به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، در بیست‌وچهارمین نشست ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار که در سازمان حفاظت محیط‌زیست برگزار شد، بهزاد رایگانی، دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت گردوغبار کشور، به تشریح قابلیت‌ها و کارکردهای سامانه شناسایی، پایش و اولویت‌بندی کانون‌های گردوغبار پرداخت.
رایگانی با اشاره به ضرورت یکپارچه‌سازی اطلاعات مربوط به کانون‌های گردوغبار اظهار کرد: پس از تجمیع اطلاعات حاصل از منابع و دستگاه‌های مختلف و تهیه نقشه واحد کانون‌های گردوغبار، ضرورت ایجاد سامانه‌ای پویا برای رصد تغییرات این کانون‌ها در طول زمان مشخص شد؛ سامانه‌ای که بتواند وضعیت کانون‌های فعال و غیرفعال را در سال‌های مختلف نشان دهد و زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای مدیریت منابع و اجرای اقدامات پیشگیرانه را فراهم کند.
وی افزود: این سامانه با هدف ایجاد رویکردی یکپارچه میان دبیرخانه و اعضای ستاد ملی، بهبود تخصیص منابع، شناسایی کانون‌های دارای اولویت و تقویت اقدامات پیش‌دستانه در مواجهه با پدیده گردوغبار توسعه یافته است. همچنین، پایش کانون‌های فرامرزی و فراهم‌کردن اطلاعات مورد نیاز برای پیگیری دیپلماسی محیط‌زیست از دیگر ظرفیت‌های مورد انتظار این سامانه است.
پایش سالانه کانون‌ها با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای
دبیر ستاد ملی سیاست‌گذاری و هماهنگی مدیریت گردوغبار کشور با تشریح بخش‌های مختلف این سامانه گفت: این ابزار امکان شناسایی کانون‌های احتمالی گردوغبار را در محدوده‌های جغرافیایی مختلف و بازه‌های زمانی انتخابی فراهم می‌کند. در این فرایند، تصاویر ماهواره‌ای تحلیل می‌شوند و با استفاده از روش‌های پالایش و ماسک‌گذاری، مناطقی مانند پهنه‌های آبی، محدوده‌های دارای پوشش گیاهی متراکم، اراضی شیب‌دار و مناطق ساخته‌شده که شرایط متفاوتی از کانون‌های تولید گردوغبار دارند، از تحلیل اولیه کنار گذاشته می‌شوند.
وی ادامه داد: پس از شناسایی و پالایش محدوده‌های احتمالی، نقشه شدت غبارخیزی تهیه می‌شود و امکان بررسی تغییرات فعالیت هر کانون در طول زمان فراهم می‌آید. همچنین، خروجی‌های سامانه قابلیت ارائه در قالب فایل‌های مکانی و تبادل داده با سایر بخش‌های مرتبط را دارند.
رایگانی با تأکید بر اهمیت اطلاعات دقیق در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی بیان کرد: یکی از قابلیت‌های مهم سامانه، فراهم‌کردن امکان اولویت‌بندی کانون‌های گردوغبار بر اساس شاخص‌هایی همچون شدت و فراوانی وقوع، مساحت کانون، شرایط باد و جمعیت در معرض تأثیر است. ترکیب این اطلاعات می‌تواند به شناسایی کانون‌های نیازمند توجه بیشتر و هدایت هدفمندتر منابع و اقدامات مدیریتی کمک کند.
به گفته وی، بررسی روند فعالیت کانون‌ها در بازه‌های زمانی مختلف نیز امکان شناسایی تغییرات در وضعیت آن‌ها را فراهم می‌کند و می‌تواند مبنایی برای برنامه‌ریزی پیشگیرانه و ارزیابی وضعیت کانون‌های جدید یا کانون‌هایی باشد که فعالیت آن‌ها کاهش یافته یا متوقف شده است.
شناسایی جمعیت در معرض گردوغبار و تعیین نیاز رطوبتی تالاب‌ها
دبیر ستاد ملی مدیریت گردوغبار کشور، پایش جمعیت در معرض گردوغبار را از دیگر قابلیت‌های این سامانه برشمرد و گفت: با استفاده از اطلاعات ماهواره‌ای می‌توان جمعیت تحت تأثیر پدیده گردوغبار را در محدوده‌های مختلف بررسی کرد و گزارش‌هایی در مقیاس استانی و شهری و در بازه‌های زمانی ماهانه، فصلی و سالانه تهیه کرد. این اطلاعات می‌تواند در شناسایی مناطق بحرانی و برنامه‌ریزی برای کاهش آثار گردوغبار مورد استفاده قرار گیرد.
وی همچنین با اشاره به پیش‌بینی راهبرد سوم برنامه جامع مقابله با گردوغبار درباره تأمین رطوبت مورد نیاز تالاب‌ها برای کاهش خیزش گردوغبار تصریح کرد: سامانه این امکان را فراهم می‌کند که با انتخاب محدوده تالابی و بررسی سوابق غبارخیزی و متغیرهایی نظیر بارش، تبخیر و تعرق و تلفات آبی، برآوردی از نیاز رطوبتی تالاب برای کاهش احتمال خیزش گردوغبار ارائه شود.
رایگانی تأکید کرد: برآورد نیاز رطوبتی تالاب در این سامانه به معنای تعیین یا محاسبه حقابه آن نیست، بلکه هدف، پشتیبانی از اجرای راهبرد سوم برنامه جامع مقابله با گردوغبار و فراهم‌کردن اطلاعات مورد نیاز برای مدیریت رطوبت تالاب‌ها با رویکرد کاهش غبارخیزی است.
تأکید وزارت امور خارجه بر ارتقای دیپلماسی محیط‌زیست برای مقابله با گردوغبار
در ادامه؛ سید محمد ساداتی‌نژاد، مدیرکل امور بین‌المللی محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه، با تشریح اقدامات دیپلماتیک ایران در یک سال گذشته، بر ضرورت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و ارتقای مذاکرات مقابله با گردوغبار به سطوح عالی سیاسی تأکید کرد.
ساداتی‌نژاد با اشاره به روند پیگیری‌های بین‌المللی و چندجانبه در حوزه مقابله با گردوغبار اظهار کرد: در یک سال گذشته، با وجود چالش‌های سیاسی و شرایط منطقه‌ای، پیگیری‌های دوجانبه و تخصصی با کشورهای همسایه ادامه داشته است؛ با این حال، برای دستیابی به نتایج ملموس‌تر، لازم است موضوع همکاری‌های منطقه‌ای در سطح عالی سیاسی و با مشارکت وزیران کشورهای مرتبط دنبال شود.
وی افزود: استفاده از ظرفیت نهادهای بین‌المللی مستقر در تهران و جلب حمایت‌های فنی و تخصصی این نهادها از جمله محورهای مورد توجه بوده است. در همین راستا، همکاری با دو آژانس بین‌المللی و پیگیری ابتکارهای مرتبط با مقابله با گردوغبار در دستور کار قرار گرفته است.
تداوم رایزنی‌های منطقه‌ای برای مقابله با گردوغبار
مدیرکل امور بین‌المللی محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه با اشاره به برگزاری نشست‌ها و رایزنی‌های منطقه‌ای گفت: موضوع مقابله با گردوغبار در نشست‌های مختلف منطقه‌ای، از جمله نشست‌هایی در امارات متحده عربی، بیروت و استانبول، پیگیری شده است. این رایزنی‌ها با هدف تقویت همکاری میان کشورهای درگیر و فراهم‌کردن زمینه اقدامات مشترک ادامه دارد.
وی همچنین با اشاره به اهمیت همکاری با کشورهای همسایه در شرق و شمال شرق ایران، از پیگیری تعاملات با افغانستان، ترکمنستان و دیگر کشورهای منطقه خبر داد و افزود: رایزنی‌های دوجانبه از طریق سفارتخانه‌ها و ملاقات‌های متعدد در دستور کار بوده است، اما دستیابی به نتایج اجرایی همچنان نیازمند پیگیری‌های بیشتر و تقویت هماهنگی میان کشورهای منطقه است.
تقویت حضور ایران در مجامع و ابتکارهای بین‌المللی
ساداتی‌نژاد با اشاره به حضور دستگاه‌های مختلف کشور در نشست‌ها و کارگاه‌های بین‌المللی مرتبط با محیط‌زیست و گردوغبار اظهار کرد: وزارت امور خارجه، سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان هواشناسی کشور در چارچوب مسئولیت‌های خود، موضوع گردوغبار را در مجامع و نشست‌های تخصصی بین‌المللی پیگیری کرده‌اند.
وی با اشاره به طرح موضوع در نشست‌ها و کارگاه‌های منطقه‌ای، از جمله برنامه‌هایی در قاهره و جمهوری آذربایجان، بر اهمیت استفاده از این ظرفیت‌ها برای توسعه همکاری‌های فنی و تبادل تجربیات میان کشورهای منطقه تأکید کرد.
پیگیری همکاری‌های مشترک و برگزاری نشست‌های منطقه‌ای
مدیرکل امور بین‌المللی محیط‌زیست و توسعه پایدار وزارت امور خارجه همچنین به پیگیری پیشنهادهایی برای برگزاری نشست‌ها و اجرای پروژه‌های مشترک منطقه‌ای اشاره کرد و گفت: در این زمینه، رایزنی‌هایی با کشورهای منطقه انجام شده است؛ با این حال، برخی پیشنهادها به دلیل شرایط موجود هنوز به مرحله اجرا نرسیده‌اند و ادامه مذاکرات برای پیشبرد همکاری‌ها ضروری است.
وی به اقدامات انجام‌شده در زمینه مدیریت شرایط گردوغبار در داخل کشور اشاره کرد و افزود: با توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی و تغییر شرایط، مکاتبات لازم با وزارت کشور برای اطلاع‌رسانی و پیگیری اقدامات متناسب با وضعیت موجود انجام شده است.
در ادامه؛ شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست گفت: دو سامانه معرفی‌شده در این جلسه می‌توانند نقش مؤثری در پایش وضعیت کانون‌های گردوغبار، بررسی میزان فعالیت آن‌ها، شناسایی جمعیت در معرض تأثیر و رصد تغییرات این کانون‌ها ایفا کنند.
وی با اشاره به قابلیت‌های سامانه‌های معرفی‌شده افزود: سامانه نخست با اتکا به اطلاعات ایستگاه‌های پایش زمینی، امکان بررسی وضعیت گردوغبار و تغییرات کانون‌های آن را فراهم می‌کند. سامانه دوم نیز به‌عنوان ابزار پشتیبان تصمیم‌گیری، می‌تواند با تسریع هماهنگی‌های بین‌بخشی، زمینه اتخاذ تصمیم‌های به‌موقع و مؤثر را هنگام وقوع پدیده گردوغبار فراهم سازد.
ضرورت آموزش کاربران و بهره‌برداری مؤثر از سامانه‌ها
رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با تأکید بر اینکه راه‌اندازی سامانه‌ها به‌تنهایی برای دستیابی به نتایج مطلوب کافی نیست، تصریح کرد: در کنار توسعه این ابزارها، آموزش کاربران، ارتقای مهارت‌های بهره‌برداری و پیش‌بینی سازوکارهای مناسب برای راهبری سامانه‌ها باید در دستور کار قرار گیرد تا اطلاعات تولیدشده به تصمیم‌های اجرایی مؤثر منجر شود.
انصاری ادامه داد: این سامانه‌ها علاوه بر کمک به سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی ملی، ظرفیت مناسبی برای تقویت دیپلماسی محیط‌زیست فراهم می‌کنند و می‌توانند با ارائه اطلاعات دقیق و مستند، زمینه گفت‌وگوهای هدفمند با کشورهای همسایه، تعریف پروژه‌های مشترک و توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی را فراهم سازند.
ضرورت پایش اثربخشی اقدامات احیای رطوبت در تالاب صالحیه
وی با اشاره به موضوع زهکشی در تالاب صالحیه، بر ضرورت ارزیابی میدانی و پایش نتایج اقدامات انجام‌شده تأکید کرد و گفت: لازم است اثربخشی اقدامات صورت‌گرفته و تأثیر آن‌ها بر تأمین رطوبت محدوده موردنظر به‌دقت بررسی شود.
معاون رئیس‌جمهور با اشاره به پیش‌بینی‌های هواشناسی درباره بارندگی‌های پیش‌رو اظهار کرد: باید مشخص شود که آیا شرایط بارشی پیش‌بینی‌شده و اقدامات انجام‌شده می‌تواند رطوبت موردنیاز عرصه موردنظر را تأمین کند یا خیر. همچنین، وضعیت محدوده‌های تحت تأثیر زهکشی و اقدامات موردنیاز در مرحله بعد باید به‌صورت دقیق ارزیابی شود.
وی تأکید کرد: ابهامات موجود درباره میزان اثربخشی اقدامات انجام‌شده باید برطرف شود تا تصمیم‌گیری درباره مراحل بعدی بر پایه اطلاعات و ارزیابی‌های کارشناسی صورت گیرد.
پیگیری همکاری با چین و ژاپن برای مهار کانون‌های گردوغبار
انصاری با اشاره به ظرفیت همکاری‌های بین‌المللی برای مدیریت کانون‌های گردوغبار، بر ضرورت مشخص‌شدن چارچوب همکاری‌های مشترک با کشورهای علاقه‌مند تأکید کرد و خواستار بررسی سازوکار همکاری با چین برای مهار کانون‌های گردوغبار و ارائه پیشنهادهای مشخص در این زمینه در جلسه آتی ستاد شد.
وی همچنین با قدردانی از حمایت‌های سازمان برنامه و بودجه کشور، بر لزوم تبدیل ظرفیت‌های همکاری بین‌المللی به برنامه‌های اجرایی مشخص تأکید کرد.
تأکید بر توسعه همکاری با کشورهای همسایه
رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست با قدردانی از اقدامات وزارت امور خارجه در زمینه تقویت دیپلماسی محیط‌زیست و پیگیری موضوع کانون‌های فرامرزی گردوغبار، بر ضرورت تداوم و گسترش این تلاش‌ها تأکید کرد.
انصاری با اشاره به سفر اخیر رئیس‌جمهور به ترکمنستان و اعلام آمادگی طرف ترکمنی برای همکاری در زمینه مهار کانون‌های گردوغبار گفت: اگرچه محور اصلی این سفر موضوع دریای خزر بود، اعلام آمادگی ترکمنستان برای همکاری در زمینه مقابله با گردوغبار، ظرفیت مناسبی برای پیگیری اقدامات مشترک فراهم کرده است.
نظر شما