خبرگزاری مهر،گروه استانها، فهیمه اجاقلو: سالهاست که شیب تند کوهها و تپههای استان گلستان، بهجای آنکه آغوش خود را برای سبزایی باز کند، شاهد ریزش خاک و جاری شدن سیلابهای ویرانگر بوده است. اما امروز، روایتی تازه در حال شکلگیری است؛ روایتی که در آن، به جای نگاه کردن به اراضی شیبدار به عنوان کانون فرسایش و تهدید، آنها را به عنوان فرصتی طلایی برای انقلاب در الگوی کشت و موتور محرک اقتصاد روستایی میبینیم.
گذار از کشتهای سنتی و کمبازده به سوی باغات مقاوم، نه تنها لبهی تیز فرسایش را مهار میکند، بلکه وعدهی ثروتی تازه را برای کشاورزان استان به همراه دارد.در حال حاضر اراضی شیب دار گلستان عمدتأ زیر زراعت دیم سنتی هستند و این در حالی است که پژوهش ها نشان می دهد همین کاربری عامل اصلی فرسایش در این اراضی محسوب می شوند.
بخش بزرگی از اراضی شیب دار برای زراعت دیم متداول هم چون گندم و جو به دلیل شیب بالا،افزایش روناب و فرسایش،کاهش نفوذ آب، بارش نامنظم و پایین و شوری خاک به ویژه در شمال و مرکز استان مستعدی پایینی دارند و ادامه کشت سنتی در آنها به تشدید فرسایش می انجامد.
گزارش ها حاکی از آن است که در دیمزارهای شیب دار گلستان حتی یک بارندگی شدید کوتاه مدت میتواند بخش بزرگی از آب را به رواناب تبدیل کند و خاک را تحت فرسایش قرار دهد که به نفع گیاه هم نیست با این وجود به گفته کارشناسان همین اراضی شیب دار میتوانند به یک موتور محرک اقتصادی در بخش روستایی تبدیل شود.
۲۸ هزار هکتار اراضی شیب دار گلستان زیر کشت باغ های مثمر
به گفته معاون مدیریت باغبانی جهاد کشاورزی گلستان در راستای مقابله با بحران تنش آبی و کاهش بهرهوری محصولات سنتی، طرح توسعه باغات در اراضی شیبدار استان با استقبال گسترده کشاورزان روبرو شده است.
سعید عمادزاده در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: از مجموع ۱۱۰ هزار هکتار اراضی مورد مطالعه، ۷۳ هزار هکتار پتانسیل احداث باغ را دارد که تاکنون ۲۸ هزار هکتار از آن با موفقیت به زیر کشت باغ رفته است.
وی افزود: با توجه به تغییرات اقلیمی و کاهش سطح آبهای زیرزمینی، سازمان جهاد کشاورزی در حال تغییر استراتژی از کشت محصولات سنتی مانند گندم به سمت محصولات باغی و مقاوم است، در واقع با بررسی ۱۱۰ هزار هکتار اراضی شیبدار، مشخص شد که پتانسیل عظیمی برای توسعه باغات در این منطقه وجود دارد.
معاون باغبانی جهاد کشاورزی گلستان خاطرنشان کرد: از سال ۱۳۸۵، با توجه به فرسایش خاک و کاهش مواد مغذی در اراضی کشاورزی (خاکهای سفید و بیبازده)، کشاورزان خود به این نتیجه رسیدهاند که تغییر کاربری به سمت باغات، بهویژه محصولات مقاوم به خشکی نظیر زیتون، انجیر و انار، سودآورتر است.
عمادزاده ادامه داد: در این طرح، انتخاب نوع نهال در اراضی شیبدار حرف اول را میزند، گونههایی که مجوز کاشت دریافت میکنند، باید با شرایط خشکی و اقلیم منطقه سازگاری کامل داشته باشند.
وی با بیان اینکه زیتون اولویت اصلی کشت در اراضی شیب دار است،افزود: گونههایی مانند گیلاس نیز در صورت وجود منبع آبی مطمئن، پس از بررسیهای فنی، در دستور کار قرار میگیرند.
معاون باغبانی جهاد کشاورزی گلستان در خصوص حمایت ها و تسهیلات قابل ارائه سازمان به کشاورزان ،گفت: برای حمایت از این روند، تسهیلات ویژهای از جمله پرداخت ۱۰ درصد هزینه نهال توسط سازمان و ارائه خدمات رایگان احداث باغ و خدمات تکمیلی ارائه می شود، همچنین اقداماتی از جمله پایش مداوم سلامت خاک و مدیریت منابع آب برای تضمین پایداری و بازدهی اقتصادی این باغات در سالهای آتی، از اولویتهای اصلی سازمان محسوب و در دستور کار قرار دارد.
اراضی شیبدار؛ از کانون فرسایش تا معدن درآمد
در سالهای اخیر کارشناسان بر نقش حیاتی مدیریت اراضی شیبدار در کنترل سیلاب تأکید و از الگوی موفق تغییر کاربری به باغداری و کشتهای تلفیقی صحبت می کنند؛ الگویی که علاوه بر کاهش فرسایش خاک، معیشت روستاییان را تضمین و آنها را به «همیاران طبیعت» تبدیل کرده است.
در همین رابطه معاون فنی و آبخیزداری منابع طبیعی گلستان، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به رویکرد جدید استان برای مقابله با بحران سیلاب و فرسایش خاک اظهار کرد: با تغییر نگاه از مدیریت بحران به مدیریت فرصت میتوان اراضی شیبدار را که پیشتر کانون تولید گلولای و سیلاب بودند، به موتور محرک تولید و اشتغال تبدیل کرد.
رمضان بهترک افزود: اراضی شیبدار فاقد پوشش گیاهی، بهویژه در ماههای مرداد و شهریور سال، پس از برداشت محصول و با نخستین بارشهای شدید، به کانون تولید رواناب تبدیل میشوند، این پدیده نه تنها منجر به فرسایش شدید خاک میشود، بلکه با انتقال رسوب، زیرساختهای پاییندست را با آسیب جدی مواجه میکند.
وی ادامه داد: با اجرای طرحهای ترسیب کربن و تغییر الگوی کشت، میتوان این تهدید را مدیریت کرد.
معاون آبخیزداری منابع طبیعی گلستان با اشاره به پروژههای کاشت درختان میوه مانند گیلاس، آلبالو و گیاهان دارویی و اقتصادی مانند اسطوخودوس و زعفران در اراضی شیبدار، خاطرنشان کرد: در برخی مناطق نظیر روستای وامنان، ترکیب کشت گیلاس و اسطوخودوس منجر به درآمدزایی چندصد میلیون تومانی برای کشاورزان شده که چندین برابر درآمد حاصل از کشت سنتی گندم است.
بهترک در ادامه، بر اهمیت توانمندسازی جوامع محلی تأکید کرد و گفت: مشارکت مردم، تنها یک شعار نیست، بلکه ضامن پایداری پروژههاست.
وی با اشاره به تغییر نگرش مردم در روستاهای الگومحور، افزود: زمانی که روستاییان طعم درآمد پایدار از طریق باغداری را بچشند، خود به حافظان جنگل تبدیل میشوند،مراسم نمادین تبرسوزان در این روستاها، نشانه واقعی تغییر نگرش مردم از بهرهبرداری مخرب به حفاظت پایدار است.
جایگزینی کشتهای اقتصادی در اراضی شیبدار گلستان
در حالی که سالهاست اراضی شیبدار گلستان گرفتار کشتهای کمبازده و تهدید فرسایش خاک هستند، معاون اقتصادی استاندار با نقد عملکرد اداری گذشته، از تغییر ریل مدیریتی در این حوزه خبر داد و اعلام کرد: از این پس، بهبود درآمد واقعی روستاییان تنها شاخص ارزیابی عملکرد مدیران و فرمانداران خواهد بود.
عبدالعلی کیانمهر با بیان اینکه سطح درآمدی فعلی مردم استان متناسب با ظرفیتهای موجود نیست، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اولویت اصلی استانداری گلستان، جایگزینی کشتهای کمبازده با زراعتهای اقتصادی و پربازده است که بهصورت مستقیم موجب بهبود معیشت روستاییان خواهد شد.
وی با انتقاد از اتکای بیش از حد به اعتبارات دولتی در اجرای طرحهای گذشته افزود: نباید توسعه استان را منوط به منابع دولتی دانست؛ تجربه موفق کشت گیاهان دارویی و زعفران نشان داده است که با آموزش، ترویج و تضمین بازار، کشاورزان خود پیشگام تحول اقتصادی خواهند بود.
معاون استانداری گلستان ارزیابی عملکرد مدیران در دولت کنونی را میزان اثرگذاری در بهبود درآمد روستاییان عنوان کرد و افزود:فرمانداران باید با معرفی نمایندگان ویژه، مسیر اجرای طرحهای جایگزین و اقتصادی را برای کشاورزان تسهیل کنند.
کیانمهر تأکید کرد: اجرای این رویکرد میتواند زمینهساز شکوفایی اقتصادی و افزایش بهرهوری در اراضی شیبدار و مناطق بالادست استان باشد.
بر اساس این گزارش، آنچه در اراضی شیبدار استان گلستان در حال گذار است، تنها یک تغییر ساده در الگوی کشت نیست؛ بلکه یک انقلاب پارادایم در مدیریت منابع است. گذار از مدیریت بحران که تنها با خاک و سیلاب درگیر بود به مدیریت فرصت، نشان از درک عمیق مسئولان از پیوند میان محیطزیست و معیشت دارد.
تجربه موفق در مناطقی مانند وامنان و جایگزینی محصولات سنتی با گیاهان دارویی و باغهای مقاوم، ثابت میکند که پایداری اکوسیستم در گروِ ثروتمند شدنِ کشاورز است. وقتی کشاورز از طریق کشتهای اقتصادی مانند اسطوخودوس و زیتون به درآمد پایدار برسد، بدون تردید از عامل فرسایش به همیار طبیعت تبدیل میشود.بزارک تصویبزارک تصویربزارک تصویر
نظر شما