خبرگزاری مهر، گروه استانها: خرما در استان بوشهر بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی و اقتصادی مناطق نخلخیز به شمار میرود و گستردگی نخلستانها در شهرستانهای مختلف استان و تولید ارقام متنوعی همچون کبکاب، زاهدی، شهابی و خاصویی، بوشهر را به یکی از قطبهای مهم تولید خرما در کشور تبدیل کرده است.
با وجود این ظرفیت، سهم واقعی نخلداران و فعالان این حوزه از بازار خرما همچنان با توان تولیدی استان تناسب کامل ندارد. تولید محصول باکیفیت، زمانی به درآمد پایدار و رونق اقتصادی منجر میشود که حلقههای مختلف زنجیره ارزش، از برداشت و نگهداری تا فرآوری، بستهبندی، بازاریابی و صادرات، بهصورت هماهنگ فعالیت کنند.
بخش مهمی از چالشهای این حوزه به فروش محصول در فصل برداشت، محدودیت امکانات نگهداری، ضعف در معرفی برخی ارقام و وابستگی بخشی از بازار به واسطهها بازمیگردد. در چنین شرایطی، توسعه صنایع تبدیلی و ایجاد ارتباط مستقیم میان تولیدکنندگان، واحدهای بستهبندی و بازارهای مصرف میتواند جایگاه خرمای بوشهر را در بازارهای داخلی و خارجی ارتقا دهد.
خرما بخشی از هویت و سرمایه اقتصادی بوشهر است
استاندار بوشهر در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اهمیت اقتصادی و فرهنگی خرما، این محصول را یکی از ظرفیتهای مهم استان برای تقویت تولید و توسعه صادرات دانست و اظهار کرد: خرما بخشی از هویت و سرمایه اقتصادی بوشهر است و باید برای بهرهبرداری بهتر از این ظرفیت، نگاه زنجیرهای به تولید و تجارت آن داشت.
ارسلان زارع با اشاره به تولید سالانه بیش از ۱۶۰ هزار تن خرما در استان، کیفیت و تنوع محصولات نخلستانهای بوشهر را از مزیتهای رقابتی این استان عنوان کرد و افزود: با وجود خسارتها و محدودیتهایی که در شرایط جنگی بر بخشهایی از فعالیتهای اقتصادی وارد شده، فعالان این حوزه همچنان برای توسعه بازار و بهبود کیفیت محصولات تلاش میکنند.

استاندار بوشهر توسعه امکانات نگهداری و بستهبندی را از اقدامات مؤثر سالهای اخیر دانست و بیان کرد: طی چهار تا پنج سال گذشته، ظرفیت سردخانهها و واحدهای بستهبندی در استان بهبود یافته و شرکتهای دانشبنیان نیز با وجود محدود بودن تعدادشان، در ارتقای برخی فرایندهای تولید و عرضه نقش مؤثری داشتهاند.
وی همچنین از پرداخت بیش از سه هزار میلیارد تومان تسهیلات در دو سال گذشته برای حمایت از بخشهای مرتبط با تولید خرما خبر داد و گفت: بانک در این زمینه نقش مهمی داشته است و حمایت مالی از تولیدکنندگان و فعالان این زنجیره باید متناسب با نیازهای واقعی آنان ادامه یابد.
زارع با تأکید بر ضرورت رفع موانع صادراتی، حملونقل، زیرساختهای بندری و تشریفات گمرکی را از موضوعات مهم در مسیر توسعه تجارت خرما برشمرد و افزود: موقعیت جغرافیایی بوشهر و دسترسی به بنادر خلیج فارس فرصت مناسبی برای حضور در بازارهای منطقهای فراهم کرده است.
صادرات خرما؛ ظرفیت ارزآوری ۴۰۰ میلیون دلاری
اهمیت توسعه بازار خرما تنها به استان بوشهر محدود نیست و آمارهای ملی نیز از ظرفیت بالای این محصول برای ارزآوری حکایت دارد.
رئیس انجمن خرمای ایران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تولید سالانه حدود یک میلیون و ۳۵۰ هزار تن خرما در کشور، ظرفیت ارزآوری صادرات این محصول را حدود ۴۰۰ میلیون دلار برآورد کرده است.
نزدیک به ۷۰ درصد خرمای تولیدی کشور در بازار داخلی مصرف میشود و حدود ۳۰ درصد آن به بازارهای خارجی اختصاص دارد محسن رشیدفرخی اضافه کردک نزدیک به ۷۰ درصد خرمای تولیدی کشور در بازار داخلی مصرف میشود و حدود ۳۰ درصد آن به بازارهای خارجی اختصاص دارد؛ نسبتی که نشان میدهد با وجود جایگاه قابلتوجه خرما در سبد مصرف داخلی، همچنان امکان توسعه صادرات و افزایش درآمد ارزی این محصول وجود دارد.
وی با اشاره به دشواریهای فعالیت صادرکنندگان در شرایط تحریم، تلاش بخش خصوصی برای استفاده از مسیرها و مرزهای خروجی مختلف را از راهکارهای عبور از محدودیتهای موجود دانست و تأکید کرد: دستیابی به ظرفیت صادراتی پیشبینیشده، به مقررات متناسب با شرایط تجارت خارجی نیاز دارد.
رئیس انجمن خرمای ایران گفت: پیگیریهایی با مسئولان دولت، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و گمرک برای تسهیل صادرات انجام شده و بخشی از موانع مربوط به تعرفه و فرمول محاسبات گمرکی نیز با همکاری دستگاههای مسئول برطرف شده و مصوبه آن ابلاغ شده است. اجرای مؤثر این تصمیم میتواند بخشی از مشکلات صادرکنندگان را کاهش دهد و روند صادرات را روانتر کند.
رشیدفرخی همچنین با اشاره به وضعیت قیمت خرما در مبدأ تولید، معتقد است افزایش قیمت این محصول متناسب با نرخ تورم نبوده و نخلداران از رشد هزینههای تولید و شرایط بازار تأثیر میپذیرند. از نگاه وی، حمایت از تولیدکننده باید در کنار نظارت بر بازار و جلوگیری از شکلگیری قیمتهای غیرمتعارف در بازارهای مقصد دنبال شود.

بازاررسانی؛ حلقه مهم میان نخلدار و مصرفکننده
در کنار مسائل کلان صادراتی و سیاستگذاری، وضعیت بازاررسانی یکی از دغدغههای اصلی تولیدکنندگان خرما در بوشهر است. یکی از نخلداران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به ظرفیت کیفی خرمای استان، معرفی بهتر محصولات و ایجاد مسیرهای مطمئن فروش را از نیازهای جدی نخلداران دانسته است.
محمد اضافه کرد: خرمای بوشهر از نظر کیفیت و تنوع ظرفیت حضور در بازارهای مختلف را دارد، اما برای تبدیل این مزیت به درآمد پایدار باید شناخت بازار نسبت به ارقام تولیدی استان افزایش یابد. معرفی ویژگیهای هر رقم، اطلاعرسانی درباره کیفیت محصول و ارتباط مستقیمتر میان تولیدکننده و خریدار میتواند به فروش بهتر خرما کمک کند.
نخلداران در بسیاری از موارد محصول خود را در زمان برداشت و تحت تأثیر نیازهای مالی به فروش میرسانند؛ وضعیتی که قدرت چانهزنی آنان را کاهش میدهد و زمینه افزایش نقش واسطهها را فراهم میکند. توسعه امکانات نگهداری، تقویت تشکلهای تولیدی و فراهمکردن شرایط مناسب برای عرضه تدریجی محصول میتواند بخشی از این مشکل را برطرف کند.
حمایت از نخلداران نیز نباید تنها به زمان برداشت محدود شود. تأمین نهادههای مورد نیاز، کنترل آفات، بهبود شیوههای داشت و برداشت و فراهمکردن دسترسی به بازارهای فروش، مجموعه اقداماتی است که میتواند هزینههای تولید را کاهش دهد و کیفیت محصول را در سطح مطلوب حفظ کند.
بستهبندی و فرآوری؛ راه ورود به بازارهای جدید
در سوی دیگر زنجیره ارزش، واحدهای بستهبندی و فرآوری قرار دارند که نقش مهمی در افزایش ماندگاری، بهبود بازارپسندی و تنوع محصولات خرما ایفا میکنند.
یکی از فعالان حوزه بستهبندی و فرآوری خرما، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به بهتر شدن شرایط عرضه خرمای بوشهر، توسعه این بخش را یکی از عوامل مؤثر در افزایش قابلیت رقابت محصول میداند.
حسین افزود: خرمای استان از ظرفیت مناسبی برای حضور در بازارهای صادراتی برخوردار است، اما کیفیت محصول بهتنهایی برای موفقیت در این بازارها کافی نیست. بستهبندی استاندارد، رعایت الزامات بهداشتی، حفظ کیفیت در زمان نگهداری و شناخت سلیقه مصرفکنندگان، از عوامل تعیینکننده در جلب اعتماد خریداران به شمار میروند.
فرآوری خرما نیز میتواند مسیرهای تازهای پیش روی تولیدکنندگان قرار دهد. تبدیل خرمای خام به محصولاتی با ارزش افزوده بیشتر، از جمله شیره و خمیر خرما، ضمن ایجاد تنوع در عرضه، امکان استفاده بهتر از بخشی از محصول را فراهم میکند که ممکن است در بازار فروش مستقیم با محدودیت روبهرو شود.
با این حال، توسعه این فعالیتها به سرمایهگذاری در تجهیزات، تأمین مواد اولیه باکیفیت، دسترسی به سردخانه و ایجاد شبکه فروش نیاز دارد. واحدهای کوچک و متوسط فرآوری نیز برای رقابت با تولیدکنندگان بزرگتر به حمایت مالی، آموزش فنی و تسهیل دسترسی به بازار نیازمندند.
تکمیل زنجیره ارزش خرما باید با مشارکت همزمان دولت، بخش خصوصی، تشکلهای کشاورزی و صادرکنندگان دنبال شود. حمایت از نخلداران، توسعه سردخانهها، تقویت واحدهای بستهبندی، سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی، تسهیل مقررات صادراتی و معرفی برند خرمای بوشهر، اجزای بههمپیوسته این مسیر هستند.
بوشهر با برخورداری از نخلستانهای گسترده، ارقام متنوع خرما و موقعیت بندری در حاشیه خلیج فارس، ظرفیت مناسبی برای افزایش سهم خود از بازارهای داخلی و خارجی دارد؛ اما بهرهگیری از این فرصت به برنامهای مستمر و فراتر از برگزاری نمایشگاههای مقطعی نیازمند است.
اگر حلقههای تولید تا صادرات بهدرستی به یکدیگر متصل شوند، خرما میتواند علاوه بر حفظ جایگاه خود در اقتصاد کشاورزی استان، به یکی از پایههای تقویت صادرات غیرنفتی و افزایش درآمد جوامع نخلدار تبدیل شود.


نظر شما