خبرگزاری مهر، گروه استانها - کوروش دیباج: همزمان با خجسته عید سعید مبعث، مراسم هفتمین روز درگذشت استاد امیر هوشنگ جزیزاده، پیشکسوت بیبدیل هنرهای تجسمی و نگارگری ایرانی، با حضوری معنوی و گسترده در تکیه سید العراقین تخت فولاد اصفهان، آرامگاه این هنرمند فقید، برگزار شد.
این مراسم که با شکوهی متناسب با جایگاه استاد جزیزاده همراه بود، تجمعی از هنرمندان، شاگردان دیروز و امروز، اساتید برجسته و جمعی از ارادتمندان فرهنگ و هنر اصفهان را گرد هم آورد. حضور این جمع در محل خاکسپاری استاد، حال و هوای اندوه فراق را با عطر و برکت روز مبعث در هم آمیخت تا یادبود این معلم اخلاق و هنر، رنگی عارفانه به خود گیرد.
استاد جزیزاده (متولد ۱۳۱۲) که عمر خود را وقف آموزش، تذهیب، طراحی فرش و نگارگری کرد و تحصیلات تکمیلیاش را در انگلستان به سرانجام رساند، همواره بر انتقال «نگاه و ذهن خلاق» تأکید داشت. حاضران در مراسم هفتم، یاد کردند از هنرمندی که آثارش پلی میان سنت کلاسیک ایرانی و خلاقیت شخصی بود و توانست روح زیسته هنرمند را در قالب مینیاتورهای اصیل ایرانی متجلی سازد.
یادآوری شد که مراسم بزرگداشت ایشان اخیراً با رونمایی از کتاب «کمال حسن» (شامل آثار گزیده) و نمایش مستند «بهای عشق» همراه بوده است، رویدادهایی که نشان داد میراث جزیزاده فراتر از تکنیک، در آموزش عشق به زیبایی تجسم یافته است.
پژواک صدای فرهنگ؛ گفتوگو با اهالی هنر درباره میراث جزیزاده
این مراسم سوگواری یادآور تأثیر عمیق این هنرمند بر جامعه فرهنگی اصفهان بود. در پی این فقدان، گفتوگوهای متعددی با اهالی فرهنگ و هنر اصفهان صورت گرفته که مشروح آن را در زیر از نظر میگذرانید.
درک صحیح امیرهوشنگ جزیزاده از هنر معاصر
سیدعباس عقیلی، استاد پیشکسوت نقاشی و از بنیانگذاران موزه هنرستان هنرهای زیبای اصفهان، در حاشیه برگزاری مراسم هفتمین روز فقدان استاد جزی زاده، در گفتوگو با خبرنگار مهر به تشریح ویژگیهای منحصر به فرد هنری و منش اخلاقی این هنرمند فقید پرداخت.
وی که از نزدیک با مسیر حرفهای و شخصیت استاد جزیزاده آشنا بوده، بر اهمیت بهیادماندنی آثار او تأکید کرد و گفت: جزی زاده جز معدود هنرمندان معاصر اصفهان بود که در عین پایبندی به هنر سنتی درک و فهم صحیحی از هنر معاصر داشت و توانست با آثارش تاثیر به سزایی در مکتب هنری اصفهان بگذارد.
عقیلی با اشاره به سوابق شکلگیری هنرستان هنرهای زیبا اصفهان و نیاز آن زمان به توسعه رشتههایی مانند طراحی نقشه فرش، مسیر آشنایی خود با استاد استاد جزیزاده را یادآوری کرد.
وی استاد جزیزاده را یکی از هنرمندان معدود و کمنظیر توصیف کرد که هیچگاه با چهرهای عبوس دیده نشد و همواره لحنی شوخ و دلنشین داشت.
ضرورت مستندسازی و حفظ میراث هنری استاد امیر هوشنگ جزیزاده
این استاد نقاشی پیشکسوت بیان کرد: امیر هوشنگ جزیزاده مردی کامل بود و اصلاً انتظار نداشتم به این زودی رخت بربندد. این نزدیکی و سادگی در منش، در کنار نبوغ فنی او، شخصیتی خاص ساخته بود.
در حوزه طراحی، عقیلی به تواناییهای فنی او در استفاده از ابزار اشاره کرد و افزود: استاد جزیزاده در دوران آموزش، ابتدا با زغال سیمی و سپس با مداد معمولی طراحی میکرد. او در طراحیهای خود، تلاش وافری داشت تا فضاهای خالی را بهگونهای هوشمندانه با عناصر هنری خود پر کند، بهنحوی که آثار باقیمانده از دوران فعالیت او در هنرستان، یادگارهایی بسیار جالب و ماندگار هستند.
وی با تاکید بر اهمیت جمعآوری و معرفی آثار استاد استاد جزیزاده برای عموم مردم، گفت: حفظ میراث جزی زاده که همان آثار او است یک ضرورت مهم است و باید آثار وی در بهترین و تخصصی ترین موزه های کشور خریداری و به نمایش گذاشته شود.
هنر جزیزاده، متنی از سیستم فکری و تجربه باوری
محمد عیدی نجفآبادی، پژوهشگر و اصفهان پژوه در حاشیه مراسم هفتم استاد جزیزاده در گفتوگو با خبرنگار مهر به ویژگیهای هنری و فکری این هنرمند برجسته پرداخت و از او به عنوان نمادی از یک سیستم فکری، تجربه و باور در هنر ایران یاد کرد.
وی تصریح کرد: ستاد جزیزاده نه صرفاً یک هنرمند بود، بلکه یک متن خواندنی از فرآیند هنری، شخصیت و اندیشه بود. او نه محصولی از یک سیستم، بلکه آغازگر و پیشروی یک فرآیند تفکری در سپهر هنری و فرهنگی ایران بود.
عیدی نجفآبادی با تأکید بر اینکه خود استاد امیر هوشنگ جزیزاده یک سیستم فکری و تجربه باوری است، گفت: سخن گفتن در باب ایشان، سخن گفتن در باب یک مکتب فکری است. آثارشان، منش و روششان، و حتی شخصیتشان، همگی یک متن خواندنی هستند. ایشان اهل تفرد و تالیف بودند، و نه فرآوردهای از چیزی، بلکه مبدأ یک فرآیند هنری بودند.
وی افزود: نگاه ما به استاد جزیزاده نباید فقط مبتنی بر آثارش باشد، بلکه باید بر اساس تحلیل و درک سیستم فکری و ایدئولوژیشان انجام شود. سوگیریهای آتی ما ممکن است مدلی ارائه دهد که ما بر اساس آن بتوانیم فرآیند هنری او را ادامه دهیم.
این اصفهانپژوه به ویژگیهای هنری استاد جزیزاده اشاره کرد و گفت: اگرچه ایشان تکنیکهای هنری قوی و توجه ویژهای به الگوهای تباری داشتند، اما مهمترین ویژگی ایشان طنز فاخر و گوشهچشمی به ساختارهای اجتماعی بود. این طنز، نه تنها در سخنانش، بلکه در آثارش نیز دیده میشود. این میتواند نشاندهنده گذاری مفهومی از هنر به عنوان ابزار تفکر و تحلیل باشد.
شهر اسطوره و حکمرانی هنری: چالشهای جامعه در پاسداشت هنرمندان
در بخشی دیگر از گفتگو، عیدی نجفآبادی به نقش شهر اصفهان به عنوان «شهر اسطوره» در حکمرانی شهری و پاسداشت هنرمندان پرداخت. وی گفت: وقتی میگوییم اصفهان شهر اسطوره است، در واقع از یک متن نویسا سخن میگوییم که همه روایتهای خود را میگوید. اگر تاج اصفهان را ببینیم، آن روایتها هستند. استاد جزیزاده نیز از همه این روایتهای خرد و درشت جامعه شکل گرفته بود.
این پژوهشگر ادامه داد: در حکمرانی شهری، دو رویکرد میتوانیم داشته باشیم: یا شهر را به عنوان یک متن ایدئولوژیک ببینیم، یا به عنوان متنی نویسا، که روایت همه شهروندان را در خود جای دهد. اگر بخواهیم خلاقیت را در حکمرانی شهری دنبال کنیم، باید رویکردمان را به سمت متننویسا تغییر دهیم.
عیدی نجفآبادی تأکید کرد: چالش امروز این است که چه نکاتی را از گذشته ایشان نادیده گرفتهایم و چه کمبودهایی داریم که مانع از ظهور هنرمندانی مانند استاد جزیزاده میشود. اگر شهر را فقط به عنوان یک متن ایدئولوژیک ببینیم، ممکن است از این روایتهای خرد و انسانی بیتوجه باشیم. اما اگر آن را به عنوان متنی نویس ببینیم، میتوانیم از هر روایت، یک خلق هنری جدید بسازیم.
وی خاطرنشان کرد: استاد جزیزاده نه صرفاً یک هنرمند بود، بلکه نمادی از این بود که چگونه هنر میتواند فرآیند تفکر، تحلیل و تغییر اجتماعی را در خود جای دهد. نهایت تجلیل از او، تحلیل و درک عمیق فرآیند هنری و فکری اوست.
استاد جزیزاده فراتر از یک مینیاتوریست
مهدی تمیزی، هنرمند تجسمی در حاشیه مراسم هفتم استاد جزیزاده در گفتوگو با خبرنگار مهر با تأکید بر این نکته که استاد جزیزاده فراتر از یک مینیاتوریست صرف بود، او را طراح ماهری دانست که عمیقاً به اصول و تفاوتهای بنیادین در حوزههای مختلف طراحی اشراف داشت.
وی افزود: استاد جزیزاده باور داشت که هر رشتهای از هنرهای کاربردی، از جمله طراحی قالی، قلمزنی، منبت، معرق چوب و آرایههای معماری، دارای اصول و ساختارهای طراحی خاص خود است. او معتقد بود که یک طرح برای هر کدام از این صنایع نیازمند درک عمیق از قواعد آن رشته است؛ به طوری که اصول قلمزنی با اصول طراحی برای خاتم متفاوت است.
این هنرمند هنرهای تجسمی تصریح کرد: این گستره دانش در استاد امیرهوشنگ جزیزاده منجر به خلق آثاری شد که تنها در سطح نگارگری محدود نمیشد. ایشان سهم بسزایی در معماری و طراحی شهری داشتند؛ از طراحی کاشیهای صحن رضوی در آستان قدس رضوی گرفته تا نمای بیرونی هتل عباسی و آرامگاه صائب تبریزی. حتی تابلوهای شش وجهی نام خیابانها در اصفهان که بیش از شصت سال قدمت دارند، از طراحیهای اوست و نشان از تسلط او بر مبلمان شهری دارد.
اصالت در طراحی: پرهیز از فریب رنگ و پایبندی به سنت
تمیزی در ادامه، به جنبههای مکتبی و فکری آثار استاد جزیزاده پرداخت و تأکید کرد: سبک کار ایشان مبتنی بر هنرمندان عصر صفویه بود. یکی از مهمترین ویژگیهای آثار او، معیار قرار ندادن صرف «فراوانی رنگ» بود.
وی ادامه داد: استاد جزیزاده اعتقاد داشت که رفتارهایی که امروزه بسیاری از مینیاتوریستها با رنگهای پرزرق و برق انجام میدهند، «رفتارهای فریبنده» است و اگر این فریب رنگ از اثر حذف شود، چیز اساسی باقی نمیماند.
این هنرمند هنرهای تجسمی تصریح کرد: ویژگی محوری آثار او، اهمیت دادن به «موضوع» بود. به همین دلیل، استاد جزیزاده علاقه فراوانی به اشعار سعدی داشت و بسیاری از آثارش بر اساس مضامین برگرفته از دیوان سعدی خلق میشد و غالباً بیت مورد استفاده نیز در زیر اثر درج میگردید.
وی گفت: استاد جزیزاده ایشان به شدت به قلمگیری که جزء مکتب نگارگری اصفهان است، پایبند بود و سنت را تا جایی رعایت میکرد که تلاش داشت شخصاً فرآیند «ابر و باد سازی» (رنگ کردن کاغذ) را نیز انجام دهد تا اصالت اثر از ابتدا تضمین شود. همچنین، استاد جزیزاده تمام مراحل خلق اثر را زیر نظر داشت؛ از انتخاب سوژه تا قاببندی نهایی، که گاهی قابها را نیز متناسب با اثر سفارش میداد.
تمیزی همچنین به انتشار اولین و تنها کتاب آثار استاد در ۹۲ سالگی اشاره کرد و دلیل عدم تمایل استاد به انتشار کتاب در طول زندگیاش را این دانست که ایشان معتقد بود اگر قرار باشد چیزی از او برای مردم ایران بماند، مردم خود آثار را خواهند دید و نیازی به تولید کتاب یا برگزاری بزرگداشتهای رسمی پر زرق و برق نیست.
در پایان، وی از مسئولین خواست تا نسبت به حفظ آثار عمومی استاد امیر هوشنگ جزیزاده در سطح شهر، بهویژه تابلوهای نام خیابانها که متأسفانه مورد تعرض قرار گرفتهاند، توجه جدی کنند، چرا که این آثار بخشی از تاریخ مبلمان شهری ایران و اصفهان محسوب میشوند.
میراثی که استاد جزیزاده برای مردم اصفهان گذاشت
اهالی فرهنگ و هنر اصفهان استاد جزیزاده را نه صرفاً یک استاد تکنیک، بلکه نمادی از اصالت و تعهد به ریشههای ایرانی دانستهاند. بسیاری از شاگردان برجسته او تأکید کردهاند که آموزههای استاد فراتر از قلمگیری و رنگگذاری بود؛ او به هنرجویان آموخت که هنر باید حامل «پیام» باشد و تقلید صرف، روح اثر را از بین میبرد. نگاه او به سنت، نگاهی پویا و نوگرا بود که باعث شد آثارش هم برای نسلهای گذشته قابل درک باشد و هم برای امروز الهامبخش. در مجموع، محوریت سخنان بزرگان فرهنگ، این بود که جزیزاده یکی از آخرین نسلهای هنرمندانی بود که تعهد عمیقی به انتقال دانش بومی و در عین حال پذیرش نگاه جهانی داشت.
نظر شما