به گزارش خبرگزاری مهر، سیدرضا صالحیامیری، به بهانه سفر اخیر خود به شهرستانهای استان یزد، نوشت: ایران، تجلی انباشت تاریخی تجربههای انسانی، حافظه تمدنی، دانش بومی، سرمایههای طبیعی و ظرفیتهای فرهنگی است. هر نقطه از این سرزمین، روایتی از تداوم زندگی، سازگاری انسان با محیط و آفرینش معنا در بستر تاریخ دارد. توسعه زمانی به معنای حقیقی خود نزدیک میشود که این سرمایههای متکثر را بشناسد، نسبت میان آنها را دریابد و امکان تبدیلشان به فرصتهای پایدار اقتصادی و اجتماعی را فراهم آورد. مسئله بنیادین ما در سیاستگذاری، کمبود ظرفیت نیست بلکه چگونگی شناخت، سازماندهی و بهرهبرداری هوشمندانه از ظرفیتهایی است که در پهنه ایران پراکندهاند.
با همین نگرش، سفرهای استانی را ضرورتی در منطق حکمرانی و بخشی از مسئولیت معرفتی و اجرایی دولت میدانم. هیچ نظام تصمیمگیری نمیتواند مدعی شناخت کامل مسائل جامعه باشد، اگر از میدان واقعیت فاصله بگیرد. فاصله میان میزهای تصمیمگیری و زیستجهان مردم، گاه به فاصله میان سیاستهای مصوب و نیازهای واقعی جامعه تبدیل میشود. از پشت میز و از تهران نمیتوان همه مسائل شهرستانها و روستاها را شناخت، همانگونه که نمیتوان درباره ظرفیت یک منطقه، بدون مشاهده مستقیم، گفتوگو با مردم و شناخت موانع آن، تصمیمی دقیق و اثربخش اتخاذ کرد. حکمرانی مطلوب، مستلزم پیوند مستمر دانش کارشناسی با تجربه میدانی است، پیوندی که تصمیم را از انتزاع به واقعیت و سیاست را از صورتبندی اداری به حل مسئله هدایت میکند.
سفر ۲۸ آبان به استان یزد، در ادامه همین رویکرد، فرصتی برای مواجهه نزدیک با بخشی از تنوع تمدنی و ظرفیتهای سرزمینی ایران بود. بهاباد و بافق، دو شهرستان با ویژگیهای متفاوت، اما برخوردار از قابلیتهای مکمل، نشان دادند که چگونه تاریخ، طبیعت، دانش بومی و خلاقیت اجتماعی میتوانند بنیان یک الگوی متوازن توسعه منطقهای باشند.
در بهاباد، حضور در جشنواره زعفران، بازتابی از پیوند اقتصاد محلی با فرهنگ تولید و هویت سرزمینی بود. پشتوانه زعفران و به صورت کلی محصولات کشاورزی، دانش نسلها، مهارت تولیدکنندگان و رابطه تاریخی انسان با اقلیم است. اگر این ظرفیت با گردشگری، بازاریابی حرفهای، صنایعدستی و زنجیره ارزش پیوند بخورد، میتواند به مزیتی رقابتی برای اقتصاد شهرستان تبدیل شود. توسعه آینده مناطق، بیش از آنکه به تکمحصولیبودن وابسته باشد، به توانایی ایجاد پیوند میان مزیتهای پراکنده وابسته است.
بازدید از گورستان تاریخی گور کافری، متعلق به دوره اشکانی، تامل دیگری درباره مفهوم میراث را پیشروی ما قرار داد. محوطههای باستانشناختی، اسناد مادی حافظه تاریخی یک ملتاند. هر نشانه تدفین، هر لایه فرهنگی و هر یافته باستانشناختی، امکان بازخوانی بخشی از نظام باورها، مناسبات اجتماعی و جهانبینی مردمان گذشته را فراهم میکند. حفاظت از چنین محوطههایی، سرمایهگذاری بر دانش تاریخی و استمرار هویت فرهنگی جامعه است. مطالعات و کاوشهای این محدوده در حال انجام است و ارزیابی نهایی نتایج، پس از تکمیل بررسیهای علمی اعلام خواهد شد.
در کنار این میراثتاریخی، موزه آفرینش بهاباد نمونهای از ظرفیت پیوند علم، آموزش و گردشگری است. این مجموعه با موضوعاتی چون آبزیان، سنگها و فسیلها، نشان میدهد که موزه میتواند به نهادی برای تولید آگاهی، تقویت کنجکاوی علمی و تعمیق رابطه جامعه با طبیعت تبدیل شود. الگوی فعالیت چنین مجموعههایی شایسته حمایت و مطالعه برای بهرهگیری در دیگر مناطق کشور است. آینده موزهداری، در گرو عبور از رویکرد فقط نگهدارنده و حرکت به سوی نهادهای زنده آموزشی، پژوهشی و اجتماعی است.
بافق نیز تصویری چندلایه از ظرفیتهای ایران ارائه کرد، از قلعه آریز و مجموعه تاریخی باقرآباد، شامل قلعه و برج ثبت ملیشده روستا، تا کویر کاراکال و میدان خان. این تنوع نشان میدهد که مزیت گردشگری یک شهرستان را نباید در یک جاذبه منفرد جستوجو کرد. ارزش واقعی هنگامی خلق میشود که عناصر تاریخی، طبیعی و فرهنگی در قالب یک تجربه منسجم گردشگری سازمان یابند. بازدید از مسجد جامع فهرج و حضور در جمع بانوان حصیرباف نیز بار دیگر اهمیت پیوند میان میراث معماری و میراث زنده را آشکار کرد. حصیربافی، تجلی دانش بومی، خلاقیت انسانی و انتقال مهارت میان نسلهاست. حمایت از این هنر زمانی معنا پیدا میکند که هنرمند از امکان تولید، دسترسی به بازار، برخورداری از تسهیلات و درآمد پایدار بهرهمند شود. همچنین در امامزاده عبدالله بافق، به شهدای جنگ ۱۲ روزه این شهرستان ادای احترام کردم، چراکه حافظه تاریخی و سرمایه اجتماعی، دو رکن جداییناپذیر هویت ملیاند.
اما مسئله اصلی در مواجهه با این ظرفیتها، چگونگی تبدیل آنها به یک منظومه توسعه است. استان یزد را باید بهعنوان مقصدی تاریخی مطالعه کرد. این استان، همزمان واجد سرمایههای تمدنی، معماری، کویری، کشاورزی و صنایعدستی است. قرار گرفتن یزد در مثلث طلایی گردشگری ایران، در کنار اصفهان و فارس، موقعیتی راهبردی برای پیوند مقاصد، تکمیل زنجیره سفر و ارتقای جایگاه ایران در بازار گردشگری منطقهای و جهانی فراهم میآورد. بااینحال، مزیت جغرافیایی بهخودیخود ارزش اقتصادی تولید نمیکند، این سیاستگذاری هوشمندانه، زیرساخت مناسب، سرمایهگذاری مولد و مدیریت یکپارچه مقصد است که ظرفیت را به ثروت عمومی تبدیل میکند.
در این مسیر، باید از نگاه بخشی و جزیرهای به توسعه عبور کنیم. میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سه ضلع یک منظومه اقتصادی و هویتیاند. حفاظت از میراث بدون بهرهگیری مسئولانه از آن، با محدودیت پایداری مواجه میشود، گردشگری بدون صیانت از هویت و محیط طبیعی، به فرسایش سرمایه مقصد میانجامد و صنایعدستی بدون دسترسی به بازار، امکان تداوم اقتصادی نخواهد داشت. بنابراین، سیاست درست آن است که حفاظت، بهرهبرداری مسئولانه و مشارکت جوامع محلی را در یک چارچوب واحد قرار دهد.
از سوی دیگر، عدالت سرزمینی اقتضا میکند که منابع و فرصتهای توسعه متناسب با نیازها و ظرفیتهای مناطق توزیع شوند. عدالت به معنای فراهمکردن فرصتهای متناسب برای مناطقی است که از زیرساخت، سرمایه و دسترسی اقتصادی کمتری برخوردارند. برای شهرستانهایی که با محدودیتهای بیشتری مواجهاند، باید حمایتهای هدفمند، تسهیلات متناسب و سازوکارهای مؤثر رفع موانع سرمایهگذاری تعریف شود. در جریان این سفر، مسائل و مطالبات در سه سطح شهرستانی، استانی و ملی مورد بررسی قرار گرفت تا هر موضوع در جایگاه مسئولیت و اختیار مربوط پیگیری شود. سفر استانی زمانی به نتیجه میرسد که مشاهده به تشخیص، تشخیص به تصمیم و تصمیم به اقدام قابل ارزیابی تبدیل شود.
یزد در برنامه حمایتی جدی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی قرار دارد. رفع موانع سرمایهگذاری، تقویت زیرساختها، حمایت از ظرفیتهای بومی و همافزایی میان مدیریت ملی و استانی، محورهای اصلی این پیگیری خواهد بود. مردم استان باید آثار این رویکرد را در بهبود شرایط فعالیت اقتصادی، رونق گردشگری، صیانت از میراث و گسترش فرصتهای اشتغال مشاهده کنند. انتظار ما آن است که سال آینده، یزد، بافق، بهاباد و دیگر شهرستانهای استان، نشانههای ملموسی از حرکت در مسیر شکوفایی ظرفیتهای خود را به نمایش بگذارند.
بهزودی به سایر شهرستانهای استان نیز سفر خواهم کرد، شناخت همه ایران را بخشی از مسئولیت خود میدانم. ایران را نمیتوان تنها از پایتخت و مراکز شناخته شده دید. بخش مهمی از حقیقت تمدنی و اقتصادی کشور در شهرستانها و روستاهایی نهفته است که شاید در جغرافیای رسمی کوچک باشند، اما در جغرافیای هویت ملی، حامل سرمایههایی بزرگاند. باید این میراث را به پشتوانهای برای ساختن آینده تبدیل کنیم. توسعه پایدار، هنگامی تحقق مییابد که حافظه تاریخی با خلاقیت امروز، هویت فرهنگی با رفاه عمومی و مزیتهای محلی با فرصتهای ملی پیوند بخورند. ایران را باید از متن سرزمین شناخت، از مردمان، شهرها و روستاهایش، از حافظه تاریخی و ظرفیتهای نهفتهاش. این شناخت، نقطه آغاز حکمرانی اثربخش و شرط ضروری تبدیل سرمایههای تمدنی ایران به اقتدار فرهنگی، پویایی اقتصادی و توسعه متوازن ملی است.


نظر شما