صادق اسداللهی، معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان البرز، در گفتگو با خبرنگار مهر ، با اشاره به مشکلات ساختاری ایجادشده در بخش دامپروری بر اثر افزایش بیسابقه هزینههای تولید و توزیع در زنجیره تأمین گوشت مرغ، اظهار کرد: سرمایهدرگردش صنعت مرغداری و دامپروری طی سه سال ۱۰ برابر شده و این بخش از درمان گذشته است و نیازمند اقدامات فرابخشی است. بهگونهای که هماکنون قیمت هر کیلو گوشت مرغ در بازار به ۳۰۰ تا ۳۲۰ هزار تومان رسیده، در حالی که قیمت تمامشده هر کیلو مرغ زنده درب مرغداری ۲۳۰ هزار تومان است و تولیدکننده محصول خود را با زیان ۶ درصدی (حدود ۲۱۶ هزار تومان) به بازار عرضه میکند، اما مصرفکننده نهایی همان محصول را با قیمت ۳۰۰ تا ۳۲۰ هزار تومان خریداری میکند.
وی با اشاره به ساختار کنونی توزیع گوشت مرغ افزود: محصول تولیدی از دست تولیدکننده تا سفره مصرفکننده، دستکم چهار حلقه شامل کشتارگاه، عمدهخریدار، پخشکننده و خردهفروش را طی میکند. هر یک از این حلقهها بین حداقل ۱ تا ۱۳ درصد سود برداشت میکنند که در مجموع بیش از ۲۰ درصد به قیمت مرغ برای تحویل به مصرفکننده اضافه میشود. افزون بر این، هزینههای اجاره، انرژی، دستمزد و مالیات در حلقه خردهفروشی نیز بر قیمت نهایی میافزاید.
معاون بهبود تولیدات دامی تصریح کرد:این فاصله قابلتأمل، نشاندهنده نیاز به بازنگری و بازتعریف اساسی در نظام توزیع است. بهعنوان مثال، با اصلاح ساختار توزیع میتوان قیمت مصرفکننده درب مغازه خردهفروشی را حداقل ۳ تا ۴ درصد کاهش داد،کاهش قیمت اجاره مغازهها که اکنون عاملی بسیار تأثیرگذار در قیمت فروش شده، میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
دو شوک ارزی، سرمایهدرگردش را ۱۰ برابر کرد
اسداللهی با تأکید بر وابستگی ۷۰ تا ۸۰ درصدی نهادههای دامی (ذرت، سویا، مکملها و داروها) به واردات، گفت: در سال ۱۴۰۱ نرخ ارز ترجیحی از ۴۲۰۰ تومان به ۲۸۵۰۰ تومان رسید که هزینههای دامدار را ۵ تا ۶ برابر کرد.
در سال ۱۴۰۴ نیز ارز از ۲۸۵۰۰ تومان به ۱۱۲۰۰۰ تومان جهش یافت، یعنی ۴ برابر شدن مجدد هزینهها. مجموعاً در کمتر از سه سال، سرمایهدرگردش مورد نیاز دامدار حدود ۱۰ برابر شده است، در حالی که نظام بانکی توان تأمین مالی متناسب با این رشد را ندارد. لازم به ذکر است که اصلاح پرداخت یارانه از حلقه اول تولید به حلقه آخر یعنی مصرفکننده، در این افزایش ۱۰ برابری سرمایهدرگردش طی سه سال گذشته بیتأثیر نبوده است.
وی به افزایش بیسابقه هزینههای جانبی نیز اشاره کرد و افزود: نرخ حملونقل از ابتدای سال بیش از ۴ بار افزایش یافته و از ۸۵۰ تومان به نزدیک ۳۰۰۰ تومان رسیده است. هزینههای انرژی (برق، گاز، سوخت) نیز فشار مضاعفی بر دامداران وارد کرده که در محاسبات رسمی قیمتگذاری کمتر دیده میشود.
کاهش مصرف پروتئین حیوانی، تهدیدی برای سلامت عمومی
معاون بهبود تولیدات دامی با اشاره به اهمیت پروتئین حیوانی در سبد غذایی خانوارها عنوان کرد: متخصصان تغذیه تأکید دارند هر فرد به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، روزانه به ۰.۸ گرم پروتئین نیاز دارد که حداقل ۲۰ تا ۳۰ درصد آن باید از منابع حیوانی تأمین شود. به عنوان مثال، یک فرد ۷۰ کیلوگرمی روزانه به ۵۶ گرم پروتئین نیاز دارد که حدود ۱۷ گرم آن باید پروتئین حیوانی باشد. اما با گرانی گوشت و تخممرغ، بسیاری از خانوادهها به سمت مصرف مکملهای شیمیایی روی آوردهاند که عوارض خاص خود را دارد.
اسداللهی هشدار داد که کاهش مصرف لبنیات در دوران کودکی و نوجوانی، پوکی استخوان و کوتاهی قد را در پی دارد. کاهش مصرف گوشت، کمخونی و تضعیف سیستم ایمنی را تشدید میکند و کاهش مصرف تخممرغ، کمبود ویتامینهای A، D و B۱۲ را به همراه میآورد. نشاط و شادابی جامعه نیز با مصرف پروتئین حیوانی گره خورده است.
وی با اشاره به ناتوانی سیستم بانکی در تأمین مالی واحدهای دامپروری گفت: تسهیلات پرداختی به دامداران، با تورم و افزایش هزینهها همخوانی ندارد. دامدار برای خرید نهاده، دارو و سوخت، به سرمایهای ۱۰ برابر سال ۱۴۰۰ نیاز دارد، اما بانکها همچنان با فرمولهای گذشته عمل میکنند. این یعنی خروج تدریجی واحدهای کوچک و متوسط از چرخه تولید.
اسداللهی گفت: در کلانشهرهایی مانند کرج نیز واحد های خرده فروش از هزاران واحد به دهها واحد فروشنده مواد لبنی وگوشت قرمز به علت گرانی قیمت فروش محصول از تولید تا مصرف با رکود نسبی در فروش روبرو شدهاند. این یعنی نابودی سرمایههای خرد و حذف اشتغال پایدار است. بخش دامپروری امروز واقعاً بیمار است و از درمان گذشته، نیاز به اقدامات فوقالعاده دارد.
شش راهکار عملیاتی برای نجات دامپروری
این مقام مسئول، راهکارهایی زیر را برای خروج از بحران کنونی پیشنهاد و برای اولین راهکار گفت: تأمین مالی بنگاهها، بسیج سیستم بانکی؛ گستردگی زیربخش دام و طیور بهگونهای است که تأمین سرمایهدرگردش این بخش فقط از طریق بانک مرتبط امکانپذیر نیست، بلکه میبایست سایر بانکها به کمک بخش بشتابند تا بتوانند بخشی از سرمایهدرگردش مورد نیاز را تأمین کنند. دولت باید از طریق اوراق قرضه، صندوق توسعه ملی و منابع ارزی، نقدینگی لازم را در اختیار بانکها قرار دهد تا تسهیلات با نرخ سود متناسب با تورم به دامداران پرداخت شود.
وی افزود: راهکار بعدی توسعه صنایع فرآوری است؛ با ایجاد کارخانههای تخممرغپودری، کنسانتره گوشت و بستهبندیهای نیمآماده، میتوان مازاد تولید را ذخیره و در زمان کمبود به بازار عرضه کرد.
اسدالهی سومین عامل مهم را استفاده از پسماندها و ضایعات عنوان کرد و افزود: حجم عظیمی از ضایعات کشاورزی، رستورانها، میادین میوه و ترهبار و کارخانجات فرآوری، هر ساله دور ریخته میشو، با تکنولوژیهای نوین میتوان این ضایعات را به خوراک دام با کیفیت قابل قبول تبدیل کرد.
وی درباره چهارمین عامل گفت: مثلث طلایی دانشگاه، تولیدکننده، دولت عامل دیگر است، دولت باید با اعتبارات تحقیق و توسعه (R&D) و ایجاد پارکهای علم و فناوری کشاورزی، ارتباط بین دانشگاه و صنعت را برقرار کند تا بهرهوری در واحد سطح افزایش یابد.
اسدالهی درباره عامل دیگر تصریح کرد: افزایش بهرهوری در دامپروری از طریق اصلاح نژاد و تغذیه دیگر عامل است، در حال حاضر میانگین لاشه گوسفند در کشور حدود ۱۹ کیلوگرم است. اگر با اصلاح سیستم پرورش، اصلاح نژاد و اصلاح تغذیه دام، این میانگین را به ۲۱ کیلوگرم برسانیم، با ضریب کشتار ۲۹ تا ۳۰ درصدی گوسفند در سال، میتوانیم حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن گوشت قرمز به میزان تولید خارجشده از کشتارگاهها بیفزاییم. خوشبختانه قانون بهرهوری برای این کار وجود دارد و این امر از لحاظ علمی کاملاً شدنی و امکانپذیر است.
وی عامل ششم و پایانی را تغذیه رایگان مدارس بر پایه شیر و فرآوردههای آن عنوان کرد و گفت: گرانی مواد لبنی موجب شده برخی از خانوادهها میزان مصرف لبنیات را در سفره کمرنگ کنند. بنابراین با ادامه تغذیه رایگان در مدارس بر پایه شیر و فرآوردههای آن، میتوان نسل آیندهساز کشور را از لحاظ سلامت و پویایی با تغذیه متناسبتر پرورش داد و همزمان بازار پایداری برای تولیدکنندگان داخلی ایجاد کرد.
رسانه، پیشران فرهنگ تولید و مصرف
اسداللهی با تأکید بر نقش بیبدیل رسانه در تغییر الگوی مصرف و تولید اظهارکرد: رسانههای مکتوب، دیداری، شنیداری و مجازی باید سه کار اساسی انجام دهند، نخست، فرهنگسازی برای مصرف مرغ با وزن استاندارد (۱.۵ تا ۲ کیلوگرم) به جای لاشههای درشت که کیفیت پایینتری دارند. دوم، ترویج کشاورزی خانگی شامل پرورش مرغ بومی و گلخانههای کوچک خانگی. سوم، آموزش مدیریت پسماند و تفکیک زباله از مبدأ.
وی با اشاره به لزوم استمرار در این مسیر خاطرنشان کرد: یک برنامه مقطعی جواب نمیدهد. رسانه باید هر ماه، هر هفته و هر روز این مفاهیم را تکرار کند تا در ذهن جامعه نهادینه شود. امروزه با وجود ظرفیتهای گسترده ارتباطی، هنوز از ظرفیت واقعی رسانهها برای نهادینهسازی الگوی صحیح مصرف و تولید در بخش دامپروری بهرهبرداری کافی نشده است. با توجه به نقش راهبردی رسانه در تغییر رفتارهای مصرفی و تولیدی، ضرورت دارد این نهاد تأثیرگذار به عنوان محور اصلی تحول در الگوی مصرف و تولید دامپروری مورد توجه ویژه قرار گیرد و برنامههای فرهنگی‑رسانهای به طور مستمر و بلندمدت در این زمینه اجرا شود.
معاون بهبود تولیدات دامی سازمان جهاد کشاورزی استان البرز تأکید کرد: دامپروری بخش پیشران و توسعهدهنده امنیت غذایی است و این بخش به علت نقش عمدهای که در امنیت غذایی، اقتصاد و اشتغال دارد، نیازمند کمک گسترده و فوری است تا تولید همچنان پایدار بماند. اگر زنجیره تأمین، تأمین مالی، مدیریت ارز، نظام توزیع و فرهنگ مصرف اصلاح نشود، نه تنها سفره مردم خالیتر میشود، بلکه سلامت، نشاط و امنیت ملی نیز به مخاطره میافتد.
وی گفت: دولت باید از نقش تصدیگری خارج شده و به نقش هدایتگری، تسهیلگری و نظارتگری روی آورد. تولیدکننده باید بتواند با قیمت عادلانه و بدون زیان، غذای سالم تولید کند و مصرفکننده نیز با قیمت مناسب، به پروتئین مورد نیازش دسترسی پیدا کند.
نظر شما