به گزارش خبرگزاری مهر ، ایرنا نوشت: کودکی که امشب با یک کارتون یا سریال پای تلویزیون میخندد، شاید همان کودکی باشد که نیمهشب با کابوس از خواب میپرد؛ نسلی که بیش از هر زمان دیگری در محاصره تصویر، پلتفرم و روایتهای رنگارنگ قرار گرفته و مرز میان «سرگرمی کودکانه» و «محتوای آسیبزا» برایش روزبهروز مبهمتر میشود. از ابرقهرمانهایی که موفقیت را بدون رنج و تلاش واقعی نشان میدهند تا صحنههای ترسناکی که اضطراب و ناامنی را به ذهن کودک تزریق میکنند.
حالا دغدغه بسیاری از خانوادهها این است که کودکانشان دقیقاً چه چیزی تماشا میکنند و این تصاویر چه اثری بر ذهن و رفتار آنها میگذارد. در همین رابطه با داوود فتحی گفتوگو کردهایم؛ روانشناس کودک و نوجوانی که معتقد است در عصر پلتفرمها و نمایش خانگی، نظارت والدین دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی جدی است.
ابرقهرمانهایی که مسیر موفقیت را خیالی نشان میدهند
داوود فتحی، روانشناس کودک و نوجوان و استاد دانشگاه در پاسخ به این پرسش که کدام نوع محتواها بیش از همه بر ذهن و رفتار کودکان اثر میگذارند، میگوید:« فیلمها و سریالهای امروز نسبت به آثار دهههای گذشته تغییر جدی کردهاند. اگر نگاهی به آثار پرمخاطب دنیا بیندازیم، میبینیم بیشترین محبوبیت متعلق به فیلمهای ابرقهرمانی، آثار دارای جلوههای ویژه سنگین و قصههای عجیب و غریب است؛ آثاری که بیش از آنکه بر همدلی، فداکاری و مشارکت تأکید کنند، تلاش میکنند مخاطب را از رنجها و واقعیتهای زندگی دور کنند.»
او تأکید میکند: «سریالها و قصههای دهه ۶۰ بیشتر بر ایثار، همکاری و روابط انسانی استوار بودند اما امروز یک ابرقهرمان با ویژگیهای خارقالعاده وارد داستان میشود؛ فردی که یا بهصورت ژنتیکی قدرت خاصی دارد یا به شکلی غیرواقعی و عجیب به موفقیت میرسد. این الگوها روی ذهن کودک اثر جدی میگذارند، چون مسیر موفقیت را مسیری خیالی و بدون رنج واقعی توصیف میکنند.» به گفته این استاد دانشگاه، همین مسئله باعث میشود کودکان بهتدریج تصور غیرواقعی از موفقیت، توانایی و زندگی پیدا کنند؛ تصوری که در دنیای واقعی قابل دستیابی نیست.
وقتی یک فیلم، کودک را دچار کابوس و شبادراری میکند
فتحی درباره تأثیر مستقیم فیلمها بر اضطراب کودکان نیز هشدار میدهد و میگوید: «بسیاری از خانوادهها تصور میکنند کودکان صحنههای ترسناک را سریع فراموش میکنند، در حالی که تجربههای بالینی خلاف این موضوع را نشان میدهد.» او میگوید: «ما مراجعان زیادی داشتیم که بعد از تماشای فیلمهایی مثل آنابل دچار اضطراب شدید، کابوس شبانه و حتی شبادراری شدند. بعضی از این فیلمها واقعاً میتوانند ترس عمیقی در ذهن کودک ایجاد کنند.» البته فتحی تأکید میکند:« فیلمها تنها عامل اضطراب نیستند، اما میتوانند زمینه بروز یا تشدید آن را فراهم کنند؛ بهویژه در کودکانی که از قبل حساستر یا مضطربتر هستند.»
اعتماد مطلق به پلتفرمها، اشتباه والدین است
این روانشناس کودک و نوجوان در بخش دیگری از گفتوگو با اشاره به گسترش پلتفرمهای داخلی و نمایش خانگی، از اعتماد کامل برخی خانوادهها به برچسبهای سنی یا مجوزهای رسمی انتقاد میکند. او میگوید: «در فضای رسانهای و دیجیتال امروز، والدین نباید حتی به صرف داشتن مجوز، مطمئن باشند که یک محتوا کاملاً مناسب فرزندشان است. ممکن است اثری از نظر نهاد صادرکننده مجوز مشکلی نداشته باشد اما با ارزشهای خانوادگی آن خانواده در تضاد باشد.»
فتحی معتقد است محدودسازی مطلق نیز راهحل مؤثری نیست؛ چراکه اگر خانواده نتواند نظام ارزشی روشنی در خانه ایجاد کند، کودک دیر یا زود از مسیرهای دیگر به همان محتواها دسترسی پیدا میکند. او تأکید میکند: «باید از تولید محتوای سالم و مناسب برای خانوادهها حمایت شود تا خانوادهها ناچار نباشند برای سرگرمی کودک به سراغ هر محتوایی بروند، اما در نهایت این والدین هستند که باید نظارت دقیق و آگاهانه داشته باشند.»
از کجا بفهمیم یک فیلم واقعاً مناسب کودک است؟
فتحی درباره معیار تشخیص محتوای مناسب کودک نیز چند راهکار ارائه میدهد. او توضیح میدهد:« بخشی از تولیدات کودک در رسانههایی مانند شبکه پویا و نهال، متناسب با گروههای سنی طراحی میشوند و پشت آنها تیمهای تخصصی حضور دارند، اما این بهتنهایی کافی نیست.» او میگوید:« والدین باید مطالعه و آگاهی خود را در حوزه تربیت فرزند افزایش دهند و مهمتر از همه، نظام ارزشی روشنی در خانواده داشته باشند.» به گفته او، خانواده باید از خود بپرسد: «آیا این فیلم یا سریال در راستای ارزشها و اهداف تربیتی ما هست یا نه؟»
وقتی کودک صحنه ترسناک میبیند، والدین چه کنند؟
این استاد دانشگاه معتقد است بهترین راه، پیشگیری است. او میگوید والدین بهتر است پیش از تماشای فیلم، درباره محتوای آن آگاهی داشته باشند و در صورت نیاز برخی صحنهها را حذف یا کنترل کنند. فتحی همچنین تأکید میکند:« خانوادهها باید تعریف مشخصی از «محتوای نامناسب» داشته باشند و آن را برای کودک توضیح دهند.» او درباره مواجهه با صحنههای ترسناک میگوید: «اگر کودک واقعاً ترسیده باشد، والدین نباید او را تنها بگذارند. باید کنارش باشند، با او صحبت کنند، به او اطمینان بدهند که آنچه دیده واقعی نیست و کمک کنند احساس امنیتش برگردد.»
قانون طلایی: کودکان کمتر فیلم ببینند
مهمترین توصیه فتحی به خانوادهها، کاهش زمان تماشای فیلم و سریال توسط کودکان است؛ توصیهای که برخلاف سبک زندگی امروز، بر فاصله گرفتن کودک از نمایشگرها تأکید دارد. او میگوید: «هرچقدر کودک در سنین پایین کمتر فیلم و سریال ببیند، بهتر است؛ چون این محتواها بدون اینکه فعالیتی از کودک بخواهند، روی ذهن او رسوب میکنند.» فتحی معتقد است خانوادهها باید کودکان را بیشتر به سمت قصهخوانی، بازی، فعالیتهای واقعی و تعاملات انسانی سوق دهند و برای استفاده از تلویزیون، موبایل و پلتفرمها زمان مشخص تعیین کنند.
او یادآور میشود: «کودکان زیر دو سال اساساً نباید در معرض تلویزیون، گوشی و نمایشگرها قرار بگیرند» این روانشناس کودک و نوجوان در پایان تأکید میکند:«گفتوگو با کودک درباره محتوایی که میبیند، یکی از مهمترین وظایف والدین است؛ اینکه نظرش را بپرسند، احساسش را بشنوند و کمک کنند میان دنیای واقعی و جهان خیالی فیلمها مرز مشخصی شکل بگیرد.»
نظر شما