تاب‌آوری ملی با تکیه بر صنایع فرهنگی

خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و هنر، زینب رازدشت: صنایع فرهنگی نقش بسیار مهمی در پیشرفت جوامع ایفا می‌کنند. این صنایع از یک سو موجب رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال می‌شوند و از سوی دیگر، هویت فرهنگی ملت‌ها را حفظ و تقویت می‌کنند. سرمایه‌گذاری در این بخش باعث توسعه خلاقیت و نوآوری در میان جوانان می‌شود و زمینه‌ساز ظهور استعدادهای برجسته در عرصه‌های مختلف هنری است. همچنین، صنایع فرهنگی با تولید محتوای باکیفیت، به ارتقای سطح دانش و آگاهی عمومی کمک کرده و نقش مهمی در تربیت نسل‌های فرهیخته و مسئول دارند. از منظر اجتماعی، این صنایع باعث ایجاد حس همبستگی ملی، تقویت گفتگوی بین‌فرهنگی و افزایش اعتبار کشور در عرصه بین‌المللی می‌شوند. به همین دلیل، توجه ویژه به توسعه صنایع فرهنگی یکی از شاخص‌های توسعه‌یافتگی جوامع مدرن محسوب می‌شود. به همین بهانه گفت‌وگویی با پژمان دادخواه عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگر انجام داده‌ایم.

صنایع فرهنگی چگونه می‌تواند به پیشرفت جامعه کمک کند؟

پیشرفت در یک جامعه زمانی محقق می شود که یک ملت بتواند خلاقانه فکر کند و از ظرفیت‌های فرهنگی و توان خلاقانه خود در زمینه های مختلف بهره مند شود. صنایع فرهنگی این توانایی‌ها و قابلیت ها را در یک ملت تقویت می‌کند. چنین تجربه ای تجربه باعث رشد تخیل، احساسات، خلاقیت، توانمندی، مسئولیت پذیری اجتماعی و حساسیت اخلاقی می‌شود. جامعه‌ای که ذهن خلاق و آگاه دارد، در تصمیم‌گیری، حل مشکلات و مسائل و اقدامات نوآورانه نیز موفق‌تر عمل می‌کند. وقتی نگاه مردم به زندگی معنادار و خلاقانه باشد، اقدامات و عملکردشان نیز خردمندانه‌تر و بدیع می‌شود و ره آورد نهایی آن رشد و توسعه جامعه است.

ارتقای فرهنگ عمومی جامعه از طریق صنایع فرهنگی چگونه اتفاق می‌افتد؟

از آنجایی که هنر و صنایع فرهنگی بستری کارآمد برای انتقال مفاهیم، ارزش ها، آموزه ها، باورها و مسائل مهم اجتماعی است، می تواند بیشترین تأثیر را بر جامعه داشته باشد. از جهت دیگر می توان گفت فرهنگ و هنر به مثابه زبان مشترکی است که به عنوان عامل همگرایی، باعث نزدیکی و وحدت مردم می شود. آگاهی درباره مسائل اجتماعی، تقویت حس مشارکت و مسئولیت پذیری، ارتقای سواد رسانه ای، ارتقای سواد هنری، ترویج اخلاق، افزایش تاب آوری، امکان گفت و گو، ایجاد نشاط و امید از جمله کارکردهای فرهنگ و هنر در این زمینه است.

صنایع فرهنگی ارزش‌ها، دستاوردها، هویت و تاریخ یک ملت را بازتاب می‌دهند و به بازتولید فرهنگ کمک می‌کند. طیف وسیع آثار صنایع فرهنگی، همگی می‌توانند نگاه عمومی را نسبت به مسائل مهم تغییر دهند یا عمیق‌تر کنند و از این طریق سواد فرهنگی جامعه ارتقا می یابد.

نقش صنایع فرهنگی در ایجاد نشاط اجتماعی چیست؟

نشاط اجتماعی مجموعه‌ای از نگرش ها و احساسات مثبت جمعی است که تعاملات انسانی را سازنده‌تر و کارآمدتر می‌کند. هنگامی که نشاط اجتماعی افزایش می‌یابد، رفتارهای شایسته، سازنده و مثمرثمر و مشارکت اجتماعی بیشتر می‌شود که این اتفاق برای یک جامعه بسیار ارزشمند است. کتاب، فیلم، موسیقی، تئاتر، نقاشی، اسباب بازی، صنایع دستی و سایر هنرها باعث بهبود کیفیت زندگی انسان می‌شود. رویدادهای فرهنگی و هنری خیابانی، جشنواره ها و نمایش های خیابانی فضایی امن و تعاملی برای نشاط ایجاد می کند و شادی را به میدان جامعه می‌آورد.

صنایع فرهنگی چطور امید را در جامعه تقویت می‌کنند؟

مفهوم امید زمانی محقق می شود که به این باور برسیم که با تمام چالش ها و سختی ها، زندگی معنا دارد و آینده روشن قابل ساختن است. آثار فرهنگی و هنری با کارکردهای سازنده خود، این طرز نگاه و احساس معناداری و ارزشمندی را در جامعه زنده نگه می‌دارند. در دوره‌های بحران و جنگ، فرهنگ و هنر نیرویی سازنده برای امید و ارتقای سلامت روان جامعه و به نوعی میدان دار است، زیرا آثار فرهنگی از طریق روایت-های گوناگون، امید را بازسازی و به جامعه تزریق می‌کند.

چه مصداق هایی برای این بخش می توان ارائه داد؟

هنرهای شهری مثل نقاشی های دیواری، مجسمه ها، گرافیک محیطی، مبلمان شهری و... باعث نشاط شهروندان شده و شهر را از بی روحی و زشتی نجات می دهد و فضایی پویا و مفرح برای شهروندان ایجاد می کند. موسیقی ملی و حماسی باعث تقویت روحیه جمعی و حس همبستگی و وطن دوستی می شود. نمایش صنایع دستی و دستاوردهای هنری بومی باعث حس اعتماد به نفس و تعلق به وطن در بین مردم می-شود. نمایش های خیابانی با موضوعات روز اجتماعی باعث آگاهی مخاطبان و افزایش همدلی و تاب آوری می شود. موسیقی های ملی و حماسی، نماهنگ ها، پوسترها و سایر آثار گرافیکی که در فضای مجازی با موضوع جنگ، وطن پرستی و اتحاد مردم منتشر می شوند، بیشترین تاثیر را در زمینه همدلی و امیدبخشی دارند.

صنایع فرهنگی چگونه باعث تقویت تاب‌آوری اجتماعی می شود؟

توان جامعه برای عبور از بحران ها و چالش ها مقوله بسیار مهمی است که بخش اعظمی از آن از طریق فرهنگ و هنر محقق می شود. آثار فرهنگی با همگرایی و تقویت همبستگی و وحدت، انسجام جامعه را در دوره‌های بحران بالا می‌برد. خلق آثار فرهنگی به عنوان راهی برای بیان احساسات، هیجانات و باورها باعث کاهش فشارهای روحی و روانی می شود. این آثار با روایت مسائل گوناگون باعث می شود تجربه های روزهای سخت قابل تحمل تر و رنج و درد به آگاهی تبدیل شود. همچنین این آثار ضمن بالا بردن مشارکت اجتماعی و حس هویت جمعی، تاب آوری را افزایش داده و امکان گفت و گو را فراهم می کند. به طور کلی صنایع فرهنگی بستری برای بازتولید فرهنگ و همبستگی‌ است و این بستر دقیقاً همان چیزی است که جامعه را در بحرانی ترین شرایط سالم نگه می دارد. از آنجایی که مقوله فرهنگ و هنر به عنوان نیرویی برای پیشرفت و تاب‌آوری ملت‌ها محسوب می‌شوند، جوامعی که در شرایط بحرانی گوناگون، پروژه‌های فرهنگی و هنری را ادامه می دهند، تاب‌آوری بیشتری دارند و در این راستا، صنایع فرهنگی را می توان به عنوان سنگ بنای تاب-آوری ملی در نظر گرفت.

برای رشد و ترویج این مسیر چه اقداماتی ضروری است؟

تقویت آموزش‌های هنری در مدارس، حمایت از هنرمندان، کارآفرینان و کسب و کارهای خلاق، توسعه زیرساخت های فرهنگی در شهرها و روستاها، حمایت از جشنواره‌ها و رویدادهای فرهنگی محلی، توسعه برنامه‌های هنری شهری، حمایت از صنایع دستی و هنرهای بومی به عنوان میراث فرهنگی هویت مند، ارتباط بیشتر میان دانشگاه، هنرمندان و بازار. با حمایت از برنامه های فرهنگی و تدوین طرح های توسعه ای در این زمینه، آثار فرهنگی و هنری در زندگی مردم جاری شده و به عنوان بخشی از زیست اجتماعی و روزانه آنها می شود. رسیدن به این باور مهم است که سرمایه‌گذاری در حوزه فرهنگ، سرمایه‌گذاری برای سلامت روان جامعه و امید اجتماعی است و این اقدام امری بسیار مهم و ضروری است.