به گزارش خبرگزاری مهر، تسنیم نوشت: سوگند دختری بود که بر اساس روایتهای منتشرشده تنها سه روز تا تولد ۱۷ سالگیاش فاصله داشت اما جان خود را از دست داد.در گزارشهای اولیه درباره علت مرگ او موضوع اطلاعرسانی مسئولان مدرسه به پدر سوگند و اتفاقاتی که پس از آن رخ داده مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس روایتهای منتشرشده، سوگند پیش از این اتفاق به دفتر مدیر مدرسه مراجعه کرده و خواستار آن شده بود که موضوعی درباره وضعیت شخصیاش با پدرش در میان گذاشته نشود چون از واکنش او و احتمال آسیب دیدن خود نگران بوده است اما آنچه درباره نحوه اطلاعرسانی مدیر مدرسه به پدر و اتفاقات پس از آن مطرح شده تاکنون بهعنوان یافته قطعی قضایی اعلام نشده است و باید منتظر نتایج تحقیقات ماند.
روایت آموزشوپرورش از آخرین حضور سوگند در مدرسه
در پی انتشار اخبار و ابهامات درباره این حادثه، ادارهکل آموزشوپرورش استان کرمانشاه توضیحاتی درباره آخرین حضور سوگند در مدرسه منتشر کرد. بر اساس اطلاعیه آموزشوپرورش کرمانشاه، روز شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۸:۳۰ صبح، پدر این دانشآموز با حضور در مدرسه و با اصرار فراوان، درخواست دریافت پرونده تحصیلی فرزندش را با هدف انتقال و مهاجرت به شهرستان گیلانغرب مطرح کرده است.
در این اطلاعیه آمده است که پدر دانشآموز مشکلات شغلی و خانوادگی را دلیل این درخواست عنوان کرده و پس از اصرارهای مکرر و طی مراحل اداری، پرونده تحصیلی ساعت ۹ صبح به وی تحویل داده شده است. پدر و فرزندش ساعت ۹:۰۵ صبح همان روز مدرسه را ترک کردهاند و حادثه فوت این دانشآموز نیز در ساعات عصر و خارج از محیط مدرسه در منزل پدری رخ داده است. آموزشوپرورش استان با اشاره به انتشار اخبار و شایعات مختلف درباره این پرونده، اعلام کرده است که علت حادثه هنوز مشخص نیست و بررسیهای فنی و کارشناسی از سوی دستگاهها و مراجع ذیصلاح ادامه دارد.
بازداشت پدر و مدیر مدرسه در جریان تحقیقات قضایی
در ادامه رسیدگی به این پرونده حمیدرضا کریمی دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان کرمانشاه از بازداشت پدر دانشآموز فوتشده و مدیر مدرسه خبر داد. به گفته دادستان، پدر این دانشآموز با اتهاماتی از جمله ضربوجرح و فعلاً قتل و مدیر مدرسه نیز به اتهام قصور و سهلانگاری بازداشت شدهاند. بازداشت مدیر مدرسه به اتهام قصور و سهلانگاری، موضوع مسئولیت کادر آموزشی در مواجهه با دانشآموزان در معرض خطر را بیش از گذشته مورد توجه قرار داده است و نمیتوان آن را صرفاً به حضور دانشآموز در کلاس درس، آموزش کتابهای درسی و پیگیری مسائل انضباطی محدود کرد.
مدیر مدرسه در برابر دانشآموزی که از خانواده میترسد چه وظیفهای دارد؟
یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده در این پرونده، نحوه مواجهه مدیر مدرسه با دانشآموزی است که بنا بر روایتهای منتشرشده از واکنش پدر خود احساس خطر میکرده است.اگر دانشآموزی به مدیر مدرسه مراجعه کند و صراحتاً بگوید از واکنش والدین خود میترسد و درخواست کند موضوعی با خانواده در میان گذاشته نشود، مدیر مدرسه چه وظیفهای دارد؟ آیا باید بدون بررسی شرایط و ارزیابی احتمال خطر، موضوع را به والدین اطلاع دهد یا ابتدا باید از طریق مشاوران و مراجع تخصصی، وضعیت ایمنی دانشآموز را بررسی کند؟
پرسش مهمتر این است که اگر مدیر یا سایر کارکنان مدرسه هنگام مراجعه والدین، نشانههایی از خشونت یا تهدید علیه دانشآموز مشاهده کنند، چه اقدامی باید انجام دهند؟ آیا در چنین شرایطی، تحویل دانشآموز به والدین بدون بررسی وضعیت ایمنی او تصمیم درستی است؟ آیا مدیر مدرسه میتواند صرفاً به این دلیل که والدین سرپرستی قانونی فرزند را بر عهده دارند، از مسئولیت حرفهای خود در زمینه مراقبت و حمایت از دانشآموز چشمپوشی کند؟
در توضیحات آموزشوپرورش کرمانشاه تأکید شده است که حادثه فوت سوگند در خارج از مدرسه و در منزل پدری رخ داده است هر چند این موضوع از نظر تعیین محل وقوع حادثه اهمیت دارد اما پاسخگوی مسئولیت مدرسه برای حمایت از دانشآموز نیست.اگر مدرسه صرفاً محل آموزش کتابهای درسی و پیگیری مسائل انضباطی است پس مسئولیت تربیتی، مراقبتی و حمایتی آن در برابر دانشآموزان چه میشود؟
مدارس در شناسایی و حمایت از دانشآموزان در معرض خشونت مسئولیت قانونی دارند
در همین ارتباط رضا شیخی دکترای مشاوره در گفتوگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، با تأکید بر ضرورت نقش حمایتی مدارس در شناسایی و مداخله بهموقع در موارد کودکآزاری و خشونت خانگی گفت: قانون حمایت از اطفال و نوجوانان وظایف آموزشوپرورش، مدیران و معلمان را در شناسایی، راهنمایی و معرفی دانشآموزان در معرض خطر به نهادهای حمایتی و قضایی مشخص کرده است و مدارس باید نسبت به این مسئولیتها آگاهی کامل داشته باشند. وی با اشاره به اینکه مدرسه در کنار وظیفه آموزشی، مسئولیت مهمی در حمایت روانی و اجتماعی از دانشآموزان دارد، اظهار کرد: اگر محیط خانه برای دانشآموز ناامن باشد، مدرسه باید به فضایی امن، حمایتگر و قابل اعتماد تبدیل شود تا دانشآموز بتواند بدون ترس از قضاوت، تنبیه یا سرزنش مشکلات خود را با افراد معتمد در میان بگذارد.
وظایف مدیران و معلمان در شناسایی دانشآموزان در معرض خطر
شیخی با اشاره به الزامات قانون حمایت از اطفال و نوجوانان در زمینه شناسایی دانشآموزان در معرض آسیب بیان کرد: در این قانون، نقش آموزشوپرورش، مدیران و معلمان بهصورت شفاف مشخص شده است. آموزشوپرورش مکلف به شناسایی، راهنمایی و معرفی دانشآموزان در معرض خطر به نهادهای حمایتی و قضایی است و مدیران مدارس نیز باید آموزشهای لازم را دریافت کرده و نسبت به وظایف و مسئولیتهای خود آگاه باشند.
وی افزود: مدیر مدرسه باید دانشآموزان در معرض خطر را شناسایی کند و با رعایت محرمانگی موضوع را به مشاور یا مراکز تخصصی حمایتی ارجاع دهد. این مشاور با تأکید بر نقش معلمان در شناسایی نشانههای آسیب در دانشآموزان گفت: معلم به دلیل ارتباط مستمر با دانشآموزان، میتواند برخی تغییرات رفتاری و روانی را زودتر از دیگران تشخیص دهد. برای مثال گوشهگیری، اضطراب، افت تحصیلی و ترس از والدین از جمله نشانههایی است که باید جدی گرفته شود. شیخی ادامه داد: اگر معلم چنین نشانههایی را در دانشآموز مشاهده کرد نباید نسبت به آن بیتفاوت باشد، بلکه باید موضوع را به کادر مدرسه و مشاور اطلاع دهد تا اقدامات لازم برای دریافت کمک و حمایت از دانشآموز انجام شود.
مدرسه باید برای دانشآموزان آسیبدیده به محیطی امن تبدیل شود
وی درباره ضرورت تبدیل مدرسه به محیطی حمایتگر برای دانشآموزانی که در خانه شرایط ناامنی را تجربه میکنند، گفت: در چنین شرایطی مدرسه نمیتواند صرفاً به آموزش و ارزیابی تحصیلی دانشآموز محدود شود بلکه باید در کنار وظایف آموزشی، به شرایط روحی و روانی او نیز توجه کند. این دکترای مشاوره با بیان اینکه ایجاد فضای امن و قابل اعتماد در مدرسه به همکاری همه اعضای کادر آموزشی نیاز دارد، افزود: دانشآموز باید بتواند بدون ترس از قضاوت، تنبیه و سرزنش درباره مشکلات خود صحبت کند و اطمینان داشته باشد که حرفهای او با رعایت محرمانگی پیگیری میشود.
شیخی تقویت جایگاه مشاوران مدارس را یکی از مهمترین راهکارهای تحقق این هدف دانست و اظهار کرد: برای این منظور باید تغییراتی در نظام آموزشی ایجاد شود. متأسفانه اولویت آموزشوپرورش در آغاز سال تحصیلی، تکمیل نیروی معلم و اطمینان از بدون معلم نماندن کلاسهای درس است درحالیکه حضور مشاور در مدرسه به اندازه حضور معلم در کلاس درس اهمیت دارد. وی تأکید کرد: لازم است دستکم یک مشاور بهصورت روزانه در مدرسه حضور داشته باشد تا دانشآموزان در صورت مواجهه با مشکلات خانوادگی، روانی و اجتماعی بتوانند به او مراجعه کنند.
این مشاور، نقش معلمان در ایجاد فضای گفتوگو و همچنین آموزش خانوادهها را از دیگر عوامل مؤثر در حمایت از دانشآموزان دانست و گفت: معلمان باید بدون قضاوت، سرزنش و نصیحتهای غیرتخصصی، فضایی در کلاس درس ایجاد کنند که دانشآموزان بتوانند آزادانه نظرات و مشکلات خود را بیان کنند. وی افزود: آموزش خانوادهها نیز اهمیت زیادی دارد. والدین باید شیوه صحیح ارتباط با فرزندان و الگوهای مناسب فرزندپروری را بیاموزند تا در صورت بروز مشکل، بتوانند با کمک مدرسه برای حل مسائل فرزندان خود اقدام کنند.
کمبود مشاور و مددکار اجتماعی در مدارس یک چالش جدی است
شیخی درباره ظرفیت نیروی انسانی مدارس برای شناسایی و حمایت از دانشآموزان در معرض آسیب گفت: ظرفیت نیروی انسانی بهویژه در حوزه مشاوره، روانشناسی و مددکاری اجتماعی در بسیاری از مدارس با نیازهای موجود تناسب ندارد و آموزشوپرورش باید برای تقویت این بخش اقدام جدی انجام دهد. وی با اشاره به مسئولیت مدیران در مدارسی که مشاور ندارند، بیان کرد: براساس آییننامههای اجرایی در مدارسی که مشاور حضور ندارد، مدیر مدرسه مسئولیت پیگیری امور را برعهده دارد اما باید توجه داشت که مشاوران بهصورت تخصصی در حوزه مسائل روانی و رفتاری دانشآموزان آموزش دیدهاند و مدیر مدرسه نمیتواند بهطور کامل جایگزین یک مشاور متخصص شود. این دکترای مشاوره خاطرنشان کرد: بنابراین تقویت حضور مشاوران، روانشناسان و مددکاران اجتماعی در مدارس باید بهعنوان یکی از اولویتهای نظام آموزشوپرورش مورد توجه قرار گیرد.
مدارس باید با بهزیستی و اورژانس اجتماعی ارتباط مؤثر داشته باشند
شیخی با اشاره به ضرورت ارتباط مدارس با نهادهای حمایتی و خدماتی گفت: در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و آییننامه نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان، ارتباط و همکاری نهادهایی مانند سازمان بهزیستی، اورژانس اجتماعی، نیروی انتظامی، اورژانس پزشکی و آموزشوپرورش پیشبینی شده است. وی افزود: مدیران مدارس باید با این سازوکارها و نحوه ارجاع دانشآموزان در معرض آسیب آشنایی کامل داشته باشند و متناسب با نوع مشکل از ظرفیت نهادهای مسئول استفاده کنند.
این مشاور ادامه داد: برای مثال در موارد کودکآزاری و خشونت خانوادگی، مدیر مدرسه باید موضوع را به اورژانس اجتماعی اطلاع دهد در شرایطی که تهدید جانی یا خشونت وجود دارد، اطلاعرسانی به نیروی انتظامی ضرورت پیدا میکند. وی تأکید کرد: این سازوکارها در قوانین و دستورالعملهای مربوط مشخص شده است و اگر مدیران مدارس نسبت به وظایف و مسیرهای ارجاع آگاهی داشته باشند، میتوانند در زمان مناسب از ظرفیت نهادهای حمایتی و خدماتی استفاده کنند.
ضعف آموزش خانوادهها و مدیران مدارس در پیشگیری از خشونت
شیخی در ادامه با اشاره به یکی از مهمترین خلأهای موجود در پیشگیری از کودکآزاری و خشونت علیه دانشآموزان گفت: یکی از مسائل اساسی در این زمینه، ضعف آموزشهای فراگیر و همهجانبه است. آموزشی که باید دانشآموزان، خانوادهها، مدیران و معلمان مدارس و همچنین سازمانهای مرتبط با این حوزه را دربر بگیرد. وی توضیح داد: برای مثال ممکن است پدری هیچگونه آموزشی درباره الگوهای صحیح فرزندپروری ندیده باشد و نداند چگونه باید با فرزند خود رفتار کند. از سوی دیگر، مدیری که در مواجهه با یک موقعیت آسیبزا قرار میگیرد، ممکن است به دلیل ناآگاهی از وظایف خود، نداند موضوع را چگونه پیگیری کند، به چه مرجعی اطلاع دهد و چه اطلاعاتی را در اختیار مشاور یا نهادهای حمایتی قرار دهد.
این دکترای مشاوره افزود: خانوادهها نیز باید بدانند در مواجهه با مشکلات فرزندانشان چگونه رفتار کنند و بهجای برخوردهای خشونتآمیز از چه روشهایی برای حل مسئله استفاده کنند. متأسفانه در بسیاری از این موارد، ضعف آموزش و آگاهی مشاهده میشود. شیخی با اشاره به اینکه وقوع خشونت علیه کودکان صرفاً به محیط مدرسه محدود نیست، گفت: در تابستان سال گذشته نیز مواردی از این دست اتفاق افتاد که مدارس تعطیل بودند و اساساً مدیر مدرسه در جریان موضوع قرار نداشت. در برخی از این موارد، مسئله به نحوه اطلاعرسانی و عملکرد سایر نهادها از جمله نیروی انتظامی مربوط میشد.
وی در پایان تأکید کرد: پیشگیری از تکرار چنین اتفاقاتی نیازمند آموزش مستمر و فراگیر همه افراد و نهادهای مرتبط با کودک، از خانواده و مدرسه گرفته تا بهزیستی، نیروی انتظامی و قوه قضائیه است. هر یک از این بخشها باید وظایف خود را بشناسند و بدانند در مواجهه با کودک در معرض خطر چه اقدامی باید انجام دهند. بسیاری از دانشآموزانی که در معرض خشونت خانگی، آزار یا بیتوجهی قرار دارند، ممکن است نخستین نشانههای آسیب را در محیط مدرسه بروز دهند از جمله تغییر رفتار و افت تحصیلی و اضطراب، انزوا، ترس از بازگشت به خانه یا درخواست کمک از معلم و مدیر، در این وضعیت مدرسه میتواند یکی از مهمترین فرصتهای شناسایی و مداخله پیشگیرانه باشد.
آموزشوپرورش برای حمایت از دانشآموزان آسیبدیده چه برنامهای دارد؟
اتفاقی که برای سوگند رخ داد، این پرسش را مطرح میکند که آموزشوپرورش برای شناسایی و مواجهه با آسیبهای اجتماعی دانشآموزان چه برنامه عملی و مؤثری دارد؟ شناسایی آسیبها لزوماً کار دشواری نیست و مسئله اصلی، نحوه مداخله، ارائه راهکار تربیتی و پیگیری تخصصی برای مدیریت و کاهش این آسیبهاست. مدیران و معلمان برای مواجهه با موارد احتمالی کودکآزاری و خشونت خانگی آموزش کافی دیدهاند؟ آیا در مدارس سازوکار مشخصی برای ارجاع دانشآموزان در معرض خطر به مشاوران، مددکاران اجتماعی و نهادهای حمایتی وجود دارد؟
در مدارسی که مشاور متخصص ندارند، چه کسی مسئول پیگیری وضعیت دانشآموز است؟ همچنین همکاری نظاممند آموزشوپرورش با سازمان بهزیستی و اورژانس اجتماعی تا چه اندازه امکان مداخله بهموقع در شرایط بحرانی را فراهم میکند؟ آیا مدیران مدارس میدانند در صورت نگرانی از امنیت جانی یک دانشآموز، چگونه و از چه مسیری باید درخواست حمایت فوری کنند و مدرسه باید برای دانشآموزی که خانهاش محل آرامش و امنیت نیست، چه جایگاهی داشته باشد؟


نظر شما