به گزارش خبرنگار مهر، روز 22 بهمن ماه به عنوان روز "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" نامگذاری شده است، چراکه در جریان نهضت انقلاب اسلامی از ۱۹ دی ۱۳۵۶ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ شعارهای زیادی مطرح شد که مهمترین، تأثیرگذارترین و ماندگارترین آن شعار "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" است.
"استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" از شعارهای اصلی انقلاب اسلامی ایران بود که نشانه های آن نه تنها در مقدمه قانون اساسی، بلکه در اصول مختلف آن دیده می شود. به اعتقاد کارشناسان، شعار مذکور عصاره آرمان مبارزان انقلاب اسلامی است و ماهیت انقلاب را تشکیل می دهد و ساختار سیاسی جمهوری اسلامی به مقدار زیادی متأثر از این شعار است.
رهنمودهای امام خمینی(ره)/ استقلال و موجودیت هر جامعه از استقلال فرهنگ آن نشأت می گیرد
رهنمودهای امام خمینی(ره) در خصوص مسئله استقلال: "هیچ ملتی نمی تواند استقلال پیدا کند، الا این که خودش را بفهمد و تا زمانی که ملتها خودشان را گم کرده اند و دیگران را به جای خودشان نشانده اند، نمی توانند استقلال پیدا کنند.
استقلال و موجودیت هر جامعه، از استقلال فرهنگ آن نشأت می گیرد و ساده اندیشی است که گمان شود با وابستگی فرهنگی، استقلال در ابعاد دیگر یا یکی از آنها امکان پذیر است".
رهنمودهای امام خمینی(ره) در خصوص مسئله آزادی: "خداوند یک نعمت بزرگ "آزادی" به شما داده و الآن تحت امتحان هستید. نعمت آزادی، بالاترین نعمتی است که بشر دارد. شما فاقد این نعمت بودید و نمی توانستید یک کلمه حرف بزنید و با هم جمع شوید. خدا به شما نعمت آزادی را داده و شما را در امتحان این آزادی قرار داده است که ببیند شما با این آزادی چه می کنید".
حکومت جمهوری اسلامی ایران متکی به آرای عمومی ملت است
جمهوری اسلامی: "ماهیت حکومت جمهوری اسلامی، این است که با شرایطی که اسلام برای حکومت قرار داده است، با اتکا به آرای عمومی ملت، حکومت تشکیل شده و مجری احکام اسلام باشد. حکومت جمهوری اسلامی مورد نظر ما، از رویه پیامبر اکرم(ص) و امام علی(ع) الهام خواهد گرفت و متکی به آرای عمومی ملت است.
انقلاب ما، گرچه تحولی اساسی در نظام حکومتی و حتی سامانه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و... کشور بود، اما به واقع، دیدگاه و نگرشی را به دیگر جوامع هدیه کرد که قرنها پیش تر، پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آن را بنیان نهاده بود.
ایدئولوژی انقلاب، فقط تغییر حکومت نبود؛ اصلاح ساختارهای فکری مردمی بود که محرومیت و مظلومیت را سهم غیر قابل انکار خود از جامعه می دانستند. انقلاب ما، فریاد آزادی خواهی ملتی بود که سایه سنگین استبداد را با نور الهی آزادی عوض کرد و این ارمغان را به جهانیان داد که مجسمه استبداد، در هر شکل و شمایلی و مسلح به هر سلاحی که باشد، زیر گامهای استوار مردمان عدالت خواه، خرد خواهد شد".
مفهوم استقلال
اولین واژه شعار یاد شده استقلال است. دخالتهای مکرر دولتهای استعماری روس و انگلیس در امور داخلی ایران در دوره قاجار و پهلوی اول و سپس دخالت آشکار ایالات متحده آمریکا در امور داخلی ایران در دوره پهلوی دوم موجب شد، قطع دست اجانب از امور کشور و رسیدن به استقلال واقعی به آرمان مبارزان نهضت مشروطیت و انقلاب اسلامی تبدیل شود.
منظور از استقلال سیاسی آن است که یک کشور از نظر مدیریت سیاسی تابع یا متأثر از کشور دیگر نباشد.
در این مفهوم استقلال و حاکمیت خارجی ادامه و مکمل حاکمیت داخلی است که به موجب آن دولت انحصارا ابتکار تعیین سرنوشت کشور را بدون دخالت سایر دولتها داراست.
در حاکمیت خارجی دولت، کشور مستلزم نفی هرگونه تبعیت یا وابستگی آن کشور در برابر دولتهای خارجی است.
دولت کشور دارای حاکمیت خارجی، در روابط متقابل خود در سطح بین الملل با دولت کشورهای دیگر به طور کامل برابر است و به عنوان یک شخصیت حقوقی مستقل و برابر با دولتهای دیگر رفتار می کند.
اصل احترام به حاکمیت ملی کشورها، اصلی است که در حقوق بین الملل پذیرفته شده و در اسناد بین المللی نیز مورد تأیید کشورها قرار گرفته است.
در بند چهار منشور ملل متحد آمده، کلیه اعضا در روابط بین المللی خود از تهدید به زور یا استفاده از آن بر ضد تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی هر کشوری خودداری خواهند کرد.
مفهوم آزادی
دومین واژه شعار مذکور آزادی است که یکی از مهمترین خواسته های مردم ایران در یک قرن اخیر بوده است و در جریان نهضت مشروطیت و نهضت ملی شدن صنعت نفت نیز مطرح شد و در جریان پیروزی انقلاب اسلامی مردم با صدای رساتری آزادی و رهایی از بند نظام استبدادی را فریاد زدند.
آزادی حقی است که به موجب آن افراد بتوانند استعدادها و تواناییهای طبیعی و خدادادی خود را به کار اندازند، مشروط بر آنکه آسیب یا زیانی به دیگران وارد نسازند. آزادی در اسلام به معنای آزادی از هر قید و بند و از هرعبودیتی به جز عبودیت برای خدای سبحان است.
در کلام شهید مطهری، آزادی سمت و سویی می یابد که بنا به دلایلی نباید از انسان سلب شود. این عناصر عبارتند از این که بروز و ظهور استعدادهای آدمی نیازمند فضای آزاد است.
در فضای بسته و محیط خفقان آمیز و استبدادی و به عبارتی در فقدان آزادیهای اجتماعی و سیاسی، زمینه ای برای بروز خلاقیتها و استعدادها به وجود نمی آید. در فضای مستبدانه ای که بر جامعه حاکم است، چاپلوسان و زبان بازان قدرت می یابند و آزادگان و آزاداندیشان ذلیل و حقیر می شوند، چرا که وضعیت موجود، اجازه چون و چرا کردن به خیرخواهان و مصلحان را نمی دهد.
آزادی از لوازم حیات و تکامل انسان است
تنها آنان که زبان به مدح بگشایند، جایی و مقامی می یابند و بس. استاد مطهری آزادی را یکی از لوازم حیات و تکامل ذکر کرده و معتقد است موجودات برای رسیدن به مرحله تکامل و رشد به سه عنصر"تربیت"، "امنیت"و "حریت" نیازمندند.
استقلال و آزادی در قانون اساسی جمهوری اسلامی
قانون اساسی جمهوری اسلامی در اصول متعددی به جایگاه رفیع استقلال و آزادی اشاره دارد. "طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب" و "تقویت کامل بنیه دفاع ملی از طریق آموزش نظامی عمومی برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی و نظام اسلامی کشور" به عنوان یکی از برنامه های سیاسی دولت در بند پنج و ۱۱ اصل سوم قانون اساسی آمده است.
اصل نهم قانون اساسی نیز استقلال و آزادی را لازم و ملزوم یکدیگر دانسته و اجازه نمی دهد فرد یا گروهی به نام آزادی به استقلال کشور لطمه وارد کند یا برعکس به نام حفظ استقلال، آزادیهای مشروع را سلب کند.
در اصل نهم قانون اساسی چنین آمده است: "در جمهوری اسلامی ایران، آزادی و استقلال و وحدت و تمامیت ارضی کشور از یکدیگر تفکیک ناپذیرند و حفظ آنها وظیفه دولت و آحاد ملت است. هیچ فرد یا گروه یا مقامی حق ندارد به نام استفاده از آزادی، به استقلال سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، نظامی و تمامیت ارضی ایران کمترین خدشه ای وارد کند...".
استقلال بدون آزادی دوام نداشته و آزادی بدون استقلال نیز بردگی و وابستگی است
در فصل سوم قانون اساسی اصول ۱۹ تا ۴۲ حقوق ملت درجلوه های مختلف بیان شده و آزادی افراد تا آن حد که به حقوق و آزادی دیگران و ارزشهای جامعه ضرری نرساند وسیعا مورد تأکید قرار گرفته است. استقلال بدون آزادی، دوام نخواهد داشت و آزادی بدون استقلال، نیز بردگی و وابستگی است و این هر دو، تنها در سایه وحدت و حفظ تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران، قابل دفاع و حمایت هستند.
جمهوری اسلامی از خواسته های مردم در جریان پیروزی انقلاب اسلامی بوده است
عبارت جمهوری اسلامی که جزئی از شعار مذکور است نیز یکی از مهمترین خواسته های مردم در جریان پیروزی انقلاب اسلامی بوده که این خواسته، بعدها در جریان تعیین نظام سیاسی، جایگزین رژیم سلطنتی در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ مورد تأیید اکثریت ملت قرار گرفت.
جمهوری اسلامی شکل نوینی از نظامهای حکومتی است که تلاش می کند با الهام از قوانین و تعالیم نجات بخش اسلام الگوی زندگی جدیدی درعرصه اجتماعی و سیاسی بشر امروزی ارائه دهد تا بر اساس آن نیازهای مادی و معنوی انسان توئمان فراهم شود.
از نظام جمهوری به "حکومت مردم بر مردم" تعبیر می شود و "جمهوریت" در نظام حکومتی، نشان دهنده نقش مردم در تشکیل و استمرار آن است، به طوری که مردم با حضور در صحنههای مختلف علاوه بر مشارکت در تعیین سرنوشت خویش خواستههای خود را از حکومت مطالبه می کنند.
جمهوری بیانگر شکل حکومت است که آن را از نظامهای سلطنتی و جمهوریهای ظاهری متمایز می سازد و بیانگر نقش مردم در تعیین زمامداران است.
واژه اسلامی نیز نظام سیاسی ایران را از سایر نظامهای جمهوری رایج در جهان متمایز می سازد. اسلامی بودن نظام به معنای حاکمیت ارزشهای اسلامی برتمامی امور کشور است و ولی فقیه، ولایت امر و امامت امت را برعهده می گیرد.
درباره اسلامی بودن امور در جمهوری اسلامی در اصل چهارم قانون اساسی آمده است: "کلیه قوانین و مقررات مدنی، جزایی، مالی، اقتصادی، اداری، فرهنگی، نظامی، سیاسی و غیر اینها باید بر اساس موازین اسلامی باشد. این اصل بر اطلاق با عموم همه اصول قانون اساسی و قوانین و مقررات دیگر حاکم است و تشخیص این امر برعهده فقها شورای نگهبان است".
همچنین براساس اصل ۵۷ قانون اساسی قوای حاکم در جمهور اسلامی ایران عبارتند از: قوه مقننه، قوه مجریه، قوه قضائیه که زیر نظر ولایت مطلقه امر و امامت امت برطبق اصول آینده این قانون اعمال شده و این قوا مستقل از یکدیگرند.
امام خمینی (ره) رهبر و بنیانگذار جمهوری اسلامی نیز قبل از پیروزی انقلاب اسلامی در پاسخ به سوال خبرنگار "فاینشنال تایم" انگلیس که پرسید، دنیای غرب شناخت صحیحی از حکومت اسلامی شما ندارد، فرمود: "ما خواستار جمهوری اسلامی می باشیم. جمهوری، فرم و شکل حکومت را تشکیل می دهد و اسلامی یعنی محتوای آن فرم، که قوانین الهی است".
در اصل اول قانون اساسی جمهوری اسلامی درباره نوع حکومت کشور آمده است: "حکومت ایران جمهوری اسلامی است که ملت ایران، بر اساس اعتقاد دیرینه اش به حکومت حق و عدل قرآن، در پی انقلاب پیروزمند خود به رهبری مرجع عالیقدر تقلید آیت الله العظمی امام خمینی، در همه پرسی دهم و یازدهم فروردین ماه 1358هجری شمسی با اکثریت 98.2 درصد کلیه کسانی که حق رأی داشتند، به آن رای مثبت داد".
در اصل چهارم قانون اساسی نقش محوری مردم در نظام جمهوری اسلامی و انتخاب زمامدران توسط آنان مورد تأکید قرار گرفته است: "در جمهوری اسلامی ایران امور کشور باید به اتکا آرا عمومی اداره شود، از راه انتخابات، انتخاب رئیس جمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شوراها و نظایر اینها، یا از راه همه پرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون معین می شود".
نظام جمهوری اسلامی تبلور شعار "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" است
بنابراین می توان گفت که شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی یکی از مهمترین شعارهایی است که در جریان پیروزی انقلاب اسلامی مطرح شده و با قرار گرفتن در اصول مختلف قانون اساسی به یکی از مهمترین و ماندگارترین شعارهای انقلاب تبدیل شد. در واقع این شعار ماهیت انقلاب و روح حاکم بر قانون اساسی جمهوری اسلامی است و در یک جمله می توان گفت که نظام جمهوری اسلامی تبلور شعار "استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی" است.
.......................
خدیجه سیاسرنژاد
نظر شما