خبرگزاری مهر، گروه استانها: اهدای خون یکی از مهمترین اقدامات بشردوستانه و حیاتی است که میتواند جان افراد نیازمند را نجات دهد. این عمل ساده و بیخطر، نیازمند مشارکت گسترده و مستمر جامعه است تا بتوان نیازهای درمانی و حمایتی را تأمین کرد. در ایران، به ویژه در مناطقی با جمعیت زائرپذیر مانند مشهد، اهمیت این موضوع دوچندان میشود.
سیستم انتقال خون ایران با چالشهای متعددی روبرو است، از جمله کمبود بودجه، افزایش مصرف خون، و محدودیتهای منطقهای در ارسال خون. این چالشها، تأثیر مستقیمی بر سلامت و امنیت جامعه دارند و نیازمند توجه و اقدام فوری از سوی نهادهای مسئول هستند.
یکی از موضوعات داغ و مورد بحث در حوزه اهدای خون، ارتباط بین حجامت و اهدای خون است. در حالی که حجامت یک اقدام بهداشتی و درمانی است، سازمان انتقال خون اغلب افراد حجامتکرده را به طور موقت از اهدای خون محروم میکند. این سیاست، با انتقاداتی از سوی متخصصان طب سنتی و برخی از فعالان حوزه سلامت روبرو شده است.
استان خراسان رضوی به دلیل جمعیت زائر و مراکز درمانی متعدد، یکی از مهمترین استانهای کشور در حوزه انتقال خون است. با این حال، این استان با کمبود بودجه و مصرف بالای خون، مواجه است و نیاز به سیاستگذاریهای ویژه و برنامهریزی دقیق دارد.
کسری بودجه و مصرف بالای خون در خراسان رضوی
سعید اصغریان، مدیرکل انتقال خون استان خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه بودجه انتقال خون بهصورت استانی دیده میشود، اظهار کرد: برای سال ۱۴۰۴، بر اساس اعتبارات ابلاغی، با بیش از ۴۰ درصد کسری بودجه نسبت به استاندارد اعلامشده از سوی ستاد انتقال خون کشور مواجه هستیم. این کسری بودجه دست ما را در تکریم اهداکنندگان، بهبود خدمات و ارتقای زیرساختها بسته و انتظار میرود دستگاهی که مستقیماً با جان مردم سروکار دارد، در بودجهریزیها بهصورت ویژه دیده شود؛ بهخصوص با در نظر گرفتن جمعیت زائرپذیر مشهد.
مدیرکل انتقال خون استان خراسان رضوی درباره ارسال خون به سایر استانها افزود: خراسان رضوی بعد از تهران، دومین استان پرمصرف خون در کشور است و به همین دلیل معمولاً امکان ارسال خون به استانهای دیگر را نداریم، مگر در موارد کاملاً خاص و بحرانی؛ مانند برخی مواقع در استان سیستان و بلوچستان که بیماران تالاسمی با کمبود شدید مواجه میشوند. حتی در این موارد هم کمکها بسیار محدود و ناچیز است، چرا که خود استان مصرف بالایی دارد.
وی تأکید کرد: تقریباً تمام خونی که توسط اهداکنندگان استان تأمین میشود، صرف درمان بیماران، زائران و مجاورانی میشود که در خراسان رضوی تحت عمل جراحی یا فرآیند درمانی قرار میگیرند. تأمین خون استان عملاً بر عهده خود مردم استان است و استمرار این چرخه حیاتی، نیازمند مشارکت جدی و مستمر اهداکنندگان است.
منع اهدای خون پس از حجامت باید اصلاح شود
سعید اسکندری، رئیس انجمن طب سنتی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه حجامت و اهدای خون دو مقوله کاملاً متفاوت با کارکردهای جداگانه هستند، اظهار کرد: حجامت یک اقدام بهداشتی و درمانی است، در حالی که اهدای خون رفتاری اجتماعی و انساندوستانه محسوب میشود و مقایسه یا جایگزینی این دو با یکدیگر اساساً نادرست است.
رئیس انجمن طب سنتی خراسان رضوی با انتقاد از رویه فعلی سازمان انتقال خون در حذف موقت افراد حجامتکرده از لیست اهداکنندگان، خواستار بازنگری جدی در این سیاست شد.
وی درباره ارتباط حجامت و اهدای خون اظهار کرد: از نگاه طب سنتی، حجامت و اهدای خون اساساً دو موضوع کاملاً متفاوت هستند. اهدای خون یک رفتار اجتماعی، فرهنگی و نوعدوستانه است که با هدف کمک به دیگران انجام میشود، در حالی که حجامت یک اقدام بهداشتی و درمانی است که با اهداف پیشگیرانه یا درمانی صورت میگیرد و اساساً قابل مقایسه با اهدای خون نیست.
اسکندری افزود: متأسفانه در سازمان انتقال خون حساسیتی نسبت به حجامت وجود دارد که به نظر ما نیازمند تجدیدنظر است. اعتقاد ما این است که اگر حجامت در مراکز بهداشتی، استاندارد و زیر نظر پزشک انجام شود، نهتنها نباید مانعی برای اهدای خون ایجاد کند، بلکه این افراد میتوانند از بهترین اهداکنندگان باشند.
رئیس انجمن طب سنتی خراسان رضوی با اشاره به رویه فعلی سازمان انتقال خون گفت: در حال حاضر با این سوال که «آیا حجامت انجام دادهاید؟» اگر پاسخ فرد مثبت باشد، معمولاً او را از فرآیند اهدای خون حذف میکنند. ما معتقدیم این رویکرد باید اصلاح شود، چرا که حجامت انجامشده در مراکز معتبر و تحت نظارت دانشگاههای علوم پزشکی، هیچ خطری برای سلامت خون اهدایی ایجاد نمیکند.
حجامت؛ پاکسازی خون یا تقویت ایمنی؟
وی درباره اثرات حجامت بیان کرد: برخلاف تصور عمومی، پاکسازی خون تنها بخش کوچکی از اثرات حجامت است و حتی میتوان گفت اثر کمی دارد. مهمترین اثر حجامت، اثر کیفی آن است؛ بهویژه در تقویت سیستم ایمنی بدن و کمک به فرآیند ایمنسازی. حجامت میتواند نقش بسیار مهمی در ارتقای سلامت عمومی ایفا کند، هرچند درباره سایر اثرات آن میتوان بهطور مفصل صحبت کرد.
اسکندری تأکید کرد: حجامت زمانی معنا پیدا میکند که بهعنوان یک روش درمانی، در قالب یک برنامه بهداشتی درمانی و زیر نظر پزشک انجام شود. خدمات طب سنتی نیز باید در همین چارچوب ارائه شوند.
رئیس انجمن طب سنتی خراسان رضوی با اشاره به برخی برداشتهای نادرست گفت: اهدای خون هیچ اثر درمانی مستقیمی برای فرد اهداکننده ندارد. این یک خدمت انسانی و اجتماعی است که برای کمک به بیماران انجام میشود و نباید آن را بهعنوان یک اقدام درمانی برای اهداکننده تلقی کرد. به همین دلیل، مقایسه اهدای خون با حجامت از اساس اشتباه است.
نگاه سازمان انتقال خون نیازمند بازنگری است
وی با در نظر گرفتن دیدگاه احتیاطی سازمان انتقال خون افزود: ما از یک زاویه حق را به سازمان انتقال خون میدهیم؛ چراکه نگرانی آنها عمدتاً ناشی از عدم اطمینان به محل انجام حجامت است. در گذشته، مراکز رسمی و تحت نظارت برای حجامت وجود نداشت و این میتوانست بهعنوان یک رفتار پرخطر تلقی شود. اما امروز شرایط تغییر کرده است.
اسکندری ادامه داد: اکنون مراکز دانشگاهی، استاندارد و تحت نظارت وزارت بهداشت فعال هستند و خدمات طب سنتی را ارائه میدهند. وقتی حجامت در این مراکز انجام میشود، ریسک انتقال آلودگی به حداقل ممکن میرسد. بنابراین ادامه نگاه گذشته و حذف ششماهه این افراد از لیست اهداکنندگان خون منطقی نیست و باید اصلاح شود.
رئیس انجمن طب سنتی خراسان رضوی تصریح کرد: ما حتی معتقدیم افرادی که حجامت را در مراکز معتبر انجام دادهاند، باید در اولویت اهدای خون قرار بگیرند. از نگاه ما، خون این افراد از نظر کیفی پالایششدهتر است و فاکتورهای ایمنی قویتری دارد؛ البته با رعایت همه استانداردهایی که سازمان انتقال خون تعیین میکند.
وی با اشاره به ضعف نظارتها گفت: مراکز نظارتی در حوزه طب سنتی باید قویتر و جدیتر عمل کنند. البته آنها نیز با مشکلاتی مانند کمبود نیروی انسانی و ضعف در پشتوانههای اجرایی مواجهاند. با این حال، همه خدمات طب سنتی باید صرفاً در مراکز مورد تأیید وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی ارائه شود.
اسکندری بیان کرد: مردم باید از مراجعه به مراکز غیرمجاز و فاقد صلاحیت حرفهای خودداری کنند. انجام حجامت در این مراکز میتواند مخاطرهآمیز باشد و در چنین شرایطی، ما نیز معتقدیم این افراد نباید در لیست اهداکنندگان خون قرار بگیرند.
رئیس انجمن طب سنتی خراسان رضوی درباره زمانبندی حجامت توضیح داد: حجامت با دو هدف انجام میشود؛ هدف اول، پیشگیری و توصیه بهداشتی است که معمولاً سالی دو بار، در بهار و پاییز پیشنهاد میشود. حتی از نظر طب سنتی، روزهای خاصی مانند بین دوازدهم تا نوزدهم ماه قمری توصیه میشود که بدن در شرایط مناسبی از نظر جاذبه قرار دارد. اما در حجامت درمانی، زمان مطرح نیست و بر اساس تشخیص پزشک و وضعیت بیمار، طرح درمان مشخص میشود.
وی گفت: یکی از باورهای غلطی که باید اصلاح شود، تمرکز بیشازحد بر حجامت در پرسشگری اهداکنندگان خون است. در حالی که رفتارهای مخاطرهآمیز شایعتری مانند تتو، روابط جنسی تعریفنشده و اقدامات زیبایی در مراکز غیرمجاز، باید با نگاه جدیتری مورد توجه قرار گیرند.
وی تأکید کرد: اگر سازمان انتقال خون در این حوزه تجدیدنظر کند و کار فرهنگی مناسبی انجام دهد، هم صداقت مراجعهکنندگان افزایش مییابد و هم آمار اهداکنندگان خون در کشور بالاتر خواهد رفت.
محرومیت موقت اهداکنندگان و بحران فصلی خون
فاطمه ساجدی، متخصص طب ایرانی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به محرومیت موقت اهداکنندگان پس از حجامت یا تتو، اظهار کرد: معمولاً این افراد ۴ تا ۵ ماه از اهدای خون محروم میشوند و بسیاری به دلیل انجام اقدامات فصلی، همیشه در بازه محرومیت قرار میگیرند. هدف این محرومیت، پیشگیری از انتقال عفونتهای منتقله از خون مانند HBV، HCV و HIV است.
متخصص طب ایرانی درباره کاهش تعداد اهداکنندگان خون نیز افزود: عامل اصلی کاهش اهداکنندگان، بیماریهای فصلی، سالمندی جمعیت، افزایش مصرف خون در جراحیها و بیماران مزمن و کاهش مراجعهکنندگان مستمر است. حجامت و تتو تنها نقش فرعی دارند.
وی بیان کرد: در فصل پاییز و زمستان، شیوع آنفلوانزا و سرماخوردگی باعث میشود بخش قابل توجهی از جمعیت واجد شرایط اهدا بهطور موقت کاهش یابد و ظرفیت پایگاههای خون کمتر شود. با این حال، اطلاعرسانی کافی درباره محرومیت موقت پیش از حجامت یا تتو انجام نمیشود و اغلب افراد پس از مراجعه به مراکز انتقال خون متوجه رد موقت میشوند.
ساجدی بر لزوم فراخوان هدفمند و اطلاعرسانی پیش از اقدام تأکید میکند: آموزش قبل از انجام حجامت و تتو، تبلیغات شهری و تلویزیونی و اطلاعرسانی در مراکز خدمات تتو و طب سنتی میتواند از اتلاف مراجعهکنندگان و کاهش ظرفیت اهدا پیشگیری کند.
متخصص طب ایرانی همچنین توصیه میکند که افراد قبل از انجام حجامت یا تتو، در صورت تمایل به اهدای خون، ابتدا خون اهدا کنند تا دوره محرومیت موقت آنها سپری شود و کمبود خون مدیریت شود.
بازنگری در سیاستهای اهدای خون
با توجه به چالشهای موجود و انتقاداتی که به سیاستهای سازمان انتقال خون وارد شده است، بازنگری در این سیاستها ضروری است. این بازنگری باید با در نظر گرفتن آخرین یافتههای علمی، نظرات متخصصان طب سنتی و نیازهای واقعی جامعه انجام شود.
اطلاعرسانی دقیق و جامع در مورد قوانین و مقررات مربوط به اهدای خون و حجامت، میتواند از بروز بسیاری از مشکلات و سوءتفاهمها جلوگیری کند. آموزش عمومی در این زمینه، به افزایش مشارکت و آگاهی جامعه کمک خواهد کرد. بهبود وضعیت انتقال خون نیازمند همکاری نزدیک بین سازمان انتقال خون، وزارت بهداشت، دانشگاههای علوم پزشکی، و متخصصان طب سنتی است. این همکاری، میتواند به ارائه خدمات بهتر و تأمین خون مورد نیاز جامعه کمک کند.
اهدای خون یک عمل انساندوستانه است و نیازمند مشارکت فعال و مستمر مردم است. ترویج فرهنگ اهدای خون و ایجاد فضایی مناسب برای این عمل، میتواند به تأمین نیازهای درمانی و نجات جان افراد نیازمند کمک کند.
با اتخاذ سیاستهای مناسب و انجام اقدامات اصلاحی، میتوان آینده انتقال خون در ایران را روشنتر و پایدارتر کرد. این امر، نیازمند تعهد و تلاش مستمر همه ذینفعان است تا بتوانیم به اهداف خود در حوزه سلامت و امنیت جامعه دست یابیم.
نظر شما