پولدارترین و فقیرترین پژوهشگاه‌ها؛ دولت در کدام پژوهش‌ها هزینه می‌کند؟

به گزارش خبرنگار مهر، پژوهشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی را می‌توان موتور توسعه علمی کشور عمل دانست که می‌توانند با فراهم کردن زیرساخت‌های مختلف پژوهشی زمینه را برای فعالیت پژوهشگران در مرزهای دانش و حل مسائل کشور فراهم کنند. بودجه اختصاص‌یافته به این مراکز، شاخصی مهم از میزان توجه سیاست‌گذاران و مسئولان به اهمیت علم و پژوهش است. با بررسی بودجه سالانه پژوهشگاه‌ها می‌توان تصویری روشن از اولویت‌های دولت در توسعه علمی مشخص کرد و سهم هر پژوهشگاه و مؤسسه را در تأمین زیرساخت‌ها، تجهیز آزمایشگاه‌ها مورد ارزیابی قرار داد.

وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دارای بیشترین پژوهشگاه و مراکز پژوهشی

در بین مراکز تحقیقاتی مختلف در سراسر کشور ۶۵ پژوهشگاه، پژوهشکده و مؤسسه پژوهشی در بودجه پیشنهادی سال ۱۴۰۵ ردیف بودجه مستقل دارند. سال آینده برای این پژوهشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی در مجموع ۲۸,۹۸۹,۶۵۷,۸۰۰ ریال (جدید) در نظر گرفته شده است.

در میان ۶۵ پژوهشگاه و مرکز پژوهشی دارای ردیف بودجه مستقل، ۲۵ مرکز زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری قرار دارند. با وجود این‌که وزارت علوم به عنوان متولی پژوهش و تحقیقات در کشور بیشترین تعداد پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی دارای ردیف بودجه مستقل را دارد ولی در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ در مجموع ۴,۹۷۰,۸۶۲,۳۰۰ ریال (جدید) برای این مراکز در نظر گرفته شده است. برای پژوهشگاه‌ها و مراکز پژوهشی که زیر نظر وزارتخانه‌ها و نهادهایی به غیر از وزارت علوم قرار دارند؛ در مجموع ۲۴,۰۱۸,۷۹۵,۵۰۰ ریال (جدید) در نظر گرفته شده است.

۱۳ پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی نیز در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ ردیف بودجه مستقل دارند. بودجه این ۱۳ مرکز در مجموع ۷,۳۱۹,۸۱۴,۳۰۰ ریال (جدید) است. بودجه ۱۳ پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی وزارت جهاد کشاورزی ۱.۵ برابر بیشتر از ۲۵ پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی وزارت علوم است.

در بودجه پیشنهادی سال آینده ۵ پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی زیر نظر جهاد دانشگاهی نیز ردیف مستقل دارند که در مجموع بودجه در نظر گرفته برای آن‌ها ۶۱۳,۵۴۱,۷۰۰ ریال (جدید) است.

وزارت دفاع ۳ سازمان و مؤسسه تحقیقاتی با ردیف بودجه مستقل در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ دارد که برای این سه مرکز ۲,۸۲۲,۳۷۱,۷۰۰ ریال (جدید) در نظر گرفته شده است. وزارت ارتباطات نیز ۲ پژوهشگاه با ردیف بودجه مستقل دارد که برای این دو مرکز در بودجه پیشنهادی سال آینده ۶۸۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) در نظر گرفته شده است.

وزارت راه و شهرسازی نیز با دو پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی دارای ردیف بودجه مستقل ۱,۱۳۱,۵۲۴,۶۰۰ ریال (جدید) می‌گیرد. برای دو پژوهشگاه و مؤسسه تحقیقاتی وزارت نیرو نیز در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ مبلغ ۱,۲۰۹,۷۶۷,۱۰۰ ریال (جدید) در نظر گرفته شده است. وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز با دو پژوهشکده و مؤسسه مطالعاتی در بودجه پیشنهادی سال آینده ۲۲۸,۰۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) می‌گیرد. برای سازمان تبلیغات اسلامی نیز با دو پژوهشگاه و مرکز پژوهشی در بودجه پیشنهادی سال آینده با ۴۹۴,۶۵۲,۶۰۰ ریال (جدید) در نظر گرفته شده است.

سازمان انرژی اتمی تنها یک پژوهشگاه با ردیف بودجه مستقل دارد (پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای) که این پژوهشگاه به تنهایی ۱.۲ همت بودجه می‌گیرد. وزارت نفت، وزارت آموزش و پرورش، ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح، نهاد ریاست جمهوری، سازمان ملی استاندارد، سازمان حفاظت از محیط زیست، و سازمان برنامه و بودجه نیز هر کدام یک پژوهشگاه / مرکز تحقیقاتی در بودجه پیشنهادی سال آینده دارند.

کدام پژوهشگاه‌ها بودجه‌های بیشتری می‌گیرند؟

در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ دولت، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی زیر نظر وزارت آموزش و پرورش، با ۵,۷۹۲,۷۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) بیشترین بودجه را در بین پژوهشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی به خود اختصاص داده است. مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی با بودجه ۴,۰۳۸,۰۰۰,۰۰۰ ریال (جدید) جایگاه دوم را از نظر بیشترین بودجه در سال ۱۴۰۵ کسب کرده است. سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی (سپند) که زیرنظر وزارت دفاع فعالیت می‌کند، با بودجه ۲,۰۸۳,۵۰۰,۱۰۰ ریال (جدید) در جایگاه سوم از نظر بیشترین بودجه قرار گرفته است.

۱۰ پژوهشگاه با بیشترین بودجه و ۱۰ پژوهشگاه با کم‌ترین بودجه

در بودجه سال آینده انستیتو پاستور ایران که زیر نظر وزارت بهداشت است نیز با بودجه ۱,۳۷۷,۸۶۰,۴۰۰ ریال (جدید) در جایگاه چهارم قرار گرفته است. برای پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای زیر نظر سازمان انرژی اتمی بودجه ۱,۲۶۸,۰۰۰,۰۰۰ ریالی (جدید) پیشنهاد شده است که این پژوهشگاه در جایگاه چهارم از نظر بیشترین بودجه قرار داده است.

فقیرترین پژوهشگاه‌ها

پژوهشگاه دفاع مقدس با حدود ۲۷.۵ میلیارد تومان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی با حدود ۲۹ میلیارد تومان، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور با حدود ۴۶ میلیارد تومان، پژوهشگاه افضلی‌پور با حدود ۴۹ میلیارد تومان و مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با حدود ۵۲.۹ میلیارد تومان کم‌ترین میزان بودجه را سال آینده خواهند داشت.

رکوردداران افزایش بودجه

مقایسه بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ با قانون بودجه مصوب ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که ۵۹ پژوهشگاه و مرکز تحقیقاتی دارای ردیف بودجه مستقل در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ به طور میانگین ۲۴ درصد افزایش بودجه داشتند.

پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی با ۱۱۹ درصد افزایش بودجه صدرنشین است. بودجه این پژوهشگاه از ۱۴۴.۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ به ۳۱۷ میلیارد تومان رسیده و بیش از دو برابر افزایش یافته است.

پس از آن پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM) با ۷۸ درصد افزایش بودجه در جایگاه دوم قرار دارد. بودجه این پژوهشگاه از ۶۲۳ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ به بیش از یک هزار و ۱۱۲ میلیارد تومان رسیده است.

پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران نیز در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ افزایش ۶۷ درصدی داشته است. در قانون بودجه مصوب ۱۴۰۴ برای این پژوهشگاه ۲۲۲ میلیارد تومان بودجه در نظر گرفته شده که در بودجه ۱۴۰۵ این میزان به ۳۷۰ میلیارد تومان رسیده است.

سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی زیر نظر وزارت آموزش و پرورش با ۵۷ درصد افزایش بودجه و مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری زیرنظر وزارت سازمان برنامه و بودجه با ۵۶ درصد افزایش بودجه، به ترتیب در جایگاه چهارم و پنجم از نظر رشد بودجه قرار گرفته‌اند.

۶۵ پژوهشگاه دارای ردیف بودجه مستقل در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ به ترتیب میزان افزایش بودجه

بودجه مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و پژوهشگاه دفاع مقدس ثابت ماند

در بودجه پیشنهادی سال آینده، بودجه مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی ایران و پژوهشگاه دفاع مقدس بدون تغییر باقی مانده است و سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران، پژوهشگاه افضلی‌پور و پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نیز به ترتیب با ۲، ۶ و ۷ درصد افزایش کم‌ترین افزایش بودجه را در سال آینده خواهند داشت.

نکاتی مهم از بودجه مراکز پژوهشی وزارت علوم

در بودجه پیشنهادی سال آینده؛ پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی صدرنشین مراکز پژوهشی وزارت علوم از نظر بودجه هستند و پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی، پژوهشگاه دانش‌های بنیادی و پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی بیشترین افزایش بودجه را دارند.

یکی از نکات مهم در بودجه سال آینده بودجه موزه ملی علوم و فناوری ایران و بودجه مربوط به دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) است. در بودجه پیشنهادی ۱۴۰۵ بودجه موزه ملی علوم و فناوری ایران ۵۳ درصد کاهش داشته و از حدود ۱۰۷ میلیارد به ۵۰.۶ میلیارد ریال (جدید) کاهش یافته است.

به گزارش مهر، اعداد درج شده در این گزارش مجموع درآمد اختصاصی و بودجه دولتی پژوهشگاه‌ها است.