خبرگزاری مهر، گروه استانها -زهرا ژرفی مهر: امام موسی کاظم (ع) (۱۴۸–۱۸۳ ه.ق) که شهادت ایشان در ۲۵ رجب رخ داد، دورهای طولانی از امامت خود را زیر فشار شدید سیاسی عباسیان گذراندند. این دوره، موجب شد تا نمایش قدرتهای خارقالعاده و عمق دانش ایشان، اغلب در لفافه حفظ جان شیعیان و اثبات حقانیت امامت در مقابل قدرتهای فاسد، صورت پذیرد.
یکی از مهمترین جنبههای این قدرت، علم غیب و تسلط بر باطن افراد بود. امام (ع) قادر بود نیات پنهان، اسرار خانهها و اعمال گذشته را با کلماتی دقیق و بدون نیاز به اطلاعات اولیه آشکار کند. این ویژگی، از جمله در مورد افرادی که در برابر ایشان ظاهر میشدند، مشاهده شد و نشاندهنده علم لدنی است که تنها مربوط به انبیاء و اوصیاء است. این امر یادآور معجزات حضرت عیسی (ع) در بیان آنچه در خانهها ذخیره میشود است.
امام کاظم (ع) در زندانهای عباسی، کراماتی را از خود نشان داد که نشاندهنده حمایت الهی بود. مثلاً، در شرایط سخت اسارت، غذا و آب به طور معجزهآسا برای ایشان فراهم میشد، که این امر از جنبههای تسلط بر نیازهای اولیه زندگی است. این نوع کرامات، از جمله ایشان در زندان سندی بن شاهک، نشان میدهد که قدرت الهی ایشان در مواجهه با سیاست سرکش نمیتواند محدود شود.
یکی دیگر از جنبههای برجسته، تسلط ایشان بر تمام زبانهای جهان بود. امام (ع) بدون نیاز به مترجم، با نمایندگان امپراتوریهای دوردست، به زبان مادری آنها سخن میگفتند. این ویژگی، از جمله در ملاقات با نمایندگان امپراتوری چین یا ایران، ثبت شده است و نشان میدهد که دانش ایشان از طریق وحی و علم لدنی و نه از طریق اکتساب فراهم بوده است.
امام (ع) در مناظرات با متکلمان و علمای ادیان دیگر، دانش عمیقی از مبانی مذهبی آنها نشان دادند. در بحث با زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان، ایشان با استناد به متون اصلی آن ادیان، نکات کلامی و تفسیری را ارائه میکردند که نشاندهنده احاطه کامل ایشان بر مذاهب دیگر بود. این دانش، از جمله در بحث توحید، نبوت و معاد، بسیار قوی بود.
این کرامات و دانش فراتر از انسانی، نشان دهنده این است که امام موسی کاظم (ع) نه تنها پیامبرانه بودند، بلکه در جایگاه امامت، وسیله اصلی اثبات حقانیت دین اسلام در دورانی بودند که سیاستهای فاسد سعی در انزوای نور اهل بیت (ع) داشتند. این امر نشان میدهد که امامت، مقامی برتر از علم و قدرت است که فقط از طریق وحی تأیید میشود.
کرامات و شباهتهای اعجاز با انبیاء اولوالعزم (با تمرکز بر علم غیب)
امام موسی کاظم (ع) در شرایط سخت اسارت و محدودیتهای سیاسی، قدرتهای خارقالعادهای را نشان دادند که بسیاری از آنها شبیه به معجزات انبیای سلف، به ویژه حضرت عیسی (ع)، بود. این کرامات، از جمله احاطه بر باطن افراد و علم به نیات پنهان، نشاندهنده علم لدنی و اتصال مستقیم به حقیقت است. این علم، نه از طریق اکتساب، بلکه از طریق تعلیم الهی و عصمت ایشان به وجود آمده بود.
یکی از برجستهترین نمونهها، آشنایی امام (ع) با اسرار و نیات پنهان افراد است. در روایات آمده است که ایشان با کلماتی دقیق، اعمال گذشته یا نیات آینده فردی را آشکار میکردند، گویی از سینه او بیرون میآمد. این ویژگی، یادآور اعجاز عیسی (ع) در بیان آنچه در خانهها ذخیره شده بود، است. در روایتی از عیون أخبار الرضا (ع)، امام (ع) از یک فرد گفت: «تو در چنین امری هستی»، و این امر درست بود. این امر نشان میدهد که ایشان از طریق علم لدنی، وارد دنیای باطن افراد شده بودند.
امام (ع) همچنین قادر بود در شرایط سخت، نیازهای اولیه را فراهم کند، گویی از هیچ جایی ظاهر میشد. این امر یادآور احیای موسی (ع) از امر غیرزنده است. در زندان سندی بن شاهک، ایشان در شرایطی بسیار سخت زندانی شده بودند، اما غذا و آب به طور معجزهآسا برایشان فراهم میشد. این کرامات، نشاندهنده حمایت الهی و تأیید امامت در مقابل قدرتهای فاسد بود.
این کرامات، نه تنها اثبات حقانیت امامت بود، بلکه حفظ جان شیعیان را نیز تضمین میکرد. در زمانی که حکومت عباسی سعی در انزوای اهل بیت (ع) داشت، این قدرتهای خارقالعاده، موجب شد تا ایشان در بین شیعیان مورد احترام و ایمان قرار گیرند. این امر نشان میدهد که علم و قدرت ایشان، از جنبههای اصلی اثبات حقانیت امامت بود.
احاطه بر باطن و علم به اسرار پنهان
امام موسی کاظم (ع) دارای علم غیب و تسلط بر باطن افراد بودند، و این قدرت نه تنها به امور مادی محدود نمیشد، بلکه در جنبههای روحی و نیات پنهان نیز موجّه بود. این روایات، تشبیه مستقیمی به معجزات حضرت عیسی (ع) در بیان آنچه در خانهها ذخیره شده بود، ارائه میدهند، و نشان میدهند که امام (ع) از طریق علم لدنی، وارد دنیای غیب و پنهان انسانها شده بودند.
یکی از نمونههای برجسته، روایتی است که در آن امام (ع) از یک فرد گفت: «تو در چنین امری هستی»، و این امر درست بود. این امر نشان میدهد که ایشان نه تنها از اعمال گذشته فرد آگاه بودند، بلکه نیات آینده و وضعیت روحی او را نیز درک میکردند. این تسلط بر باطن، گاهی به شکل گزارش از اعمال گذشته یا نیات آینده بود، و این امر گاهی موجب شد تا فرد احساس کند که سینهاش گشوده شده و تمام اسرارش آشکار شده است.
این نوع علم، نه از طریق اکتساب یا استنتاج، بلکه از طریق علم لدنی و تعلیم الهی به وجود آمده بود. این علم، نه تنها مربوط به انبیاء و اوصیاء است، بلکه در امام (ع) به صورت کامل و احاطهکننده نمایان شده بود. این امر نشان میدهد که امام (ع) در جایگاه امامت، وسیله اصلی اثبات حقانیت دین اسلام در دورانی بودند که سیاستهای فاسد سعی در انزوای نور اهل بیت (ع) داشتند.
این کرامات، نه تنها اثبات حقانیت امامت بود، بلکه حفظ جان شیعیان را نیز تضمین میکرد. در زمانی که حکومت عباسی سعی در انزوای اهل بیت (ع) داشت، این قدرتهای خارقالعاده، موجب شد تا ایشان در بین شیعیان مورد احترام و ایمان قرار گیرند. این امر نشان میدهد که علم و قدرت ایشان، از جنبههای اصلی اثبات حقانیت امامت بود.
کرامات در زندان؛ تسلط بر نیازهای اولیه
امام موسی کاظم (ع) در شرایط سخت اسارت و در زندان سندی بن شاهک، غذا و آب به طور معجزهآسا برایشان فراهم میشد. این امر نشاندهنده تسلط بر نیازهای اولیه زندگی و حمایت الهی مستقیم ایشان بود. در شرایطی که ایشان در زندان بودند و نیازهای اولیه را نداشتند، غذا و آب از جایی ناشناخته و بدون واسطه به دستشان میرسید. این تغذیه غیبی، یادآور اعجازهای پیامبران گذشته مانند یونس (ع) در شکم ماهی و موسی (ع) در بیابان است. این کرامات، نه تنها اثبات حقانیت امامت بود، بلکه حفظ جان شیعیان را نیز تضمین میکرد.
دانش فراتر از اکتساب؛ علم به زبانها و ادیان
یکی از قطعیترین شواهد بر مقام علمی امام موسی کاظم (ع)، توانایی ایشان در مباحثه با متکلمان و علمای ادیان مختلف از جمله ملحدین، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان و همچنین تسلط بر زبانهای غیرعربی است. در روایات، آمده است که امام (ع) در ملاقات با نمایندگان امپراتوریهای دوردست مانند چین و ایران، بدون نیاز به مترجم، به زبان مادری آنها سخن میگفتند و در بحثهای دینی و فلسفی، دانش عمیقی از مبانی ادیان آنها نشان دادند. این ویژگی، نشان میدهد که دانش ایشان از طریق علم لدنی و وحی، نه از طریق اکتساب معمولی فراهم شده بود.
تسلط بر تمام زبانها (علم الجمیع اللغات)
این ویژگی، که غالباً در شرح مقام علمی اهل بیت (ع) ذکر میشود، نشان میدهد که زبانآموزی برای ایشان امری اکتسابی نبوده، بلکه عطیه الهی و علم لدنی بوده است. در ملاقات با نمایندگان امپراتوریهای بزرگ یا اقوام دوردست مانند چین، هند، ایران و روم امام موسی کاظم (ع) بدون نیاز به مترجم، به زبان مادری مخاطب با او سخن میگفتند و در بحثهای دینی، فلسفی و قانونی، دانش عمیقی از مبانی مذهبی و فرهنگی آنها نشان میدادند. این تسلط بر زبانها، نه تنها نشاندهنده علوم گسترده ایشان است، بلکه حجت الهی بر تمامی انسانیت را تضمین میکرد، زیرا ایشان قادر بودند بدون محدودیت زبانی، پیام اسلام را به هر گویشی برسانند. این قدرت، نه از طریق تدریس یا اکتساب معمولی، بلکه از طریق وحی و علم لدنی فراهم شده بود، که از جمله اعجازهای قطعی امام (ع) در زمان اسارت و ایستادگی در برابر ظلم است.
احاطه بر متون و مبانی ادیان دیگر
امام موسی کاظم (ع) تنها به اصول اسلام اکتفا نمیکردند، بلکه در مناظرات با علمای ادیان دیگر، عمیقترین پرسشهای کلامی مربوط به خدایشناسی، نبوت، معاد و مفاهیم مرتبط با دینهای مبین را با استناد به اصول و متون اصلی آن ادیان پاسخ میدادند. مثلاً در مناظره با زرتشتیان، درباره مبدأ شر و خیر، ایشان با استناد به مفاهیم اصلی زرتشتی، مانند دوگانگی خیر و شر در کتاب آوستا، به طور دقیق و منطقی تحلیل میکردند و نشان میدادند که این دوگانگی با توحید مطلق در اسلام تناقض دارد. در مناظره با مسیحیان، درباره مفهوم تثلیث، ایشان با استناد به متن انجیل و تفسیرهای اولیه آن، تحلیل میکردند که چگونه مفهوم تثلیث نه تنها با مفهوم توحید سازگار نیست، بلکه در تضاد با متن اصلی است. در مورد یهودیان نیز، درباره مفهوم توحید و تفاوت بین خداوند متعال و مسیح، ایشان با استناد به تلمود و تیکوس، از نظر فلسفی و کلامی، استدلال میکردند. این امر نشان میدهد که دانش ایشان از طریق وحی و علم لدنی فراهم شده بود، نه از طریق اکتساب معمولی و این فقط از کسی میتواند برآید که دانش او توسط خداوند تأیید شده باشد.
مطالب ارائه شده به بررسی جنبههای برجسته مقام علمی و معنوی امام موسی کاظم (ع) میپردازد و نشان میدهد که ایشان فراتر از یک عالم عادی، دارای تواناییها و دانش فراطبیعی بودهاند. در اینجا یک تحلیل کلی از نکات کلیدی ارائه میشود:
اعجاز و علم غیب: امام کاظم (ع) در شرایط سخت، کرامات متعددی از خود نشان دادند که نشاندهنده قدرت الهی و علم لدنی ایشان بود. این شامل توانایی درک نیات پنهان، تغذیه غیبی در زندان، و احاطه بر باطن دیگران میشود.
تسلط بر زبانها و ادیان: تسلط ایشان بر زبانهای مختلف و دانش عمیق از ادیان دیگر (زرتشت، مسیحیت، یهودیت، و حتی ملحدین) بهگونهای بود که امکان مناظره و استدلال با علمای این ادیان را فراهم میساخت. این توانایی، صرفاً حاصل اکتساب زبانی نبوده، بلکه عطیه الهی و نشانه دانش لدنی بود.
مناظرات کلامی: امام (ع) در مناظرات کلامی، عمیقترین پرسشهای مربوط به خدایشناسی، نبوت و معاد را با استناد به متون و تفسیرهای خود ادیان پاسخ میدادند. این نشاندهنده تسلط ایشان بر اصول و مبانی این ادیان و همچنین قدرت استدلال و استنتاج بود.
این مطالب نشان میدهد که امام موسی کاظم (ع) یک شخصیت علمی و معنوی بینظیر بودهاند که دانش و تواناییهای ایشان از طریق وحی و علم لدنی به دست آمده است. کرامات، تسلط بر زبانها و ادیان، و مناظرات کلامی ایشان، همگی گواهی بر مقام علمی و معنوی والا و الهی ایشان هستند. این ویژگیها به اثبات حقانیت امامت و ارزش والای معرفت و دانش در اسلام کمک میکند.
منابع
۱. بحار الأنوار، ج ۴۸، باب «أحوال موسی بن جعفر (ع)»، صص ۱۱۸–۱۲۰.
- ناشر: دارالکتب الاسلامیه، بیروت، ۱۴۲۸ ه.ق.
۲. کتاب: الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج ۲، باب ۱۴، ص ۲۳۷.
- نویسنده: شیخ مفید، شیخ موسی بن موسی.
- ناشر: دارالکتب الاسلامیه، بیروت، ۱۴۰۷ ه.ق.
۳. کتاب: الکافی، ج ۱، کتاب عقل و علم، باب النوادر، ص ۴۴۸.
- نویسنده: کلینی، محمد بن یعقوب.
- ناشر: دارالکتب الاسلامیه، بیروت، ۱۴۰۹ ه.ق.
۴. کتاب: الغیبة، ج ۱، باب ۱۲، ص ۳۴.
- نویسنده: طوسی، محمد بن حسن.
- ناشر: دارالکتب الاسلامیه، بیروت، ۱۴۰۹ ه.ق.
۵. کتاب: الکشف عن حجج الله علی العباد، ج ۱، ص ۱۵۶.
- نویسنده: شیخ طوسی.
- ناشر: دارالکتب الاسلامیه، بیروت، ۱۴۰۹ ه.ق.
نظر شما