فصلنامه «ماهور» منتشر شد/ مصاحبه با استادان فقید موسیقی

هفتاد و چهارمین شماره از فصلنامه موسیقی «ماهور» به صاحب امتیازی موسسه فرهنگی هنری ماهور و مدیر مسئولی محمد موسوی در قالب موضوعات متنوع منتشر شد.

به گزارش خبرنگار مهر ، هفتاد و چهارمین شماره از فصلنامه «ماهور» با موضوعاتی چون «رساله‏ موسیقی معروفِ درویش‏علی چنگی»، «تاریخچه‏ مُدها»، «فرم و گونه»، «نقش ارتباطات غیرکلامی در اجرای موسیقی ایرانی» و بررسی اصطلاحاتِ «ملی» و «موسیقی ملی» منتشر شد.

در سرمقاله این نشریه تخصصی که ساسان فاطمی، محمد موسوی، بابک خضرایی، آرش محافظ و سعید کردمافی اعضای هیات تحریریه آن هستند، آمده است:

«نخستین مقاله‏ این شماره مطلبی است درباره‏ رساله‏ موسیقی معروفِ درویش‏علی چنگی که تاکنون چاپ نشده و به حالت نسخه‏ خطی باقی مانده است، نوشته‏ ژِرانسکا‏ـ کُمینِک، که قبلاً از او مقاله ‏ای درباره‏ موسیقی ترکمنی در شماره‏ ۴۹ فصلنامه به چاپ رساندیم.

 مؤلف در این مقاله تنها به بخش کوچکی از این رساله‏ نسبتاً حجیم پرداخته و بر داستان ‏ها و حکایاتی که پیرامون سازِ چنگ در آن آمده، و برخی از آنها با روایت‏ های مشهورشان در منابع دیگر تفاوت ‏هایی دارند، متمرکز شده است و نشان می ‏دهد که این ساز در زمانِ مؤلفِ رساله، قرن دهم هجری، هنوز ساز مهمی به شمار می ‏آمده است. او همچنین بر این نکته تأکید می ‏‏کند که کمبود اطلاعات فنی و علمی در این رساله نه معلول نا آگاهی مؤلف آن ــ که در واقع از استادان برجسته‏ موسیقی زمانِ خود بوده ــ بلکه نشانگر نوعی نگاهِ شاعرنه اسطوره ‏شناختی به جهان بوده که به‏ خصوص در زمان مؤلف رواج داشته است.

در مقاله‏ بعدی، آرش محافظ تاریخچه‏ مُدها و مفاهیمی که با اصطلاحاتِ «راست» و «پنجگاه» در تاریخ موسیقی ما مشخص شده‏ اند را به‏ تفصیل ارائه می‏ دهد و به مطالعه‏ نسبت‏ های خویشاوندی همه آنها با یکدیگر می‏ پردازد. مؤلفْ این خویشاوندی‏ ها را هم در محور زمان ــ گذشته و اکنون ــ بررسی می ‏کند و هم در محور مکان ــ فرهنگ‏ های موسیقایی ایرانی و عثمانی و عربی ــ و معتقد است که می‏ بایست از ظرفیت‏ های این مقام در همه‏ شکل‏ های آن، مبتنی بر نسبت‏ های خویشاوندی کشف‏ شده، چه در شکل‏ قاجاری و چه در شکل‏ های پیشاقاجاری آن برای خلاقیتِ موسیقایی امروز استفاده کرد.

مقاله‏ بابک خضرائی به مسئله‏ فرم و گونه (ژانر) می ‏پردازد و با تعریفی نظام‏ مند از مفهوم فرم و ارائه‏ نمونه ‏های مشخص در شعر و خطاطی و حتی هندسه از فرم، به تعمیم این مفهوم در موسیقی می‏ پردازد و وجود فرم مشخص و ازپیش ‏تعیین‏ شده در موسیقی ایرانی را به بحث می ‏گذارد. مؤلف، ضمن اینکه به این نتیجه می‏ رسد که هیچ‏ یک از انواع موسیقی ایرانی ــ چهارمضراب، تصنیف، پیش‏ درآمد و رِنگ ــ فرم محسوب نمی ‏شوند و باید آنها را «گونه» به حساب آورد، تعاریف خود را از آنها در انتهای مقاله ارائه می‏ دهد.

نیره خادمی، در مقاله‏ «نقش ارتباطات غیرکلامی در اجرای موسیقی ایرانی»، به بررسی حرکات و ژست ‏های نوازندگان و خوانندگان موسیقی ایرانی در هنگام اجرای صحنه ‏ای می ‏پردازد وبا مطالعه ویدئوهای کنسرت ‏های هشت موسیقیدان ایرانی و بر مبنای نظریه ‏های مربوط به ارتباطاتِ غیرکلامی، به تحلیلِ حرکاتِ بدنی این موسیقیدانان هنگام اجرای موسیقی بر روی صحنه می‏ پردازد.

اصطلاحاتِ «ملی» و «موسیقی ملی» و پیشینه‏ استفاده از آنها در موسیقی معاصر ایران موضوع مقاله‏ بعدی است به‏قلمِ مسعود خمسه ‏پور. مؤلف در این مقاله به بررسی پاره ‏ای مستندات تاریخی که بازتاب ‏دهنده‏ نگرش گذشتگان و نیز موسیقیدانان امروز به این مفاهیم است می‏ پردازد و نشان می‏ دهد که از زمانِ استفاده از واژه‏ «ملی» در حوزه‏ موسیقی ایران تا کنون، اصطلاحِ «موسیقی ملی» چگونه در معنا تحول پیدا کرده و در هر دوره به چه نوع موسیقی‏ ای اطلاق می ‏شده است.

در بخش «مفاهیم بنیادین»، مقاله‏ ای ترجمه کرده ‏ایم از دو محقق علوم ارتباطات و رسانه که به مسئله‏ هویت و موسیقی و هویت موسیقایی می‏ پردازد. مؤلفین، پیش از هرچیز، قصد دارند ادبیات موسیقی‏ شناسی مربوط به مسئله‏ هویت را نقد کنند و ضعف‏ ها و خلاءهای آن را نشان دهند. به‏ خصوص در بحث آنها، در کنار پرسش‏ های اساسی ‏ای که مطرح می ‏کنند، این واقعیت که به خود موسیقی به ‏عنوان پدیده‏ای هویت‏ مند پرداخته نشده و نیز اینکه، در کنارِ احساس تعلق به یک فرهنگ موسیقایی، احساس تفریق و عدم تعلق نیز می ‏تواند وجود داشته باشد جالب توجه است.

در بخش «گفتگو»، مصاحبه ‏هایی قدیمی با استادانِ درگذشته‏ موسیقی ایرانی ــ عبدالله دوامی، علی ‏اکبر شهنازی، علینقی وزیری، احمد عبادی و اسماعیل مهرتاش ــ را از شماره ‏های مختلفِ مجله‏ رودکی استخراج کرده و آورده‏ ایم. این گفتگوها حاوی نکات بسیار ارزشمندی ‏اند درباره‏  فضای فکری زمان خودشان در حوزه‏ موسیقی.

ژان دورینگ، در بخشِ «یاد یاران»، به بزرگداشت علی‏محمد بلوچ، موسیقیدانِ اخیراً درگذشته‏ بلوچ می ‏پردازد و، با تکیه بر گفتگویی که در زمان حیاتِ این موسیقیدانِ بزرگ با او داشته است، اطلاعات جالب و تازه‏ای از زندگی او و همچنین از برخی زوایای موسیقی بلوچی به خواننده می ‏دهد.

«نقد و بررسی» این شماره سه مقاله در خود دارد. مقاله‏ نخست نقدی است درباره‏ آلبوم عیارانِ احمد پژمان، نوشته‏ آروین صداقت کیش، که در آن مؤلف، به ‏خصوص با تمرکز بر این پرسشِ مهم که فاصله‏ زمانی زیاد میان اجرای اولیه و اجرای امروزی این اثر چه معنایی می ‏تواند داشته باشد، به بررسی ویژگی‏ های فنی آن می ‏پردازد. در مقاله‏ دوم، کامیار صلواتی نقدهای نوشته ‏شده بر آثار صوتی  شنیداری را در مجله ‏های تخصصی موسیقی بین سال‏های ۱۳۱۸ و ۱۳۴۰ بررسی و تحلیل کرده، قلت این نوع نقدها و تحول آنها در طی این زمان را نشان می ‏دهد. آخرین نقد این بخش ترجمه‏ ای است از مقاله‏ی ژزف مارک بِلبه درباره برلیوزِ منتقدِ موسیقی که برای آشنایی خوانندگان با نقدهای قرن نوزدهمی در اروپا که درضمن به‏ قلمِ یک آهنگسازِ برجسته نیز بوده ‏اند و درک فضای نقد و نقادی آن دوره می ‏تواند بسیار مفید باشد.»

کد خبر 3956047

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
  • نظرات حاوی توهین و هرگونه نسبت ناروا به اشخاص حقیقی و حقوقی منتشر نمی‌شود.
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود.
  • 3 + 1 =