما ازخلق وايجاد ، عاجزوناتوان است وآن نكته همان "آن " وبا " عنايت معبود " يا " لطيفه نهاني " يا به تعبيرعرفا " خلوص " است كه رمزجاوداني يك اثربوده وديگرموارد ، قواعد وروش ها وهنجارهايي تعريف پذيرمحسوب مي شوند كه ابزاردست وارثان وتحليل گران والبته براي آموزش مفيدند .
آهنگ 1 - عليرضا پوراميد
نظر شما