به گزارش خبرگزاری مهر، بدون شک انتفاضه را می توان نتیجه سرخوردگی فلسطینیان برای به دست آوردن حقوق مشروعشان از طرق قانونی ذکر کرد. رژیم صهیونیستی در دهه های پس از تاسیس خود با استفاده از شیوه ها و ترفندهای مختلف، ملت فلسطین را تحت قشار قرار داد تا به این وسیله بتواند بیشترین بهره را از اوضاع ناآرام جامعه جهانی ببرد.
فلسطینیان درمانده از همه جا، در پی شکست اعراب از اسرائیل و مذاکرات بدون نتیجه، دریافتند که راهی جز قیام مردمی و فاصله گرفتن از رهبران و سیاسیون خام برای احقاق حق خود ندارند به این وسیله واژه ای به نام "انتفاضه" وارد واژگان سیاسی جهان شد.
این مقوله بر آن است تا دلایل و زمینه های بروز انتفاضه اول و دوم با مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد که برای این کار ابتدا به تعریفی از مفهوم انتفاضه می پردازیم:
انتفاضه چیست؟
انتفاضه تعبیری است که از سال 1987 همزمان با آغاز این حرکت در فلسطین وارد فرهنگ لغت سیاسی جهان شد. این واژه به لحاظ لغوی به معنای جنبش و لرزش که همراه با نیرو و سرعت است، اما این واژه در ادبیات سیاسی حاکی از اقدامی اعتراضی و دلیرانه مردمی ستم دیده در برابر اشغال است که با شروع این حرکت در انتفاضه اول تمام معادلات رژیم صهیونیستی را برهم ریخت.
به دلایل اشاره شده و نیز تغییر و تحولاتی دیگری که در عرصههای مختلف منطقه ای و بینالمللی روی داد، فلسطینیان به این نتیجه رسیدند که باید با تکیه بر خویشتن و رها از اتکا به هرگونه قدرت بیرونی و خارجی به پا خاسته و درصدد دفاع از حقوق خویش برآیند.
الف : مبحث نخست
دلایل و زمینههای بروز انتفاضه نخست
اولین انتفاضه که از آن به انتفاضه اول یا "انقلاب سنگ" و در بعضی موارد "انتفاضه بزرگ" نیز یاد می شود؛ خشم فلسطینیان معترض و خشمگینی بود که در قالب پرتاب سنگ به صهیونیستها از خود دفاع می کردند.
زمان وقوع این قیام،هشتم دسامبر 1987 بود که در آن در اثر تصادف یک کامیون اسرائیلی با وسیله نقلیه حامل کارگران فلسطینی در حوالی اردوگاه جبالیه در غزه، چهار نفر از اعراب فلسطینی کشته شده و تعدادی زخمی شدند که این حادثه سبب برپایی تظاهرات گسترده ای شد، به ویژه اینکه شایع شد این اقدام، عملی از پیش طراحی شده به خاطر تلافی قتل یک سیاستمداراسرائیلی در ششم دسامبر در غزه بوده است و همین امر سبب آغاز درگیریهای بعدی و در نهایت شعله ور شدن شراره های انتفاضه اول شد که زمینههای بروز آن چند عامل عمده بودند:
الف) پیروزی انقلاب اسلامی ایران؛
با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران در سال 1979 مبارزات مردم فلسطین علیه رژیم صهیونیستی شکل تازه ای به خود گرفت و سبب دمیدن روح تازهای در کالبد مبارزات شد.
به طوریکه رهبر جنبش جهاد اسلامی فلسطین درباره نقش انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر مبارزات مردم فلسطین میگوید: "هیچ چیز به اندازه انقلاب امامخمینی (ره) نتوانست ملت فلسطین را به هیجان آورد و احساسات آنها را برانگیزد و امید را در دلهایشان زنده کند. با پیروزی انقلاب اسلامی ما به خود آمدیم و دریافتیم که آمریکا و اسرائیل نیز قابل شکست هستند. ما فهمیدیم که با الهام از دین اسلام میتوانیم معجزه کنیم و از این رو ملت مجاهدمان در فلسطین، انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی را با دیده تقدیر نگریسته و امامخمینی(ره) را از رهبران جاوید تاریخ اسلام میدانند."
علاوه بر آن، این انقلاب، موجب شکل گرفتن جنبشهای عمده اسلامی در فلسطین شد که با جهت گیری ایدئولوژیکی اسلامی، نقش عمده ای در مبارزات مردم فسطین ایفا کردند که شامل جنبش جهاد اسلامی و نیز جنبش مقاومت اسلامی (حماس) میشوند.
ب) یأس و ناامیدی فلسطینیان از سازمانهای سیاسی فلسطین:
سازمان آزادیبخش فلسطین(ساف) که در سال 1964تشکیل شد، به عنوان تنها نماینده قانونی و شناخته شده فلسطینیان در آن زمان، با عدول از مواضع اولیه خویش تا حد زیادی موجبات سرخوردگی فلسطینیان را از خویش فراهم آورد.
ساف پس از بیرون رانده شدن از اردن در سال 1970 (به علت وقوع حادثه سپتامبر سیاه 1970) به لبنان منتقل شد و سپس به دلیل حمله اسرائیل به جنوب لبنان در سال 1982 به تونس انتقال داده شد.
بروز دیوانسالاری فزاینده در ساف، اعطای امتیازات فزاینده یک طرفه از اواسط دهه 1970 توسط این سازمان به رژیم صهیونیستی و چرخش از مواجهات نظامی و مسلحانه به معادلات سیاسی و گرایش به رویکردهای سازشکارانه سبب شد تا امید و اتکا فلسطینیان به آن سازمان به یأس مبدل شود.
ج) ناامیدی فلسطینیان از سران عرب و کشورهای عربی؛
با شکست اعراب در جنگهای چهارگانه خویش با اسرائیل موضع آنها هر چه بیشتر به سمت رویکردهای سازشکارانه پیش رفت، به طوری که مصر با انعقاد قرارداد کمپ دیوید با اسرائیل، به خط سازش پیوست. همچنین بروز حادثه سپتامبر سیاه در سال 1970 را می توان یکی دیگر از این نمونهها دانست، که به سلب اعتماد فلسطینیان از سران عرب منجر شد.
در پیش گرفتن استراتژی سازشکارانه از سوی دو کشور خط مقدم مبارزه با صهیونیسم(اردن و مصر) سبب شد تا فلسطینی ها بیشتر توجه خود را معطوف منابع داخلی خود کنند و به این منظور قیامهای مردمی در داخل جای خود را به میانجی گری اعراب همسایه داد.
ح ) سیاستهای سرکوبگرانه اسرائیل؛
از عوامل دیگر بروز انتفاضه نخست سیاستهای سرکوبگرانه اسرائیل است که شامل تبعید، قتلعام و کشتار و تلاش در جهت حذف هویت اسلامی- عربی فلسطینیان در مقابل تثبیت هویت اسرائیلی و تحقیر فلسطینیان دانست که سبب پدید آمدن شرایط غیرقابل تحملی برای فلسطینیان شده و آنها را هر چه بیشتر آماده یک قیام عمومی مینمود.
خ) عامل اقتصادی؛
عامل اقتصادی فاکتور دیگری در بروز انتفاضه است که در نتیجه شرایط نامساعد اشتغال و جداسازی مناطق اشغالی از نظراقتصادی، به علاوه به کارگیری نیروی کار ارزان قیمت در داخل اسرائیل و ایجاد شکاف و فاصله طبقاتی فاحش میان نیروی کارعرب و اسرائیلی پدید آمده بود، به گونه ای که دستمزد یک کارگرعرب در حدود 4/1 دستمزد کارگر اسرائیلی تقلیل پیدا کرده بود.
همچنین میزان مالیاتی که یک کارگر فلسطینی میپرداخت، 40 درصد بیشتر از مالیاتی بود که یک کارگر اسرائیلی پرداخت می کرد، و این بی عدالتی ها زمینه را برای بروز اولین قیام مقدس در سرزمینهای اشغالی فراهم آورد.
د) محاصره فلسطینیها با استفاده از مهاجران یهودی؛
امروزه شهرک سازی در سرزمینهای اشغالی یکی از استراتژی های عمده تل آویو به شمار می رود که به این سبب است که شریان حیاتی این رژیم وابسته به ورود مهاجران جدید است.
ورود هرمهاجرغیرقانونی به سرزمینهای اشغالی، مشکلاتی را دقیقاً به اندازه خودش و یا بیشتر برای یک فلسطینی صاحب زمین در این سرزمین به وجود می آورد.
این مسئله، عامل مهمی است که انتفاضه و بروز آن را سرعت بخشید، زیرا با ورود هر مهاجری و اسکان یهودیان در اراضی اشغالی و به دنبال آن مصادره سرزمینهای فلسطینیان سبب می گردید تا عرصه بر ساکنان اصلی تنگ تر شود چرا که در پی آن هزاران فلسطینی از خانه و کاشانه خویش آواره شده و موطن خویش را از دست می دادند.
مبحث دوم
دلایل و زمینههای بروز انتفاضه دو (انتفاضه الاقصی)
این انتفاضه در 28 سپتامبر 2000 با ورود آریل شارون رهبر وقت حزب لیکود همراه با حفاظت سه هزار نیروی نظامی ارتش رژیم صهیونیستی به مسجدالاقصی،آغاز شد.
این اقدام شارون و سخنرانی وی در این مکان مقدس مبنی بر مشروعیت حقوق اسرائیل نسبت به مسجد مزبور و بنای هیکل سلیمان بر ویرانههای مسجدالاقصی، به مثابه جرقه ای به انبار باروت خشم فلسطینی های خسته از کارشکنی های اسرائیلی ها در روند صلح و مشکلات ناشی از اوضاع بسیار بد اقتصادی و اجتماعی آنها که دیگر چیزی برای از دست دادن نداشتند اصابت نموده و منفجر شد.
فارغ از سناریوهای مختلفی که در زمینه چرایی این اقدام شارون صورت گرفته است، خود نفس عمل به مثابه کاتالیزوری در ایجاد و تسریع انتفاضه دوم عمل کرده و سبب برافروخته شدن آتش خشمی شد که 10 سال زیر خاکستر مذاکرات صلح باقی مانده بود.
درباره زمینههای بروز این انتفاضه، چند عامل عمده به نظر میرسد:
الف) شکست مذاکرات کمپ دیوید دوم؛
شکست مذاکرات کمپ دیوید دوم و بی اعتنایی اسرائیل به تعهدات خود در این روند عامل دیگری در بروز انتفاضه فلسطینی بود که ریشه در سرخوردگی های این ملت داشت.
در تداوم مذاکرات صلح خاورمیانه، دورجدید مذاکرات تشکیلات خودگردان و رژیم صهیونیستی با میانجیگری ایالات متحده از ژولای 2000 (20/4/1379) به مدت دو هفته در کمپ دیوید آمریکا درباره مسائلی چون حاکمیت بر بیت المقدس،اعلام کشور مستقل فلسطینی، وضعیت آوارگان فلسطینی و توافقنامه صلح برگزارشد.
از آنجا که این مذاکرات تحت عنوان "تعیین وضعیت نهایی" مشهور شد و به علاوه با وجود امید برگزارکنندگان، به نتیجه دلخواه به ویژه درباره تشکیل کشور فلسطینی و حل مسئله آوارگان نرسید، منجر به اثبات این مسئله شد که صهیونیستها حاضر به عقب نشینی از مواضع سرسختانه و اولیه خویش نبوده و نیستند و در مذاکرات قبلی (مادرید، اسلو و …) هنوز بارقه ای از امید در دل فلسطینیان با توجه به اینکه برخی موارد صلح به آینده موکول می شد، وجود داشت، ولی این گفتگوها و بن بست حاصله آن تنها روزنه های باقیمانده امید فلسطینیان را به یأس تبدیل کرد و این بدان سبب بود که طرف اسرائیلی نیز خواسته های فلسطینیان و دادن حق آنها به خود را به عنوان خط قرمز برای خود ترسیم کرده بود.
ب) پیروزی نیروهای حزبالله در جنوب لبنان؛
یکی دیگر از علل و پیش زمینههای انتفاضه دوم، پیروزی نیروهای حزب الله لبنان بر ارتش رژیم صهیونیستی در ماه مه 2000 (خرداد 1379) بود که منجر به عقب نشینی نیروهای این رژیم از منطقه جنوب لبنان شد.
این پیروزی از جنبههای متعددی بر مبارزات فلسطینیان از جمله سبک مبارزه که به "لبنانی کردن مبارزات فلسطینیان" مشهور شده است، تأثیرگذار بوده است. همچنین به علاوه این پیروزی طلسم شکست ناپذیری رژیمصهیونیستی را از بین برده و سبب تقویت روحیه مبارزان فلسطینی و القای این تفکرشد که با اتحاد می توان هر دشمن مقتدری را شکست داد.
ج) به تعویق انداختن اعلام کشور مستقل فلسطینی؛
به تعویق انداختن اعلام تشکیل کشور فلسطینی از دیگر عوامل یاس و سرخوردگی فلسطینیان و در نتیجه آغاز انتفاضه الاقصی شد.
براساس توافقنامه "وای ریور" (سپتامبر 1999) قرار بود در تاریخ 13 سپتامر 2000 کشور مستقل فلسطین اعلام شود، که این امر متأثر از فشارهای سیاسی اقتصادی آمریکا و رژیم صهیونیستی به تعویق افتاد و این امر سبب ناامیدی بیشتر فلسطینیان از مذاکرات صلح شد،زیرا آنها با گذشت هفت سال از امضای پیمان اسلو، بدون دستیابی به نتیجه ملموسی در جهت احقاق حقوق خویش همچنان در حالت نه جنگ و نه صلح به سر میبرند.
ح)تداوم سیاستهای سرکوبگرانه اسرائیل؛
اقدامات رژیم صهیونیستی در ضرب و شتم، شکنجه، قتلعام و نیز تبعید و کشتار فلسطینیان و تلاش جهت تخریب هویت آنان که بیش از گذشته شده و هنوز تداوم داشت و نمونه های بارز نقض حقوق بشر و جنایت علیه حقوق انسانها به شمار می رفت یکی دیگر از پیش زمینههای بروز این انتفاضه بوده است.
خ) وخامت اوضاع اقتصادی؛
از عوامل دیگر که می شود در ذیل علل غیرمستقیم وقوع انتفاضه دوم ذکر نمود، اوضاع وخیم اقتصادی و افزایش میانگین فقر و بیکاری ناشی از نبود بودجه عمومی در لایحه بودجه تشکیلات خودگردان برای هزینه سازی در پروژههای توسعه و تخصیص یافتن بودجه به پرداخت دستمزدها و هزینهها است.در لایحه بودجه سال 2000 (سال شروع انتفاضه) 35درصد از بودجه به نهادهای وابسته به دفتر عرفات و 34درصد از بودجه در دستگاههای امنیتی و 31درصد باقیمانده به وزارتخانهها اختصاص داده شده بود که این مسئله سبب افزایش فقر شده بود و در نتیجه زمینه های مساعد برای آغاز انتفاضه دوم به وجود آمد که چاشنی این آمادگی را ورود آریل شارون به صحن پا ک مسجد الاقصی سبب شد.
... ادامه دارد
نظر شما