از میراث علمی تا نقش اجتماعی روحانیت؛ «اختران تهران» رونمایی شد.
به گزارش خبرنگار مهر، نشست معرفی و بررسی مجموعه سهجلدی «اختران تهران» با حضور محسن دریابیگی، نویسنده اثر، و به میزبانی میثم رشیدی مهرآبادی، عصر سهشنبه ۲۶ آبان در کتابفروشی نشر بینالملل واقع در میدان فلسطین تهران برگزار شد.
دریابیگی در این نشست با اشاره به ضرورت ارائه تصویری جامع از روحانیت در تاریخ ایران اظهار کرد: روحانیت در مقاطع مختلف تاریخی گاهی پیشگام تحولات بوده و گاهی نیز با تأخر تاریخی مواجه شده است. برای شناخت این جایگاه باید هر دو وجه را در کنار یکدیگر دید و از ارائه تصویری یکسویه پرهیز کرد.
وی با انتقاد از قدسیسازی در زندگینامهنویسی شخصیتهای دینی افزود: من در شرححالنگاری به سانسور واقعیتها اعتقادی ندارم. چرا باید از برخی اتفاقات زندگی یک روحانی یا حتی گرایش متفاوت فرزندان او سخنی نگفت؟ قرآن کریم نیز در روایت زندگی پیامبران از همسران حضرت نوح و لوط و فرزند حضرت نوح سخن گفته است. بنابراین، تاریخنگاری نباید به حذف بخشهایی از واقعیت برای حفظ تصویری بینقص از شخصیتها منجر شود.
نویسنده «اختران تهران» ادامه داد: هنوز نتوانستهایم تصویر دقیقی از روحانیت ارائه کنیم. گاهی در ذهن جامعه، روحانیت با چند شخصیت خاص شناخته میشود؛ در حالی که این مجموعه، طیف گستردهای از شخصیتهای علمی، عقلانی، اجتماعی و معنوی را در بر میگیرد. حتی ممکن است برخی عالمان کمترشناختهشده از نظر معنوی و علمی الگوهای مناسبی برای نسل امروز باشند.
دریابیگی با اشاره به پژوهش خود درباره فیاض همدانی گفت: در جریان این تحقیق متوجه شدم شخصیتهایی مانند دهخدا و صنعتی از ارادتمندان او بودهاند. این نمونهها نشان میدهد که سنت علمی و معنوی جامعه ابعاد متنوعی دارد و برای شناخت آن باید فراتر از چهرههای مشهور رفت.
وی درباره چگونگی شکلگیری مجموعه «اختران تهران» توضیح داد: روش اصلی من مطالعات میدانی و جستوجوگری بوده است. بسیاری از اطلاعات در جریان گفتوگوهای روزمره و پرسوجو درباره پیشینه خانوادهها به دست آمده است. گاهی در یک مهمانی یا گفتوگویی که ارتباط مستقیمی با موضوع ندارد، با شنیدن نام یک خانواده یا عالم دینی، سرنخی تازه برای پژوهش پیدا میشود.
این پژوهشگر با اشاره به محدودیتها و کاستیهای اثر گفت: این مجموعه ضعفهایی دارد و بخشی از آنها به من و بخشی نیز به روند اجرای پروژه و محدودیتهای آن بازمیگردد. حتی برخی زندگینامهها و اطلاعات گردآوریشده در فیشهای پژوهشی باقی مانده و در کتاب نیامده است. با این حال، معتقدم این کار گام نخست برای ارائه تصویری کاملتر از روحانیت تهران است و همچنان ظرفیت تکمیل و توسعه دارد.
دریابیگی در بخش دیگری از سخنانش به نقش اجتماعی روحانیون در دورههای تاریخی اشاره کرد و گفت: نباید ارتباط برخی روحانیون با ساختار قدرت را لزوماً با انگیزههای شخصی تفسیر کرد. در مواردی این ارتباط با هدف پیگیری مشکلات مردم و گرهگشایی از مسائل آنان بوده است. برای مثال، برخی عالمان در شرایطی که سازوکارهای اداری و حکومتی امکان حل مشکلات مردم را فراهم نمیکرد، از ارتباطات خود برای پیگیری مطالبات عمومی استفاده میکردند. این واقعیتها نیز باید در تاریخنگاری دیده شوند.
وی همچنین با تأکید بر اینکه هدف از این پژوهش رقابت با دیگر محققان یا برجستهسازی نام شخصی نیست، اظهار کرد: اگر کسی بتواند اطلاعات این مجموعه را تکمیل کند، با کمال میل باید از این اتفاق استقبال کرد. حتی در مواردی پیشنهاد دادهام که دیگران پژوهش را ادامه دهند و نام خود را نیز به آن اضافه کنند. مهم این است که این میراث شناخته شود، نه اینکه چه کسی نامش در صدر یک پژوهش قرار بگیرد.
نویسنده «اختران تهران» در پایان، مطالعات میدانی، جستوجوی مستمر و استفاده از روایتهای شفاهی را از راههای مؤثر برای شناسایی عالمان کمترشناختهشده دانست و ابراز امیدواری کرد پژوهش درباره علمای تهران با تمرکز بر محلات مختلف این شهر ادامه پیدا کند تا زمینه معرفی دقیقتر میراث علمی و معنوی هر منطقه فراهم شود.
در بخش پایانی این نشست نیز بر ضرورت استفاده از تجربه محسن دریابیگی در توسعه پژوهشهای مشابه و معرفی علمای تهران بر اساس محلات تأکید شد؛ رویکردی که میتواند زمینه آشنایی نسل جدید با شخصیتهای علمی و معنوی کمترشناختهشده را فراهم کند.



نظر شما