«دریا» زیر رسوبات گل و لای ناپدید شد؛ فراموش شدن بهشت گم شده کویرکرمان

خبرگزاری مهر – گروه استان ها: آبشار ثبت‌ ملی کشیت در بخش گلباف شهرستان کرمان، که روزگاری به‌عنوان نگینی در دل کویر شهداد و در گویر ثبت‌جهانی لوت می‌درخشید، این روزها در وضعیتی نگران‌کننده قرار گرفته است.

حوضچه طبیعی معروف به «دریا» در این منطقه، زیر انبوه رسوبات و گل‌ولای ناشی از سیلاب‌های اخیر مدفون شده و جذابیت منحصربه‌فرد این اثر طبیعی را به شدت کاهش داده است.

این آبشار که در فاصله حدود ۴۰ کیلومتری شهداد و در بخش گلباف شهرستان کرمان واقع شده، در سال ۱۴۰۳ در فهرست میراث طبیعی ملی ایران نیز به ثبت رسیده است.

دره کشیت حدود سه کیلومتر طول دارد و مجموعه‌ای از نخلستان‌ها، درختان میوه، آبشارهای کوچک و بزرگ و پوشش گیاهی خاص نظیر سرخس و گل‌سنگ را در خود جای داده است.

آبشاری با ارتفاع حدود ۱۲ متر در این دره قرار دارد که آب آن در حوضچه‌ای طبیعی با وسعت حدود ۶۰۰ مترمربع جمع می‌شده است؛ حوضچه‌ای که مردم محلی به دلیل ریزش مداوم آبشار، عمق دقیق آن را نمی‌دانستند و به «دریا» شهرت داشت.

دریا پر از گل و لای شد

با این حال، رسوبات ناشی از سیلاب‌های اخیر این حوضچه را به طور کامل پر کرده و امکان پاکسازی دستی این حجم از گل‌ولای وجود ندارد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که حتی موضوع بسیج نیروهای مردمی برای لایروبی مطرح شده، اما حجم رسوبات فراتر از توان نیروی انسانی است.

مسئله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که با هر بارندگی شدید، سیلاب مجدداً گل‌ولای را به این حوضچه‌ها منتقل می‌کند و همین موضوع، این معضل را به یک چرخه فصلی تکرارشونده تبدیل کرده است.

راه دسترسی برای لایروبی وجود ندارد

مهم‌ترین مانع پیش‌روی احیای این جاذبه ملی، نبود راه دسترسی برای ماشین‌آلات سنگین است.

در شرایط کنونی هیچ مسیری برای عبور ماشین‌های سنگین به این منطقه وجود ندارد و حتی مردم عادی نیز برای تردد با دشواری زیادی روبه‌رو هستند.

بر اساس گزارش‌ها، اگر راه دسترسی باز شود، دهیاری گلباف تمامی ابزارها و ماشین‌آلات لازم نظیر لودر، تراکتور و گریدر را برای لایروبی در اختیار دارد و می‌تواند کار پاکسازی را به طور کامل انجام دهد، اما تا زمان بازگشایی این مسیر، عملیات احیا متوقف مانده است.

سکوت میراث فرهنگی

در کنار معضل راه دسترسی، نبود اقدام مؤثر از سوی متولیان نیز بر دامنه مشکلات افزوده است.

آبشار کشیت زیر نظر اداره میراث‌فرهنگی قرار دارد، اما تاکنون اقدام عملی برای توسعه این جاذبه گردشگری انجام نشده و گردشگران از ابتدایی‌ترین امکانات نظیر سطل زباله و سرویس بهداشتی محروم هستند.

نبود راه دسترسی مناسب و امکانات اولیه، حضور گردشگران را با مشکل جدی مواجه کرده و این جاذبه را از یک مقصد پویا به نقطه‌ای راکد تبدیل کرده است.

آبشار کشیت که با ثبت ملی خود در سال ۱۴۰۳ به عنوان یکی از میراث‌های طبیعی ارزشمند کشور شناخته شد، اکنون در بن‌بست گرفتار آمده است.

نبود راه دسترسی، انفعال متولیان و تداوم سیلاب‌های فصلی، این اثر منحصربه‌فرد را در معرض خطر قرار داده است.

آنچه امروز ضرورت دارد، عزم جدی برای بازگشایی مسیر دسترسی، پاکسازی رسوبات و احیای این جاذبه طبیعی است تا آبشار کشیت بار دیگر به عنوان یکی از مقاصد شاخص گردشگری طبیعی استان کرمان، جایگاه واقعی خود را بازیابد.

بهشتی در دل کویر سوزان

سعید مرادی، فعال گردشگری کرمان که سال‌هاست در حوزه تورهای طبیعت‌گردی و کویرنوردی فعالیت می‌کند، در گفتگویی با خبرنگار مهر، به تشریح جاذبه‌های منحصربه‌فرد دره و آبشار کشیت پرداخت و تأکید کرد: این منطقه، یکی از کم‌نظیرترین ظرفیت‌های گردشگری طبیعی استان کرمان است که تاکنون آن‌گونه که شایسته است، به مردم ایران و جهان معرفی نشده است.

وی با اشاره به اینکه دره کشیت در بخش گلباف و در فاصله حدود 40 کیلومتری شهداد قرار دارد، افزود: این منطقه از آن دست مکان‌هایی است که وقتی وارد آن می‌شوی، باور نمی‌کنی در دل کویر هستی.

به گفته او، تضاد میان محیط خشک و سوزان اطراف با دره‌ای سرسبز و پرآب، تجربه‌ای است که در کمتر نقطه‌ای از ایران می‌توان آن را تجربه کرد.

وی با تشریح ویژگی‌های طبیعی این دره، گفت: دره کشیت حدود سه کیلومتر طول دارد و در طول مسیر آن، ده‌ها آبشار کوچک و بزرگ، نخلستان‌ها، درختان میوه و پوشش گیاهی خاص نظیر سرخس و گل‌سنگ دیده می‌شود.

به گفته مرادی، آبشاری با ارتفاع حدود دوازده متر در این دره قرار دارد که آب آن در حوضچه‌ای طبیعی با وسعت حدود ششصد مترمربع جمع می‌شود.

این حوضچه که در میان مردم محلی به دریا معروف است، به دلیل ریزش مداوم آبشار، عمق دقیق آن تاکنون اندازه ‌گیری نشده و همین رمزآلودگی، جذابیت آن را برای گردشگران دوچندان کرده است.

این فعال گردشگری با تأکید بر اینکه دره کشیت در بیابان ثبت‌جهانی لوت قرار دارد، افزود: این موقعیت جغرافیایی، فرصتی کم‌نظیر برای طراحی تورهای ترکیبی کویرنوردی و طبیعت‌گردی فراهم کرده است.

به گفته او، گردشگرانی که به کرمان سفر می‌کنند، می‌توانند در یک برنامه چندروزه، هم تجربه حضور در بیابان لوت را داشته باشند و هم از زیبایی‌های دره کشیت و آبشار آن بهره‌مند شوند.

مرادی، در بخش دیگری از این گفتگو به ثبت ملی این اثر در سال ۱۴۰۳ اشاره کرد و گفت: ثبت ملی، فرصت بزرگی برای معرفی و توسعه این جاذبه بود، اما متأسفانه پس از ثبت، هیچ اقدام عملی برای بهبود زیرساخت‌های گردشگری آن انجام نشد.

به گفته او، گردشگرانی که به این منطقه می‌آیند، با مشکلات متعددی از جمله نبود راه دسترسی مناسب، نبود سرویس بهداشتی، نبود سطل زباله و نبود هیچ‌گونه امکانات اقامتی و رفاهی مواجه هستند.

وی با اشاره به اینکه رسوبات ناشی از سیلاب‌های اخیر، حوضچه طبیعی این آبشار را به طور کامل مدفون کرده است، تصریح کرد: این وضعیت، جذابیت اصلی دره را از بین برده و گردشگرانی که برای دیدن این حوضچه زیبا به منطقه می‌آیند، با صحنه‌ای ناامیدکننده روبه‌رو می‌شوند.

مرادی تأکید کرد: اگر راه دسترسی برای ماشین‌آلات سنگین باز شود، می‌توان این حوضچه را احیا کرد و جذابیت از دست رفته را به آن بازگرداند.

کشیت موجب توسعه گردشگری جوامع محلی شده بود

این فعال گردشگری در ادامه به ظرفیت‌های اشتغال‌زایی این منطقه اشاره کرد و گفت: توسعه گردشگری در دره کشیت می‌تواند برای ده‌ها خانوار محلی شغل ایجاد کند.

به گفته او، راه‌اندازی اقامتگاه‌های بوم‌گردی، فروش محصولات محلی و ارائه خدمات راهنمای تور، از جمله فرصت‌هایی است که با احیای این جاذبه طبیعی می‌تواند محقق شود.

مرادی، با انتقاد از نبود توجه کافی به این جاذبه منحصربه‌فرد، ابراز امیدواری کرد: مسئولان استانی و کشوری، دره کشیت را به عنوان یکی از قطب‌های گردشگری طبیعی استان کرمان معرفی کنند و با تأمین اعتبار لازم، زمینه بازگشایی راه دسترسی و احیای حوضچه این آبشار را فراهم آورند.

به گفته او، کرمان با داشتن جاذبه‌هایی نظیر دره کشیت، بیابان لوت و باغ‌های تاریخی، این ظرفیت را دارد که به یکی از مقاصد اصلی گردشگری طبیعی در کشور تبدیل شود.

بخشدار گلبافت نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح ابعاد فنی این معضل زیست‌محیطی تأکید کرد که حجم انباشت گل‌ولای در حوضچه‌های این آبشار، فراتر از توان پاکسازی دستی است.

قاسم شمسی، با اشاره به اینکه حتی گزینه‌ بسیج نیروهای مردمی نیز مورد بررسی قرار گرفته، اما به دلیل وسعت کار رد شده است، خاطرنشان ساخت: این یک پدیده‌ فصلی است و با هر بارندگی شدید، سیلاب‌ها مجدداً رسوبات جدیدی را به این منطقه منتقل می‌کنند.

وی بیان کرد: عامل اصلی توقف عملیات لایروبی، «فقدان راه دسترسی مناسب برای ماشین‌آلات سنگین» عنوان شده است؛ به‌طوری‌که حتی عبور پیاده برای گردشگران عادی نیز با دشواری همراه است.

بخشدار گلبافت در این باره اطمینان داد که در صورت گشایش مسیر تردد، دهیاری با در اختیار داشتن تجهیزات کاملی نظیر لودر، تراکتور و گریدر، آمادگی کامل برای اجرای عملیات راه‌سازی و لایروبی اساسی را دارد.

شمسی، گفت: بر اساس مقررات جاری، دهیاری‌ها مجاز به هزینه‌کرد در عرصه‌هایی که رسماً در اختیارشان نیست، نمی‌باشند و این موضوع دست‌وپای مدیران محلی را برای ساماندهی منطقه بسته است.

واگذاری بلندمدت به دهیاری

برای گشودن این گره کور، پیشنهاد «واگذاری بلندمدت» این مجموعه به دهیاری به‌عنوان راهکاری عملیاتی و کارآمد مطرح شده است.

بر اساس این طرح، در صورتی که اداره میراث فرهنگی امکان رسیدگی مستقیم و تمام‌عیار به این مجموعه را ندارد، می‌تواند با رعایت کامل ضوابط زیست‌محیطی، مدیریت آن را به نهاد محلی بسپارد.

بخشدار گلبافت تأکید کرد: این اقدام نه‌تنها زمینه‌ساز پاکسازی و بهسازی سریع منطقه و تأمین امکانات رفاهی مورد نیاز می‌شود، بلکه می‌تواند با ایجاد زیرساخت‌های گردشگری استاندارد، منبع درآمدی پایدار برای اقتصاد بومی منطقه نیز به همراه داشته باشد و از هدررفت پتانسیل‌های این اثر ملی جلوگیری کند.

در حالیکه با آغاز فصل پاییز فصل گردشگری در کویر لوت فرا رسیده است و گردشگران به این منطقه وارد می شوند عدم ساماندهی کشیت می تواند به اقتصاد گردشگری مردم منطقه صدمه بزند.