خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشد، بلکه به اذعان مقامات غربی و رسانه های آمریکایی، بن‌بست راهبردی و شکست‌های میدانی و سیاسی بر متجاوزان تحمیل شد. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان بی‌گناه آغاز شد، به‌سرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای پیدا کرد و واکنش‌های متفاوتی را در رسانه‌های بین‌المللی برانگیخت.
رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.
رسانه های انگلیسی
روزنامه یواس‌ای تودی نوشت که هفت ماه پس از آغاز جنگ ایران، مذاکره‌کنندگان دو طرف در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل برای یافتن راه‌حلی برای پایان درگیری‌ها به میز مذاکره بازگشتند، اما «پیشرفت قابل اندازه‌گیری» حاصل نشده است. بر اساس این گزارش، دونالد ترامپ در ۲۶ سپتامبر پیشنهاد تهران برای بازگشایی کامل تنگه هرمز در ازای پایان محاصره دریایی را رد کرد و در عوض، کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده در ازای امتیازدهی هسته‌ای را پیشنهاد داد؛ ادعایی که ترامپ در شبکه‌های اجتماعی آن را تکذیب کرد و نوشت: «من هیچ چیزی به آنها پیشنهاد ندادم.»
این گزارش می‌افزاید که یک مقام ایرانی نزدیک به مذاکره‌کنندگان، علت توقف مذاکرات را عدم تمایل واشنگتن به پذیرش چارچوب یادداشت تفاهم ژوئن دانست. بر اساس این سند ۱۴ ماده‌ای، آمریکا متعهد شده بود محاصره دریایی را لغو کند، نیروی جدیدی به منطقه اعزام نکند، ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی ایران جذب کند و دارایی‌های بلوکه‌شده را آزاد سازد. یک مقام ایرانی دیگر نیز گفت مانع اصلی، نبود موضع روشن و ثابت ترامپ درباره آنچه از مذاکرات می‌خواهد است.
یواس‌ای تودی به نقل از آرش عزیزی، مورخ دانشگاه ییل، می‌افزاید که هزینه بالای باز نگه داشتن تنگه هرمز و حفظ محاصره، دلایل خود آمریکا را برای پایان جنگ فراهم می‌کند. تریتا پارسی از مؤسسه کوئینسی نیز تأکید کرد: «ترامپ فقط می‌خواهد آنها تسلیم شوند و از این که در دیپلماسی، جنگ و تحریم‌ها به این هدف نرسیده، به شدت ناامید است.»
خبرگزاری رویترز گزارش داد که جمهوری اسلامی ایران در حال آماده‌سازی پاسخی گسترده‌تر و قوی‌تر در صورت ازسرگیری حملات گسترده آمریکا است، همزمان با تداوم تلاش‌های دیپلماتیک که مقامات ایرانی به طور خصوصی آن را محکوم به شکست می‌دانند. بر اساس این گزارش، فرماندهان ارشد در حال بررسی طرح‌هایی برای گسترش اهداف احتمالی فراتر از دارایی‌های مرتبط با آمریکا به کشورهای حامی عملیات نظامی واشنگتن و حتی اهدافی خارج از خاورمیانه هستند.
این گزارش می‌افزاید که از بازگشت مسعود پزشکیان از نیویورک، فرماندهان و مقامات ارشد بر دامنه و زمان‌بندی هرگونه پاسخ در صورت حمله مجدد آمریکا متمرکز شده‌اند. حمیدرضا عزیزی از گروه بحران بین‌المللی می‌گوید تهران مصمم است به جای پاسخ نمادین، تشدید تنش کند تا بازدارندگی را بازسازی نماید. دو مقام ایرانی نیز گفتند تهران از متحدان خود در لبنان، یمن و عراق خواسته برای پاسخی هماهنگ «از تنگه هرمز تا منافع آمریکا در منطقه و خارج از خاورمیانه» آماده باشند.
رویترز تصریح می‌کند که تهران همزمان کانال مذاکره را باز نگه داشته و در نشست سازمان ملل پیشنهادی از طریق میانجی قطری ارائه کرده که شامل پایان درگیری‌ها، لغو محاصره، آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده و معافیت تحریم نفتی است. رسانه‌های دولتی ایران گزارش دادند که پاسخ آمریکا روز سه‌شنبه از طریق قطر دریافت و در حال بررسی است.
پایگاه تحلیلی OtherWords در یادداشتی به قلم امی هانائر، مدیر اجرایی مؤسسه سیاست‌گذاری اقتصادی و مالیات، نوشت که هزینه افزایش قیمت بنزین و گازوئیل ناشی از جنگ ایران تا اواخر سپتامبر از ۱۰۳ میلیارد دلار فراتر رفته و اگر روند کنونی ادامه یابد، این رقم تا پایان سال به ۱۸۰ میلیارد دلار نزدیک خواهد شد. برای هر خانوار آمریکایی، این هزینه تاکنون ۷۵۰ دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود تا پایان سال از ۱۳۰۰ دلار عبور کند. برای یک خانواده چهارنفره با دو راننده، این رقم هم‌اکنون از ۱۰۰۰ دلار گذشته و ممکن است به بیش از ۱۷۰۰ دلار برسد.
این گزارش تصریح می‌کند که این ارقام جدا از هزینه تسلیحات و نیروهای نظامی است که پنتاگون آن را حدود ۴۴ میلیارد دلار برآورد کرده است. میانگین ملی قیمت بنزین به ۴.۴۷ دلار در هر گالن رسیده و در ایالت‌های بیشتری از مرز ۵ دلار عبور کرده است. قیمت گازوئیل نیز به رکورد ۶.۴۵ دلار رسیده که هزینه تولید و حمل کالا را افزایش داده و تورم موجود را تشدید می‌کند.
هانائر می‌افزاید که کسب‌وکارها امسال ۴۸ میلیارد دلار اضافی بابت سوخت پرداخته‌اند و دولت‌های محلی نیز برای اداره اتوبوس‌های مدرسه، کامیون‌های زباله و خودروهای پلیس و آتش‌نشانی با فشار مالی مواجه شده‌اند. این هزینه‌ها در نهایت بر دوش مالیات‌دهندگان محلی می‌افتد. این گزارش نتیجه می‌گیرد که افزایش قیمت سوخت، همراه با نرخ بهره بالاتر، تعرفه‌های گسترده و کاهش کمک‌های دولتی، زندگی را برای آمریکایی‌ها گران‌تر کرده است.
مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) در اطلاعیه‌ای از برگزاری یک نشست مجازی با عنوان «جنگ ایران: این ماجرا چگونه پایان می‌یابد؟» خبر داد. بر اساس این اطلاعیه، هفت ماه پس از آغاز عملیات «خشم حماسی» از سوی آمریکا، وضعیت هسته‌ای ایران همچنان مانعی برای پایان دادن به جنگ محسوب می‌شود. این اندیشکده آمریکایی اذعان می‌دارد که با وجود حملات به زیرساخت‌های نظامی و هسته‌ای ایران و محاصره صادرات نفت این کشور، حکومت ایران همچنان پابرجا مانده، کنترل تنگه هرمز را به چالش کشیده و به پایگاه‌ها و شرکای آمریکا در سراسر منطقه حمله کرده است.
این گزارش می‌افزاید که هرچند دونالد ترامپ ادعا کرده جنگ ممکن است اندکی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر پایان یابد، هر دو طرف به نظر می‌رسد مایل به تداوم نامحدود این مناقشه هستند. در این نشست، هدر ویلیامز، مدیر پروژه مسائل هسته‌ای؛ کاری بینگن، مدیر پروژه امنیت هوافضا؛ و تام کاراکو، مدیر پروژه دفاع موشکی CSIS، به پرسش‌هایی درباره تحقق اهداف اولیه جنگ، درس‌هایی که رهبران نظامی و سیاست‌گذاران آمریکایی باید از این مناقشه بگیرند و شکل احتمالی پایان بازی در ایران پاسخ خواهند داد.
رسانه های عربی
العربی الجدید در یادداشتی نوشت: درگیری چند ماهه میان ایران و آمریکا نتوانسته آن‌گونه که برخی انتظار داشتند، نظم سیاسی و امنیتی منطقه را به‌طور کامل بازطراحی کند؛ بلکه بیش از هر چیز محدودیت توان طرف‌های درگیر برای دستیابی به پیروزی قاطع و وادار کردن طرف مقابل به عقب‌نشینی را آشکار کرده است. نویسنده جنگ را در وضعیتی فرسایشی توصیف می‌کند که در آن، هیچ‌یک از طرف‌ها نتوانسته اراده خود را به طور کامل بر دیگری تحمیل کند.
در این میان، پیامدهای اقتصادی و انرژی جنگ، به‌ویژه در ارتباط با تنگه هرمز، اهمیت ویژه‌ای دارد. ادامه درگیری تنها مسئله‌ای میان ایران و آمریکا نیست، بلکه امنیت منطقه و بازار جهانی انرژی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. از این منظر، افزایش هزینه‌های جنگ می‌تواند دستیابی سریع به یک نتیجه نظامی را دشوارتر کند.
محمد قواص در این یادداشت، جنگ را از زاویه فشار اقتصادی آمریکا و تلاش واشنگتن برای همراه کردن کشورهای دیگر با کارزار فشار علیه تهران بررسی می‌کند. به نوشته او، آمریکا پس از تجربه تحریم‌های گذشته و دشواری گزینه نظامی، تلاش دارد مسیرهای اقتصادی ایران را از طریق فشار بر بانک‌ها، تجارت، نفت، حمل‌ونقل، طلا و دارایی‌های دیجیتال محدود کند.
این مطلب با اشاره به فشار آمریکا بر کشورهای مختلف، از تلاش واشنگتن برای جلوگیری از ادامه تعامل اقتصادی آنها با ایران سخن می‌گوید و نمونه‌هایی از این فشارها در بریتانیا، ترکیه و امارات را مطرح می‌کند. همزمان، نقش چین و روسیه در ایجاد مسیرهای جایگزین برای ایران مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده معتقد است این روند می‌تواند کشورهای بیشتری را به سمت ایجاد سازوکارهای مالی خارج از نظام تحت سلطه دلار سوق دهد.
الجزیره در گزارشی ادعای نزدیک بودن «تسلیم ایران» در برابر شروط آمریکا را از دو زاویه بررسی کرده است. یک تحلیلگر آمریکایی فشار اقتصادی، کاهش ارزش ریال و مشکلات ناشی از افت درآمدهای نفتی را عواملی می‌داند که می‌تواند فشار بر تهران را افزایش دهد؛ در مقابل دیپلمات پیشین ایرانی، درباره تعبیر «تسلیم قریب‌الوقوع» تردید دارد. گزارش همچنین به تداوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا می‌پردازد. بر اساس این گزارش، ایران پاسخ آمریکا به پیشنهادهای اخیر تهران را از طریق واسطه دریافت کرده و میانجی‌ها در تلاش برای کاهش اختلافات دو طرف هستند. موضوع تنگه هرمز و پیشنهادهایی درباره توقف جنگ و بازگشایی مسیر دریایی نیز در این روند مطرح شده، اما تاکنون توافق نهایی حاصل نشده است.
رسانه های روسیه و چین
شینهوا در گزارشی تحلیلی، خروج ائتلاف تحت رهبری آمریکا از عراق را پایان یک دوره دو دهه‌ای از مداخله نظامی واشنگتن و آغاز مرحله‌ای تازه در معادلات ژئوپلیتیکی منطقه ارزیابی کرد.
این رسانه یادآور شد که حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، خروج نیروها در ۲۰۱۱ و بازگشت آنها پس از ظهور داعش در ۲۰۱۴، چرخه‌ای از بی‌ثباتی و مداخله نظامی را رقم زد. از نگاه کارشناسان مورد استناد شینهوا، کاهش تهدید داعش و افزایش حملات گروه‌های نزدیک به ایران علیه نیروهای آمریکایی، در کنار تعهد واشنگتن به کاهش «جنگ‌های بی‌پایان»، از عوامل خروج نیروهاست.
این گزارش تأکید می‌کند که خروج نظامی لزوماً به معنای پایان نفوذ آمریکا در عراق نیست. به گفته کارشناسان چینی، واشنگتن می‌تواند از طریق توافق‌های امنیتی، همکاری‌های انرژی و سازوکارهای مالی همچنان اهرم‌های نفوذ خود را حفظ کند. وابستگی درآمدهای نفتی عراق به نظام مالی آمریکا نیز یکی از این اهرم‌ها معرفی شده است.
شینهوا در بخش دیگری، خروج آمریکا را عاملی برای کاهش حضور نظامی واشنگتن در مجاورت ایران و ایجاد فضای بیشتر برای گسترش نفوذ منطقه‌ای تهران می‌داند. در مقابل، احتمال تقویت همکاری امنیتی آمریکا با سوریه برای مهار مسیرهای پشتیبانی نزدیک به ایران مطرح شده است.
گزارش تأکید دارد که آینده عراق به توانایی بغداد در مهار اختلافات داخلی، ادغام گروه‌های مسلح و حفظ موازنه منطقه‌ای بستگی دارد.
روزنامه روسی «ودوموستی» در گزارشی با عنوان «ترامپ از پایان قریب‌الوقوع جنگ در ایران خبر داد» به اظهارات رئیس‌جمهور آمریکا درباره دو گزینه پیش روی جنگ، یعنی توافق با ایران یا ازسرگیری حملات، پرداخت.
دونالد ترامپ گفته است جنگ در ایران «خیلی زود» پایان خواهد یافت و ممکن است واشنگتن یا با تهران به توافق برسد یا حملات را از سر بگیرد. او جزئیات بیشتری درباره این اظهارات ارائه نکرده است.
همزمان، تهران اعلام کرده پاسخ رسمی آمریکا به پیشنهاد ایران درباره ازسرگیری فعالیت تنگه هرمز را دریافت کرده و مقام‌های ارشد کشور در حال بررسی پیشنهاد متقابل واشنگتن هستند.
به نوشته «ودوموستی»، قطر و دیگر میانجی‌های منطقه‌ای برای ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا تلاش می‌کنند، اما اختلافات دو طرف بر سر مسائل اصلی همچنان قابل توجه است. تهران می‌خواهد مذاکرات بر بازگشایی تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا متمرکز باشد، در حالی که واشنگتن خواهان دریافت امتیازهایی در زمینه برنامه هسته‌ای ایران است.
نظر شما