سکوی ملی هوش‌مصنوعی زیرساخت ۶۰ سازمان شد؛ پایداری در زمان قطعی اینترنت

حسین اسدی نماینده دانشگاه صنعتی شریف در پروژه سکوی ملی هوش مصنوعی در گفتگو با خبرنگار مهر، درباره نقش سکوی ملی هوش مصنوعی در ارائه خدمات به کاربران در شرایطی که اینترنت بین الملل به دلیل ملاحظات امنیتی در کشور قطع شده است، گفت: کار سرویس دهی و ارائه خدمات سکوی ملی هوش مصنوعی از ابتدای شهریور ماه ۱۴۰۴ آغاز شده و در حال حاضر بیش از ۵۰ تا ۶۰ سازمان و شرکت از سرویس‌های این سکو بهره‌مند هستند. با قطع دسترسی به اینترنت بین الملل، بسیاری از سازمان‌ها که پیش از این از خارج از کشور سرویس می گرفتند، به سمت سکوی ملی هوش مصنوعی روی آورده‌اند و تیم فنی تا حد ظرفیت موجود به این مجموعه‌ها خدمات ارائه داده و می‌دهد.

نماینده دانشگاه صنعتی شریف در پروژه سکوی ملی هوش مصنوعی در ادامه با اشاره به اینکه به دلیل تقاضای زیاد با محدودیت منابع زیرساختی مواجه شده ایم، دراین باره توضیح داد و افزود: پیش‌بینی اولیه بر این بود که زیرساخت های سخت‌افزاری موجود برای یک تا دو سال آینده کافی باشد، اما ظرف ۲-۳ ماه و خصوصا با قطع اینترنت بین‌الملل در شرایط کنونی، تقاضا به‌طور غیرمنتظره‌ای افزایش یافت و ظرفیت‌ها به سرعت در حال تکمیل است.

افزایش کاربران با اضافه شدن تجهیزات جدید

وی درباره برنامه افزایش ظرفیت سکو گفت: با هر بار اضافه شدن تجهیزات تکمیلی، ظرفیت سکو برای پذیرش کاربران جدید افزایش می‌یابد. این موضوع به طور مستمر توسط معاونت علمی در حال پیگیری است و به طور پیوسته در حال ارتقا و توسعه زیرساخت ها هستیم.

مشتریان بزرگ به سکو پیوسته‌اند/ارائه خدمات به بانک ها

اسدی با اشاره به اینکه به در حال حاضر به بازوی هوش مصنوعی یکی از پیام رسان های داخلی  سرویس دهی داریم، خاطرنشان کرد: هم اکنون حتی به شرکت‌های بزرگی که پیشتر از سرویس‌های خارجی برای ارائه خدمات هوش مصنوعی به نهادهایی مانند بانک‌ها استفاده می‌کردند، خدمات ارائه می‌دهیم.

وی در ادامه تاکید کرد که اگرچه هنوز رونمایی رسمی از سکوی ملی هوش مصنوعی انجام نشده، اما خدمات به‌صورت عملیاتی و فعال در حال ارائه است.

پوشش میلیونی کاربران انشعابی به واسطه سکوی ملی هوش مصنوعی

عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف در خصوص آمار تجمیعی کاربران نهایی سکوی ملی هوش مصنوعی اظهار داشت: مشتریان اصلی ما سازمان‌ها و شرکت‌هایی هستند که از API سکو استفاده می‌کنند و هرکدام از این سازمان‌ها به نوبه خود به کاربران نهایی بسیار زیادی خدمت‌رسانی می‌کنند. به‌طور مثال، برخی پیام‌رسان‌های متصل به سکو، از طریق سکو، به میلیون‌ها کاربر نهایی خود سرویس می‌دهند.

وی افزود: اگر کاربران انشعابی را جمع‌بندی کنیم، قطعاً عددی بالای یک تا دو میلیون نفر خواهد بود. تنها یکی از مشتریان ما که API دریافت می‌کند، خود به چندصدهزار کاربر نهایی سرویس می‌دهد که نشان از گستردگی و مقیاس خدمت‌رسانی این سکو دارد.

اسدی یکی از مزایای اصلی سکوی ملی هوش مصنوعی را بومی بودن آن توصیف کرد و گفت: این موضوع به معنای پایداری سرویس حتی در صورت قطع اینترنت بین‌المللی است.

نماینده دانشگاه صنعتی شریف در پروژه سکوی ملی هوش مصنوعی درباره مدل های قابل استفاده در سکوی ملی هوش مصنوعی گفت: در حال حاضر بالای ۲۰ مدل زبانی هوش مصنوعی در سکو سرویس دهی می شود. به طور مثال مدل‌های بزرگی چون کیوون ۲۳۵ میلیارد پارامتری، کیوون ۳/۲۳۵ میلیارد پارامتری، Llama ۴، DeepSeek ۳.۱، تعداد بسیار زیادی مدل های ChatGPT و ... در سکو قابل استفاده است و کاربران براساس نیازشان مدل را انتخاب می کنند و زیر بار عملیاتی می برند.

دسترسی عمومی به سکو به معنای استفاده مستقیم مردم نیست

وی همچنین درباره زمان رونمایی رسمی و دسترسی عمومی به سکو توضیح داد و گفت: منظور از دسترسی عمومی، استفاده مستقیم مردم عادی از سکو نیست، بلکه دسترسی سازمان‌ها و شرکت‌ها برای دریافت خدمات از این پلتفرم است. این شرکت‌ها می‌توانند سرویس هوش مصنوعی مورد نیاز خود را به جای استفاده از سرویس‌های خارجی، از طریق API سکوی ملی دریافت کنند و به مشترکان خود ارائه دهند.

مزایای استفاده از سکوی ملی برای نهادهای دولتی

عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی شریف در ادامه به مزایای استفاده از سکوی ملی برای سازمان ها و شرکت ها به خصوص دولتی ها اشاره کرد و گفت: این کار دو مزیت اساسی دارد؛ اول آنکه از شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی حمایت می‌شود و دوم اینکه داده‌های حساس و محرمانه سازمان‌های دولتی و حاکمیتی، کاملاً در داخل کشور باقی می‌ماند و از خروج آن از کشور جلوگیری می‌شود.

۲ سرویس جدید تا دو هفته آینده در سکو فعال می‌شود

اسدی از راه‌اندازی دو سرویس جدید تا دو هفته آینده در سکو خبر داد و اظهار داشت: ما در سکو از سرویس یا مدل زبانی بزرگ LLM (مخفف عبارت Large Language Model) استفاده کردیم و همین حالا بالای ۲۰ مدل در حال حاضر در سکو عملیاتی شده است ولی تا دو هفته اینده، ۲ سرویس جدید به سکو اضافه خواهد شد.

وی درباره سرویس جدیدی که قرار است به سکو اضافه شود، توضیحاتی ارائه کرد و افزود: با اضافه شدن سرویس های جدید امکان اجرای کارهای پردازشی سنگین (مانند آموزش مدل های هوش مصنوعی یا پردازش داده های عظیم) به کاربران داده خواهد شد. همچنین با ارائه سرویس های جدید در سکو به سازمان ها اجازه می دهد مدل های اصلی را با داده های اختصاصی خود آموزش دهند و یک نسخه شخصی شده و قدرتمندتر از مدل را در اختیار بگیرند.

همکاری ده‌ها دانشگاه در توسعه دستیارهای هوش مصنوعی وزارتخانه ها

وی در بخش دیگری از سخنان خود به مشارکت دانشگاه‌ها در این پروژه اشاره کرد و گفت: نزدیک به ۱۰ دانشگاه کشور در توسعه دستیارهای هوشمند مبتنی بر این سکو مشارکت داشته‌اند. به عنوان مثال، دانشگاه تهران با استفاده از مدل‌های این سکو، یک دستیار هوشمند برای وزارت نفت توسعه داده است. تمامی داده‌های پردازش شده در این دستیار، کاملاً در داخل کشور باقی می‌ماند و هیچ اطلاعاتی به خارج از کشور منتقل نمی‌شود.

دستیارهای هوشمند در حال سرویس‌دهی به وزارتخانه‌ها

نماینده دانشگاه صنعتی شریف در پروژه سکوی ملی هوش مصنوعی در پایان در پاسخ به سوالی درباره فعال بودن این دستیارها گفت: این دستیارها برای استفاده عمومی طراحی نشده‌اند، بلکه مخصوص وزارتخانه‌های مربوطه هستند و تا آنجایی که اطلاع دارم هم‌اکنون چند مورد از آنها عملیاتی شده است.

به گزارش مهر، سکوی ملی هوش مصنوعی به عنوان یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های فناورانه کشور در دولت چهاردهم توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری پیگیری شده است. این سکو، مسیر توسعه گام‌به‌گام خود را از طراحی مفهومی تا ارائه خدمات عملیاتی طی کرده است. در مهرماه ۱۴۰۳، طراحی کلان زیست‌بوم کسب‌وکار هوش مصنوعی انجام و نمونه آزمایشی اولیه سکو راه‌اندازی شد. همزمان، زیرساخت ابری مبتنی بر سخت‌افزارهای پردازشی پیشرفته و سرورهای نسل جدید ایجاد گردید.

در فروردین ۱۴۰۴، زیرساخت شبکه یکپارچه با پهنای باند ۴۰۰ گیگابیت بر ثانیه، مخصوص سرورهای پردازشی نسل جدید، آماده و آزمون‌های عملیاتی آن با موفقیت انجام شد. در ادامه و در اردیبهشت‌ماه همان سال، همکاری با ۱۳ شرکت دانش‌بنیان منتخب آغاز گردید و توسعه دستیارهای هوشمند برای ۱۳ دستگاه دولتی در دستور کار قرار گرفت. در تیرماه، انتقال کدها و ابزارهای توسعه‌یافته به پلتفرم صورت پذیرفت و زیرساخت‌های لازم برای تیم‌های توسعه و ارزیابی راه‌اندازی شد.

مرداد ۱۴۰۴ تکمیل آزمون‌های عملیاتی شبکه یکپارچه صورت گرفت و در شهریورماه، یکپارچه‌سازی زیرساخت ذخیره‌ساز با لایه نرم‌افزاری برای تسریع عملیات داده‌ای انجام شد و توسعه بیش از ۲۰ مدل زبانی با تمرکز بر داده‌های فارسی و تخصصی محقق شد. با فرارسیدن مهر ۱۴۰۴، ارائه خدمات آزمایشی به صورت محدود به شرکت‌ها و دانشگاه‌های منتخب آغاز شد و پشتیبانی سرویس مدل‌های زبانی بزرگ (LLM Serving) به بیش از ۱۰ مدل پرکاربرد گسترش یافت.

بهره برداری عملیاتی از نسخه کامل سکو تا پایان ۱۴۰۴ یا اوایل ۱۴۰۵

نسخه نخست این سکوی ملی هم‌اکنون خدمات آزمایشگاهی و پردازشی را به دانشگاه‌ها، پژوهشگران و شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌دهد و محیطی بومی و امن برای توسعه و اجرای پروژه‌های هوش مصنوعی فراهم کرده است. بهره‌برداری عملیاتی از این زیرساخت از اردیبهشت ۱۴۰۴ آغاز شده و پیش‌بینی می‌شود سطح بار کامل آن تا پایان سال ۱۴۰۴ یا حداکثر اوایل اردیبهشت ۱۴۰۵ فعال شود. یک ویژگی بارز این سکو، قابلیت فعالیت مستقل به‌صورت درون‌سازمانی (اینترانت) حتی در صورت قطع ارتباط با اینترنت جهانی است.

این سکو با ارائه توان پردازشی بالا و پشتیبانی از توسعه مدل‌های پیشرفته، به هسته اصلی پروژه‌های ملی هوش مصنوعی مانند توسعه مدل‌های زبانی بزرگ و تحلیل تصاویر پیچیده تبدیل شده است. با تکمیل فاز بهره‌برداری و مشارکت بخش خصوصی، انتظار می‌رود سکوی ملی هوش مصنوعی به بستری کلیدی برای شکوفایی نوآوری، توسعه محصولات فناورانه بومی و تقویت زیست‌بوم شرکت‌های دانش‌بنیان تبدیل گردد.

جهش پردازشی هوش مصنوعی تا سال ۱۴۰۵ به ۴۰۰ پتافلاپس

ظرفیت کنونی زیرساخت هوش مصنوعی کشور حدود ۱۰ پتافلاپس است. با این حال، بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده و با مشارکت سرمایه و توان بخش خصوصی، پیش‌بینی می‌شود این ظرفیت تا سال آینده به رقم چشمگیر ۳۰۰ تا ۴۰۰ پتافلاپس افزایش یابد. این جهش پردازشی، نه‌تنها نیازهای پژوهشی بلندمدت کشور را برطرف می‌کند، بلکه اجرای پروژه‌های پیشرفته و در مقیاس بزرگ هوش مصنوعی را ممکن خواهد ساخت.