خبرگزاری مهر، گروه استانها- محدثه جوان دلویی؛ امسال بعد از مدتها وقفه، بالاخره برگزیدگان جشنواره کتاب سال خراسان شمالی در بخشهای مختلف معرفی شدند. این بار در ایستگاه حوزه نوجوان توقفی داریم و نگاهی به کتاب کمیک «شکارچی تانک» میاندازیم. کتابهای کمیک یا مصور یا پینما، بخشهای جذابی از زندگی بزرگان و شهدا را در قالب تصویر برای مخاطب ارائه میدهند. شاید بنام رده سنی نوجوان باشد، اما در واقع این نوع کتابها به گونهای است که مخاطب بزرگسالان را هم مجذوب خود میکند.
اکرم صدیقی کلاته نویسنده عاشقِ مخاطب نوجوان و بانوی فعال و پرتلاش حوزه تاریخ شفاهی و روایت خراسان شمالی است. شاید سالها در قامت رئیس حوزه هنری انقلاب اسلامی شناخته شده است، اما به واقع او را باید یکی از پیشتازان عرصه تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی خراسان شمالی دانست. ۹ اثر او در همین زمینهها تولید شده است.
کتاب شکارچی تانک نگاهی به زندگی شهید محمدعلی صفا است که برای بسیاری از مردمان خراسان شمالی این نام شناخته شده، اما در جزئیات گمنام است. آنجایی که در این کتاب میخوانیم: «پدر شهید صفا از کشور یونان به ایران آمد و برای فعالیت در حوزه کشاورزی به خطه گرگان رفت و در شهرهای آنجا ساکن شد. به دلیل جنگ جهانی دوم و ورود متفقین به ایران، پدر دیگر نتوانست به کشورش بازگردد، پس ازدواج میکند و صاحب فرزندانی میشود که نام یکی از آنها را محمدعلی میگذارد و بعد به بجنورد مهاجرت میکنند. محمدعلی بعدها که وارد ارتش میشود، در اواسط دهه پنجاه برای گذراندن دوره تخصصی در خارج کشور انتخاب میشود و به دلیل قوانین ارتش، نام خانوادگیاش را از سیمونوسیدوس به صفا تغییر میدهد.
گفتوگوی ما را با «اکرم صدیقی کلاته» درباره کتابها و چالشهای پیش رویِ روایت را در زیر میخوانید.
اگر بخواهیم رزومه اکرم صدیقی نویسنده و روایتگر را بگوییم، خودتان به چه نکاتی اشاره میکنید؟
کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی هستم. ابتدای شروع کارم با تهیهکنندگی و برنامهسازی برای رادیو بود. مستندهای رادیویی، برنامههای مختلف صبح و عصر و ویژهبرنامهها را تهیه میکردم. بعد به حوزه هنری انقلاب اسلامی خراسان شمالی آمدم.

ابتدا مسئول ادبیات پایداری و همزمان مسئول آفرینشهای ادبی بودم، مدتی در تهران کارشناس دفتر فرهنگ و مطالعات پایداری امور استانهای حوزه هنری کشور شدم و بعد معاون فرهنگی هنری حوزه هنری استان و اکنون هم رئیس حوزه هنری هستم.
شما اولین و تنها بانوی مدیر حوزه هنری در استانها هستید، این مسئولیتهای اداری در مسیر نویسندگی شما خللی وارد نکرد؟
بله، تاثیرگذار بود. دیگر نمیتوانستم به راحتی در کارگاههای تخصصی داستاننویسی حوزه هنری حضور داشته باشم، چون میدیدم که روند معمول کارگاه را تحتالشعاع قرار میدهد. برای همین بیشتر به سمت مطالعه و آموزش آنلاین رو آوردم تا آرامش و راحتی بچههای داستان حفظ شود.
اولین کتابی که نوشتید چه موضوعی داشت؟
از دوره نوجوانیام علاقه به نوشتن داشتم. سال ۹۰ یکی از داستانهایم جزو برگزیدگان نهایی جشنواره جوان سوره کشور شد. در جشنوارههای دیگر داستان هم شرکت میکردم تا قلمم را محک بزنم. ورود جدیام به عرصه کتاب، سالهای اول تاسیس دفتر پایداری در حوزه هنری انقلاب اسلامی استان بود. نویسنده رمان و خاطرات شفاهی کم داشتیم. سوژهها زیاد و حجم کارها بسیار بود. برای همین وارد کار مصاحبه و روایتنویسی در حوزه تاریخ شفاهی خراسان شمالی و همزمان نقد کتابها شدم. رفتهرفته جریانسازی تربیت نویسنده شکل خوبی در استان پیدا کرد. و اکنون هم کار روایتنویسی را در قالب کمیکبوک یا کتاب مصور (پینما) به امید خدا پیگیری میکنیم. در کل به داستاننویسی، با وجود حجم زیاد کارها در حوزه هنری استان، علاقه دارم.
چرا سراغ شهید صفا برای نوشتن کتاب کمیک رفتید؟
شهید محمدعلی صفا از شهدای شاخص استان هستند که کار زیادی درباره بازشناساندن شخصیت واقعی این شهید بزرگوار نشده بود. یک مستند داستانی نوجوان کار کردیم، حدود ۸۰ صفحه که تعداد ۱۵ صفحه تکتصویر سیاه و سفید داشت. اما هنوز جا برای یک کار رنگی مصور در قالب کمیک، که یک قالب بسیار مناسب برای روایتهای جنگی هست، خالی بود. دبستان ابتداییام در ایام کودکی در خیابان شهید صفا قرار داشت و نام این شهید عزیز را بارها و بارها در طول زندگی شنیده و دیده بودم و به ایشان علاقه داشتم.
کتاب کمیک یا مصور چه کتابهایی هستند؟ کمیک استریپ یک قالب تصویرسازی است که یک قصه را به شکل تصاویر به هم پیوسته، اما در قابهای متنوع سینمایی کنار هم، به شکل دادن قصه کمک میکند. در ایران از معادل "پینما" برای آن استفاده میشود. در یک دهه اخیر این قالب هنری، در بین نوجوانان مخاطب ویژهای پیدا کرد. کتابهای کرهای و مانگاهای ژاپنی که اکثرا سیاه و سفید هستند، در تنوع قصههای مختلف در بازار وجود دارد. کمیک استریپ و پینما به روایتها جان میبخشد و مخاطب را با خودش به داخل قصه میکشاند.
مهمترین چالش انتشار این نوع کتابها در خراسان شمالی چیست؟
تنها مشکل فعلا هزینه تمامشده یک کتاب پینما است. بهخاطر محدودیت مالی، ما کتابها را در ۲۰ صفحه میبندیم. و «شکارچی تانک»، روایت مصور شهید صفا، اولین تولید ما در این قالب بود.

تاکنون که دو سال از انتشار این کتاب میگذرد، ۹ کتاب دیگر از شهدای عزیز استان در این قالب کار کردیم و در حال تولید تعدادی دیگر کتاب مصور بهویژه از زندگی شهدای کودتای دیماه اسفراین و ناو دنا هستیم.
برای کتاب شکارچی تانک چه سالی کار نوشتن، تحقیق و مصاحبهها را شروع کردید؟
از اوایل دهه نود تحقیقات و مصاحبهها برای کتاب تاریخ شفاهی شروع شد. اما چون در مسیر تحقیق و مصاحبه به مسائلی برخوردیم که نیاز به استناد دقیقتر بود و امکانش فراهم نشد، آن دسته از اطلاعاتی که سندیت دقیق داشت را در این دو کتاب و یک انیمیشن استفاده کردیم.
نوشتن از شهید صفا چه مدتی زمان برد؟
از مرحله تحقیق کار که بگذریم، برای کتاب کمیک استریپ، یک سال زمان برد. متن کمیک چون تا حالا کار نکرده بودم و این گونه هنری برای تصویرسازی، رفت و برگشت زیادی با تصویرساز اثر آقای منصورخانی انجام دادیم که انصافا هنر طراحی ایشان به کار جلوه داد. سعی کردم به اصل ماجرا دست نزنم و هم برای ایجاد جذابیت برای مخاطب، نحوه ورود و خروج به روایتها را طوری تنظیم کنم که جذابیتش حفظ شود.
بازخورد انتشار کتاب چطور بود؟
کتاب با مشارکت بنیاد شهید و امور ایثارگران استان تولید شد و ناشر نشر شاهد هست که همین جا از آقای محمدزاده و کهنسال مدیرکل و معاون بنیاد شهید و امور ایثارگران استان قدردانی میکنم. با همافزایی اعتبارات توانستیم این کتاب را تولید کنیم و نوجوانها ارتباط خوبی با اثر برقرار کردند و کتاب در مرحله چاپ دوم است و امسال در جشنواره کتاب سال استان اثر برگزیده شد.
قصه زندگی شهید صفا بسیار جالب است، قصد دارید مجدد روی زندگی این شهید کار کنید؟
بله قطعا فرازهای خوب دیگری در طول زندگی این شهید عزیز هنوز وجود دارد که میشود یک کتاب دیگر هم کار کرد. اما اینکه ما در حوزه هنری برای تولید اقدام کنیم، فکر نمیکنم. چون باید به سراغ دیگر شهدا و حماسهسازان دیگر هم برویم.
مهمترین چالش ادبیات پایداری در حوزه نوجوان در خراسان شمالی چیست؟
مهمترین معضل، چه در حیطه خاطرات شفاهی چه روایت و حتی داستان، تامین اعتبار است. الان ما افراد ماهر در امر نویسندگی و تصویرسازی داریم اما بهخاطر کمبود اعتبار، هم در بخش تولید و هم در بخش چاپ، میزان تولید پایین است.

بعضا چاپ توسط ناشران استان در تیراژهای پایینتر از ۵۰ نسخه اتفاق میافتد. البته ناشرهای معتبر ملی گزیدهکار هم در تیراژهای ۳۰۰ نسخه چاپ کتاب دارند. تامین اعتبار مالی مهمترین و جدیترین چالش در حوزه ادبیات است.
پرچالشترین روایت شفاهی که داشتید و زمان بسیاری صرف نوشتن آن شد کدام کتاب است؟
روایت شفاهی ایام انقلاب خراسان شمالی را با حدود ۱۰۰ ساعت مصاحبه از آقای علیاکبر گلیانی، یکی از چهرههای برجسته زمان انقلاب خراسان شمالی و معروف به وزیر شعار آن ایام استان، تهیه کردم اما همزمان با تغییر پستهای اداریام شد و متاسفانه خودم نتوانستم آن را بنویسم. کار را به نویسنده خوب استان دادم، دو فصل را نوشتند، دچار بیماری سختی شدند و کار عقب افتاد. ادامه کار را به یک نویسنده خوب خارج استانی در جنوب کشور دادم که ایشان درگیر روایتهای جنگ شدند و امسال دچار بیماری شدند که فعلا این کار عقب افتاد. این سوژه، سوژه خاصی هست، چون مقاطع مختلفی از جریانات مهم انقلاب و پس از آن را روایت میکند. نوع مواجهه با مسائل کشور بعد از انقلاب، تشکیل احزاب و غیره، امیدوارم حال نویسنده عزیز بهبود یابد و کار را ادامه بدهد.
زندگی کدام شهید خیلی روی شما اثر گذاشت؟
شهید دادستان علیاکبر حسینزاده، از شهدای کودتای دیماه در اسفراین. فرازهای زیبایی از خدماتی که به مردم منطقه داشتند که ناشناخته ماندهاند، کارهایی که در مقام دادستان انجام دادند و منفعتش برای مردم باقی مانده است.


نظر شما