خبرگزاری مهر- گروه استانها: هوا هنوز حالوهوای تابستان را از دست نداده است، اما در اتاقهای مدیریت بحران خرمآباد صحبت از پاییز و «النینو» است؛ پاییزی که بنا بر پیشبینیهای مطرحشده در نشست ستاد مدیریت بحران شهرداری، ممکن است زودتر از انتظار با بارشهای قابل توجه آغاز شود.
در یک سوی ماجرا، باران ایستاده است؛ پدیدهای طبیعی که برای شهری مانند خرمآباد میتواند همزمان نشانه برکت و هشدار باشد. بارش برای این سرزمین، نعمت است، اما وقتی زیرساختها آمادگی کافی نداشته باشند، همین نعمت میتواند در قالب روانآب، آبگرفتگی و سیلاب، چهره دیگری از خود نشان دهد.
همین دوگانگی، محور اصلی نخستین نشست ستاد مدیریت بحران شهرداری خرمآباد طی عصر امروز سه شنبه بوده است؛ نشستی که در آن مسئولان شهری و دستگاههای اجرایی تلاش کردهاند پیش از رسیدن فصل بارندگی، نقاط آسیبپذیر شهر را شناسایی و برای آنها چارهاندیشی کنند.
شهردار خرمآباد در این نشست، پیشگیری را مهمتر از واکنش پس از وقوع حادثه دانسته و بر ضرورت پایان دادن به اقدامات پیشگیرانه پیش از آغاز بارندگیها تأکید کرده است.
این نگاه در شهری که خاطره سیلاب سال ۱۳۹۸ را همچنان با خود دارد، معنای جدیتری پیدا میکند.
سیلاب ۱۳۹۸؛ خاطرهای که هنوز تمام نشده است
برای خرمآباد، سیلاب فقط یک واژه در گزارشهای مدیریت بحران نیست. سال ۱۳۹۸ برای بسیاری از شهروندان این شهر با تصویر خیابانهایی که آب در آنها جاری شده، رودخانهای که از ظرفیت معمول خود فراتر رفته و خسارتهایی که به اموال عمومی و خصوصی وارد شد، گره خورده است.
اکنون مدیریت شهری میگوید یکی از مهمترین درسهای آن حادثه، ضرورت اقدام پیش از بارش است.
داریوش بارانیبیرانوند، شهردار خرمآباد، در حاشیه این نشست در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به تجربه سیلاب سال ۱۳۹۸ تأکید کرده است که تأخیر در ساماندهی پروژههایی که داخل بستر رودخانه یا در مجاورت مسیر عبور آب قرار دارند، میتواند در زمان وقوع بارندگی خسارتهای سنگینی ایجاد کند.
وی معتقد است که از نگاه مدیریت شهری، مسئله فقط پاکسازی یک مسیر یا جمعآوری یک کارگاه نیست؛ موضوع، کاهش مجموعهای از ریسکهاست که وقتی بارش آغاز شود، دیگر برای اصلاح آنها زمان چندانی وجود ندارد.
بارانی میگوید: به همین دلیل جمعآوری کارگاههای فعال در رودخانه، جابهجایی تأسیسات و انشعابات و رفع موانعی که میتوانند مسیر جریان آب را مختل کنند، در دستور کار قرار گرفته است.
این اقدامات شاید در روزهای بدون باران چندان به چشم نیایند، اما ارزش واقعی آنها زمانی مشخص میشود که حجم زیادی از آب در مدت کوتاهی وارد شهر شود.
هر پروژه عمرانی یک فرصت است؛ مگر اینکه بحران را بیشتر کند
خرمآباد در سالهای اخیر همزمان با اجرای مجموعهای از پروژههای عمرانی و بازآفرینی شهری روبهرو بوده است؛ پروژههایی در حوزه معابر، بافت تاریخی، اطراف قلعه فلکالافلاک، کمربندهای شرقی و غربی و سایر بخشهای شهری.
اما افزایش حجم عملیات عمرانی، یک پرسش مهم را نیز پیش روی مدیریت شهری قرار میدهد: آیا پروژههایی که برای توسعه شهر اجرا میشوند، در هنگام بارندگی نیز کمخطر هستند؟
شهردار خرمآباد بر همین مسئله تأکید کرد و گفت که پروژههای عمرانی نباید در زمان بارندگی به عاملی برای افزایش آسیبپذیری شهر تبدیل شوند.
وی میگوید: این یعنی هر کارگاه ساختمانی، هر انسداد موقت، هر انشعاب جابهجا نشده و هر مصالحی که در مسیر آب قرار گرفته باشد، باید پیش از آغاز بارش تعیین تکلیف شود.
مدیریت بحران در چنین شرایطی دیگر یک وظیفه محدود به سازمان آتشنشانی یا واحد خدمات شهری نیست؛ تمام پروژههای عمرانی باید بخشی از برنامه پیشگیری باشند.
هشدار برای نیمه نخست مهرماه
فرماندار خرمآباد نیز در حاشیه نشست مدیریت بحران، در گفتوگو با مهر بر احتمال وقوع بارشهای قابل توجه در نیمه نخست مهرماه تأکید کرد.
نورالدین درمنان با اشاره به پیشبینی احتمال بارشهای فراتر از نرمال، هدف اصلی ستاد مدیریت بحران را کاهش خطر و حفاظت از جان و مال شهروندان عنوان کرد.
این هشدار البته به معنای قطعی بودن وقوع سیلاب نیست؛ اما از منظر مدیریت بحران، احتمال یک رخداد پرخطر برای آغاز اقدامات پیشگیرانه کافی است.
در واقع، مدیریت بحران زمانی موفقتر عمل میکند که پیش از رسیدن لحظه بحرانی تصمیم گرفته باشد.
فرماندار خرمآباد نیز بر همین اساس خواستار بسیج ظرفیتها، تجهیزات و امکانات دستگاههای اجرایی شد و تأکید کرد که دستگاهها باید آمادگی خود را حفظ کنند.
در چنین رویکردی، حتی اگر بارش شدید رخ ندهد، هزینه آمادگی پیشگیرانه هدر نرفته است؛ زیرا زیرساختها، تجهیزات و دستگاهها در وضعیت آمادهتری قرار خواهند داشت.
رودخانهها؛ خط مقدم مقابله با سیلاب
یکی از مهمترین نقاطی که در آستانه بارندگی باید مورد توجه قرار گیرد، مسیر رودخانهها و آبراهههای شهری است. درمنان ههمچنین بر لزوم لایروبی رودخانهها، پاکسازی کانالهای هدایت آبهای سطحی و رفع موانع خطرآفرین تأکید کرد.
وی میگوید: این موضوع در خرمآباد اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا هرگونه انسداد یا کاهش ظرفیت در مسیر عبور آب میتواند جریان روانآب را به نقاطی هدایت کند که برای دریافت حجم بالای آب طراحی نشدهاند.
از سوی دیگر، رودخانه تنها یک مسیر عبور آب نیست؛ اطراف آن در طول سال محل اجرای پروژههای عمرانی، عبور تأسیسات و فعالیتهای مختلف است.
بنابراین، ساماندهی حریم و بستر رودخانه پیش از فصل بارندگی باید بخشی از یک برنامه مستمر باشد، نه اقدامی که فقط در روزهای منتهی به بارش انجام شود.
کارگاههایی که باید قبل از باران جمع شوند
یکی از نقاط حساس مورد اشاره شهردار، پروژههایی است که در داخل بستر رودخانه فعال هستند.
در روزهای عادی، وجود ماشینآلات، مصالح ساختمانی و سازههای موقت ممکن است بخشی از فرآیند طبیعی یک پروژه عمرانی باشد؛ اما هنگام بارندگی شدید، همین عناصر میتوانند به مانعی در برابر جریان آب تبدیل شوند.
از این رو، مدیریت شهری بر جمعآوری سریع کارگاههای فعال در رودخانه و انتقال تأسیسات و انشعابات تأکید کرده است.
بارانی بیرانوند میگوید: این مسئله نیازمند هماهنگی میان چند دستگاه است؛ زیرا بسیاری از تأسیسات شهری در اختیار یک سازمان واحد نیستند و اجرای یک اقدام پیشگیرانه ممکن است به همکاری مجموعهای از دستگاههای خدماترسان نیاز داشته باشد.
وی تاکید میکند که در چنین شرایطی، سرعت عمل اهمیت زیادی دارد.
باران منتظر مکاتبات اداری نمیماند و همین مسئله ضرورت هماهنگی پیشاپیش دستگاهها را دوچندان میکند.
وقتی مرز دستگاهها در بحران محو میشود
یکی از نکات مشترک در اظهارات مسئولان شهری و شهرستانی، ضرورت همکاری فرابخشی است.
بارانیبیرانوند تأکید میکند که در مدیریت بحران، مرزهای اداری و سازمانی نباید مانع خدمترسانی شود و همه ظرفیتهای شهرداری و سایر دستگاهها باید در اختیار ستاد بحران قرار گیرد.
این نگاه از یک واقعیت ساده نشأت میگیرد: سیلاب، دستگاهها را از هم تفکیک نمیکند.
اگر یک کانال مسدود باشد، مهم نیست متولی آن کدام سازمان است؛ آب مسیر خود را پیدا میکند.
اگر یک تأسیسات در مسیر آب قرار گرفته باشد، پیامد آن ممکن است متوجه شهروندی شود که هیچ ارتباطی با دستگاه مسئول آن تأسیسات ندارد.
بنابراین، آمادگی واقعی زمانی شکل میگیرد که دستگاهها پیش از بحران، وظایف و مسئولیتهای خود را روشن کرده باشند.
کمربند شرقی؛ فقط یک پروژه ترافیکی نیست
یکی از پروژههایی که شهردار خرمآباد در ارتباط با مدیریت بحران به آن اشاره کرده، عملیات آسفالت کمربند شرقی است.
این پروژه از نگاه بارانی بیرانوند تنها برای کاهش ترافیک طراحی نشده و میتواند در شرایط اضطراری نیز نقشی پدافندی داشته باشد.
ایجاد مسیرهای جایگزین در مواقع بحران، بهویژه زمانی که یک محور اصلی به دلیل آبگرفتگی یا حادثه مسدود شود، یکی از مؤلفههای تابآوری شهری است.
شهردار خرمآباد نیز کمربند شرقی را از این منظر دارای اهمیت دانست و آن را در کنار کاهش بار ترافیکی، دارای کارکرد در حوزه مدیریت بحران و پدافند غیرعامل عنوان کرد.
به این ترتیب، یک پروژه عمرانی میتواند همزمان چند مسئله شهری را هدف قرار دهد؛ مشروط بر اینکه در طراحی و اجرای آن، سناریوهای اضطراری نیز دیده شده باشد.
کمربند غربی و بازآفرینی شهری در مسیر تابآوری
در کنار کمربند شرقی، عملیات مربوط به کمربند غربی و طرحهای بازآفرینی شهری نیز بخشی از برنامههای مدیریت شهری عنوان شدهاند.
بازآفرینی شهری معمولاً با هدف بهبود کیفیت فضاهای شهری و ارتقای دسترسیها دنبال میشود، اما در شهری که در معرض بارشهای شدید قرار دارد، مفهوم تابآوری نیز باید در این طرحها حضور داشته باشد.
خیابانها، معابر، مسیرهای دسترسی و فضاهای عمومی همگی بخشی از شبکهای هستند که در هنگام بحران باید بتواند خدماترسانی را ادامه دهد.
به همین دلیل، توسعه شهری و مدیریت بحران دو مسیر جدا از هم نیستند.
هرچه شهر توسعه پیدا میکند، نیاز به زیرساختهای مقاومتر و برنامهریزی دقیقتر برای شرایط اضطراری نیز افزایش مییابد.
ناوگان خدمات شهری؛ پشتوانه روزهای بارانی
یکی دیگر از محورهای آمادگی شهرداری خرمآباد، تقویت تجهیزات و ماشینآلات خدمات شهری است.
شهردار به مهر گفت که طی سالهای اخیر ماشینآلات جدیدی به مجموعه شهرداری اضافه شده و در مرحله نخست امسال نیز بیش از ۶۰ میلیارد تومان برای خرید ماشینآلات تخصصی هزینه شده است.
مرحله دوم نوسازی ناوگان نیز برای ماههای آینده برنامهریزی شده است.
اهمیت این موضوع در زمان بحران کاملاً روشن میشود.
در هنگام آبگرفتگی یا انسداد مسیرها، نیروی انسانی بدون تجهیزات مناسب نمیتواند پاسخ مؤثری ارائه کند. ماشینآلات تخصصی برای تخلیه آب، جابهجایی موانع، بازگشایی مسیرها و پشتیبانی از عملیات امدادی، بخشی از توان عملیاتی مدیریت شهری هستند.
البته داشتن ماشینآلات به تنهایی کافی نیست؛ تجهیزات باید آماده، در دسترس و در نقاط مناسب مستقر باشند و نیروهای عملیاتی نیز آموزش لازم را داشته باشند.
آتشنشانی؛ از واکنش تا آمادگی
در کنار ماشینآلات خدمات شهری، سازمان آتشنشانی نیز یکی از ارکان اصلی پاسخ به حوادث احتمالی است.
بارانیبیرانوند از برنامه شهرداری برای خرید تجهیزات تخصصی امداد و نجات خبر داد و گفت که پس از شناسایی نقاط ضعف و نیازهای موجود، تقویت تجهیزات آتشنشانی در دستور کار قرار گرفته است.
این موضوع نشان میدهد مدیریت بحران تنها به پیشگیری از آبگرفتگی محدود نیست.
بارشهای شدید میتوانند مجموعهای از حوادث ثانویه را نیز به همراه داشته باشند؛ از اختلال در تردد گرفته تا حوادث ناشی از ریزش، برقگرفتگی یا گرفتار شدن شهروندان در نقاط حادثهخیز.
بنابراین، سازمان آتشنشانی باید در کنار سایر مجموعهها برای سناریوهای مختلف آماده باشد.
حقالناس؛ تعبیری برای مسئولیت شهری
شهردار خرمآباد، حفاظت از جان و مال مردم در حوادث طبیعی را «حقالناس» دانست و تاکید کرد که در مدیریت بحران، گاهی یک تصمیم کوچک میتواند مانع یک خسارت بزرگ شود؛ باز کردن یک مسیر، انتقال یک انشعاب، جمعآوری یک مانع یا پاکسازی یک کانال.
از سوی دیگر، یک تأخیر کوچک نیز میتواند پیامدهای بزرگی داشته باشد.
به همین دلیل، پیشگیری در مدیریت شهری نباید صرفاً در قالب یک دستورالعمل یا مصوبه باقی بماند؛ باید به عملیات میدانی تبدیل شود.
باران؛ نعمت یا تهدید؟
در ادبیات مدیریت بحران، بارش شدید معمولاً با واژههایی مانند خطر، سیلاب و خسارت همراه میشود، اما شهردار خرمآباد در پایان سخنان خود بر یک واقعیت دیگر تأکید کرده است: بارندگی در اصل نعمت الهی است.
مسئله، خود باران نیست؛ مسئله ناتوانی شهر در مدیریت پیامدهای آن است.
اگر رودخانهها پاک باشند، کانالها ظرفیت کافی داشته باشند، پروژههای عمرانی ایمن شده باشند، ماشینآلات آماده باشند و دستگاهها هماهنگ عمل کنند، بارش میتواند بدون تبدیل شدن به بحران از شهر عبور کند.
پاییز پیش از آنکه برسد، یک آزمون است
بنابراین گزارش، اکنون خرمآباد در فاصله میان دو فصل قرار دارد؛ تابستان هنوز تمام نشده و پاییز هنوز از راه نرسیده است، اما همین فاصله زمانی میتواند ارزشمندترین فرصت برای مدیریت بحران باشد.
اگر لایروبیها، پاکسازی کانالها، تعیین تکلیف پروژههای عمرانی و انتقال تأسیسات پیش از بارش انجام شوند، شهر یک گام جلوتر از بحران خواهد بود.
اگر ماشینآلات آماده باشند و نیروهای امدادی بدانند در نخستین ساعات حادثه چه وظیفهای دارند، زمان طلایی مقابله با حادثه از دست نمیرود.
و اگر دستگاههای اجرایی پیش از بحران با یکدیگر هماهنگ باشند، هنگام حادثه انرژی آنها صرف اختلاف درباره مسئولیتها نخواهد شد.
این همان تفاوت میان «مدیریت بحران» و «مدیریت پیشگیرانه بحران» است.
شهر باید پیش از باران بیدار باشد
باران خبر نمیکند. وقتی ابرها سنگین شوند و آب راه بیفتد، دیگر فرصت چندانی برای تصمیمهای بزرگ باقی نمیماند. آنچه در روزهای بدون باران انجام شده، در همان لحظه خود را نشان خواهد داد.
خرمآباد اکنون یک فرصت دارد؛ فرصتی برای اینکه خاطره سیلاب ۱۳۹۸ فقط یک خاطره باقی بماند و به تجربهای برای ساختن شهری آمادهتر تبدیل شود.
پیشگیری، لایروبی، ایمنسازی پروژهها، تقویت ناوگان، تجهیز آتشنشانی و هماهنگی میان دستگاهها، شاید در روزهای آفتابی چندان دیده نشوند؛ اما ارزش واقعی آنها زمانی آشکار میشود که نخستین بارش سنگین پاییزی از راه برسد.
در نهایت، مسئله این نیست که پاییز امسال چقدر باران خواهد داشت؛ مسئله مهمتر این است که خرمآباد پیش از رسیدن باران، چقدر آماده شده است.
باران میتواند رحمت باشد؛ به شرط آنکه شهر، پیش از آنکه آسمان ببارد، وظیفه خودش را انجام داده باشد.
نظر شما