هنری برخواسته از تار و پودهای ذهنی زنان و دختران عشایر/ "ورنی" قاصد صادراتی ارسباران به آسیا و اروپا

به گزارش خبرنگار مهر، ورنی نه فرش است نه گلیم، بلکه نوعی زیرانداز است که هم سادگی و سبکی گلیم و هم ظرافت و زیبایی قالی را دارد و به دلیل عدم استفاده از گره در بافت آن جزء گلیم و از جهت طرح، نقشه و شکل ظاهری آن مشابه قالی به نظر می آید که به عنوان نوعی زیرانداز، مفرش یا وسیله حمل اسباب و اثاث منزل عمدتا در منطقه کوچ و استقرار عشایر شاهسون مغان در آذربایجان و برخی نواحی پیرامونی و مرتبط با جمعیت و جوامع مستقر در این نواحی تداوم و تکوین یافته است.

منطقه ارسباران با جمعیتی بالغ بر400  هزار نفر در شمالشرق آذربایجان شرقی واقع شده و شهرهای اهر، کلیبر و ورزقان را شامل می شود که ورنی بافی در مناطق وسیعی از آن همانند اهر، کلیبر، هوراند و ورزقان، آبش احمد و خداآفرین، رواج داشته و مردم منطقه معمولاً مواد اولیه خود را از دلالان بومی و غیربومی گرفته و ورنی بافته شده را به صاحب مواد اولیه تحویل داده و فقط دستمزد دریافت می کنند.

ورنی بافی عمدتاً در قشلاق عشایر کوچ رو منطقه که حجم کاری کمتری دارند، توسط زنان و دختران بافته می شود که به همین سبب بیشتر نقوش و رنگ آمیزی ورنی های بافته شده در میان عشایر کاملاً متاثر از فرهنگ، باور و روحیات آنها و در میان روستاییان، متشکل از موتیف های روستایی، ثابت و شناخته شده است که در قالب نقشه های شکسته و هندسی متصور می شود.

در هر خانواده عشایری حداقل دو نفر به بافت ورنی اشتغال دارند و برابر یک تحقیق میدانی سالانه بیش از 14هزار تخته ورنی در منطقه ارسباران تولید و به بازار مصرف عرضه می شود و بیش از 20 هزار نفر در این حرفه مشغول فعالیت ورنی بافی هستند که بالغ بر 70 درصد تولیدات ورنی منطقه به عنوان یکی از کالاهای مهم غیر نفتی از استان به کشورهای حاشیه خلیج فارس، آسیای میانه و اروپا صادر و 30 درصد دیگر نیز مصرف داخلی دارد.

تار و پود ورنی همانند قالی از نخ های پنبه ای، پشمی و ابریشمی فراهم شده و گاهی برای چله کشی از پشم گوسفند هم که در منطقه به صورت فراوان وجود دارد، استفاده می شود و در میان عشایر شاهسون و روستاهای کلیبر، خداآفرین، هوراند و روستاهای بخش مرکزی از رونق قابل توجهی برخوردار و کشورمان در حال حاضر تنها صادرکننده این محصول است.

این محصول هم بر روی دار افقی و هم بر روی دار عمودی بافته می شود که در داخل چادر و خانه های روستائیان و عشایر مستقر می شود و نقشه آن نشانگر اعتقادات، آداب و رسوم و باورهای مردم این منطقه است و در بافت آن از بیشتر تخیلات ذهنی و شکل حیوانات و پرندگان استفاده می شود و معمولاً برای رنگ بندی از رنگ های لاکی، کرم، آبی روشن، سفید و پیازی استفاده شده و در ابعاد مختلف به بازار عرضه می شود.

جنس ورنی گاه تلفیقی از ابریشم یا پشم در گذشته عشایر «دشت مغان»، «گرمادوز» و «ارسباران» پشم حاصل از دام هایشان را با دوک های معمولی می ریسیدند و به روش ابتدایی رنگ ریزی می کردند و آن را برای بافت ورنی آماده می ساختند. نوع و شکل ورنی ممکن است در ایلات و عشایر گوناگون متفاوت باشد، زیرا این صنعت ابتدا توسط عشایر تولید شده است و هم اکنون نیز ایل های بختیاری، بلوچ، قشقایی، مغان و ارسباران از ورنی استفاده می کنند.

از انواع ورنی در آذربایجان شرقی می توان به ورنی قالی، ورنی کناره بزرک، ورنی کناره، ورنی ذرع و نیم (جفت ) اشاره کرد که بدلیل همین تنوع و ظرفیت های بالای صادراتی آن، ششمین جشنواره منطقه ای ورنی با حضور ورنی بافان و تولید کنندگان ورنی وصنایع دستی برگرفته از این صنعت از چهار استان کشور در مجموعه تاریخی فرهنگی شیخ شهاب الدین به مدت یک هفته برگزار شد و نمایشگاه توانمندی های ورنی ارسباران در قالب بیست غرفه شامل تولیدات ورنی منطقه و استان های همجوار در این مدت مورد بازدید علاقه مندان قرار گرفت.

برگزاری جشنوراه ورنی باید منتج به حفظ هویت و اصالت این محصول شود

مدیر کل میراث فرهنگی و گردشگری آذربایجان شرقی گفت: ورنی یکی از صنایع دستی منحصر به فرد و اختصاصی شهرستان اهر و منطقه ارسباران می باشد که به عنوان یک محصول سنتی زنان و دختران عشایر و روستائیان به نام این منطقه شهرت جهانی دارد و همه ساله هزاران تخته ورنی از دست بافت عشایر این منطقه به عنوان یک محصول مهم صادرات غیر نفتی استان به اقصی نقاط جهان صادر می شود و تداوم برگزاری جشنواره اختصاصی ورنی و صنایع دستی منطقه ارسباران بصورت سالانه می تواند در معرفی این محصول ارز آور موثر واقع شود.

فرزین حق پرست با اشاره به اشتغال بیش از 85 درصد از جامعه عشایری استان بخصوص زنان و بانوان عشایری به شغل ورنی بافی، آنرا یکی از منابع اصلی درآمدی این قشر بخصوص در فصل پاییز و زمستان بشمرد و افزود: تلاش سازمان میراث فرهنگی ثبت جهانی جنگل های ارسباران به عنوان یک اثر طبیعی است که قطعاً صنایع دستی منطقه بخصوص ورنی نیز در کنار جنگل های ارسباران ثبت جهانی شود.

دبیر کارگروه میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان گفت: این سازمان در سند توسعه استان نیز منطقه ارسباران را یک هسته کلیدی اعلام کرده و تلاش داریم در خصوص ورنی نیز این شهرستان را به سمت نشان مایه یا به اصطلاح برند شدن این محصول سوق دهیم.

حق پرست ورنی را یک محصول گرانبها و ارزشمند صادراتی و بازار پسند بخصوص در کشورهای اروپایی و آسیایی عنوان و اظهار امیدواری کرد با تداوم این امر شاهد حمایت همه جانبه همه مسئولان در توسعه این صنعت و حمایت از ورنی بافان منطقه باشیم.

صادرات مناسب و حمایت لازم از ورنی بافان افزایش درآمد این قشر را بدنبال دارد

فرماندار شهرستان اهر نیز بازاریابی مناسب داخلی و خارجی برای محصول منحصر به فرد ورنی در توسعه صادرات ورنی را بسیار موثر دانست و گفت: اگر زمینه سازی مناسب برای صادرات این محصول به کشورهای خارجی با برنامه مناسب صورت گیرد قطعاً با افزایش درآمد عشایر منطقه، انگیزه برای کار بیشتر فراهم خواهد شد.

رضا صدیقی خاطر نشان شد: گذرتان به هر آلاچیق مناطق عشایری بیافتد، قطعاً یک دار ورنی که شیر زنان غیور عشایر مشغول بافت این هنر دستی هستند، خواهید دید و این امر نشان از اهتمام زنان عشایری به حوزه صنایع دستی عشایری بخصوص ورنی است که اگر نظارت اصولی از سوی کارشناسان ذیربط صنایع دستی و امور عشایر بر حمایت بیشتر از ورنی بافان صورت گیرد و با خرید تضمینی و قیمت مناسب انگیزه لازم برای انها ایجاد شود، روز به روز شاهد افزایش بافت ورنی در منطقه خواهیم بود.

رئیس کارگروه میراث فرهنگی و گردشگری اهر اظهار امیدواری کرد با حمایت اساسی سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری و سازمان امور عشایر جشنواره ملی ورنی در این شهرستان برگزار شود و با تنوع بخشی به برنامه های جانبی بتوان به ارتقاء کمی و کیفی این جشنواره در سال های آینده کمک کرد.

فرماندار اهر اختصاص اعتبارات لازم و ایجاد دبیرخانه دائمی جشنواره ورنی را در این شهرستان برای تداوم این فعالیت ها و معرفی این محصول مهم صنایع دستی و صادرات مهم ارزیابی کرد و خواستار تلاش مضاعف مسئولین ذیربط دراین زمینه شد.

معرفی بهتر تولیدات ورنی منطقه هدف اصلی برگزاری جشنواره ششم

دبیر ششمین جشنواره ورنی شهرستان اهر، هدف از برگزاری این جشنواره را معرفی بهتر تولیدات ورنی منطقه عنوان و تصریح کرد: این ششمین سال متوالی است که جشنواره ورنی در شهرستان اهر برگزار می شود که خوشبختانه با استقبال چشمگیر علاقه مندان صنایع دستی عشایری مواجه شده و این امر نشان از موفقیت برگزاری این جشنواره است.

باقرپور در ادامه افزود: در این جشنواره علاوه بر برگزاری نمایشگاه و فروشگاه صنایع دستی در قالب غرفه های مختلف از اقصی نقاط استان های همجوار، برنامه های متنوع فرهنگی و شاد نیز همه روزه در محل برگزاری نمایشگاه با اجرای میان پرده های کمدی، موسیقی سنتی عاشیق ها و سایر برنامه ها به بازدید کنندگان ارائه شد.

وی در گفتگو با خبرنگار مهر از حمایت های ویژه اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری، فرمانداری و سایر ادارات و نهادها در برگزاری هرچه بهتر این جشنواره قدردانی کرد.

ایجاد نمایشگاه های دائمی را برای رونق و حمایت از صنایع دستی منطقه ضروری است

رئیس شورای اسلامی شهر اهر نیز، برگزاری جشنواره ورنی را در این شهرستان یک کار موفق و اساسی برای معرفی صنایع دستی شهرستان برشمرد و ایجاد نمایشگاه های دائمی را برای رونق و حمایت از صنایع دستی منطقه مهم ارزیابی کرد.

حسنعلی قهرمانی فرد در گفتگو با خبرنگار مهر از  آمادگی شورای اسلامی شهر اهر برای حمایت از برگزاری این گونه جشنواره ها که معرف آداب و سنن، توانمندی ها و خلاقیت صنعتگران ورنی در جامعه عشایری و روستایی می است، خبر داد واظهار داشت: برگزاری این جشنواره یک گام موفق برای احیاء صنعت ورنی توسط سازمان میراث فرهنگی و  صنایع دستی و گردشگری است.

صنعت ورنی فرصت مناسبی را برای ایجاد اشتغال پایدار در منطقه است

مدیر عامل تعاونی ورنی بافان ترمه اهر نیز راه اندازی بازارچه های صنایع دستی منطقه بخصوص صنایع دستی عشایری و روستایی را برای معرفی توانمندی صنایع دستی مهم ارزیابی کرد و گفت: ورنی و صنایع دست بافی از این قبیل فرصت مناسب را برای اشتغال پایدار ایجاد می کند و موجب درآمدزایی مناسب برای زنان شاغل عشایر فراهم می نماید.

فاطمه شهبازیان در خصوص مهمترین مشکلات و محدودیت های ورنی بافان نیز خاطر  نشان شد: کمبود نقدینگی و فراهم نبودن امکان استفاده از تسهیلات کم بهره و نبود سرمایه در گردش از مهمترین مشکلات فعالان این صنعت است که باید مورد توجه مسوولان امر قرار گیرند.

سعید قاسمی از تولید کنندگان ورنی در منطقه خداآفرین نیز نبود بازار مناسب برای ورنی و عدم مکان مناسب برای تهیه مواد اولیه مرغوب و باقیمت مناسب و فقدان تشکیل های ورنی بافی فعال و کمبود نقدینگی را از مشکلات تولید کنندگان ورنی برشمرد.

وی همچنین گفت: متأسفانه نبود مکان مناسب برای عرضه محصولات صنایع دستی بخصوص ورنی باعث شده دلالان با قیمت ناچیز محصولات تولیدی ورنی بافان را خریداری کنند و درآمد مناسب فقط نصیب دلالان و واسطه گران گردد.

لزوم برگزاری کلاس های بهبافی و حمایت از ورنی بافان عشایری

رئیس اداره امور عشایری اهر نیز برگزاری کلاس های بهبافی و حمایت از ورنی بافان عشایری را مورد تأکید قرار داد و افزود: تلاش داریم با نظارت شرکت های تعاونی عشایری محصولات تولیدی ورنی بافان در نمایشگاه ها را عرضه نمائیم.

سیاوش حضوری، گفت: جامعه عشایری را یکی از اقشار زحمتکش و تلاشگر جامعه برشمرد که نقش اساسی در تولید محصولات دامی و صنایع دستی دارند که امیدواریم با حمایت اصولی بتوانیم گامهای عملی در حمایت از این قشر خدوم دراین زمینه برداریم.

با همه این اوصاف و وعده های داده شده، امید می رود تا با حمایت مسئولان امر و توجه ویژه به ورنی بافان ارسباران شاهد رشد کمی و کیفی این هنر بی نظیر آذربایجان بود.

..............................................

گزارش از : حسن بالاگر

عکس از: مصطفی قربان موحد