به گزارش خبرگزاری مهر، پرده دوم از سلسله نشستهای «جنگآشوب» با هدف بررسی و واکاوی وقایع دیماه ۱۴۰۴، در سرای شهید آوینی حوزه هنری با حضور علی مومنی، دبیر نشست، احسان شاهقاسمی و مهدی کاشفیفرد سخنرانان آن برگزار شد.
موضوع اصلی این جلسه «هوش مصنوعی و حادواقعیت» اعلام شد؛ مسئلهای که طی ماههای اخیر و بهویژه پس از تحولات مرتبط با فضای مجازی و گسترش ابزارهای تولید محتوای هوش مصنوعی، به یکی از بحثهای جدی حوزه رسانه و سیاست تبدیل شده است.
علی مومنی در آغاز جلسه با اشاره به اینکه جامعه ایران در یک ماه گذشته با موجی از محصولات رسانهای جدید روبهرو شده که ریشه در واقعیت ندارند، تأکید کرد: بسیاری از تولیدات اخیر، محصول ابزارهای هوش مصنوعی و فناوریهای جدید هستند. در همین مدت کوتاه، بحثهای زیادی درباره خطرات هوش مصنوعی مطرح شده و مانند بسیاری از پدیدههای تکنولوژیک دیگر، رویکردهای انتقادی و حتی برخوردهای سلبی با آن شکل گرفته است.
مومنی با اشاره به تجربه سیاستهایی نظیر فیلترینگ، این پرسش را مطرح کرد و گفت: آیا چنین برخوردهایی میتواند مانع گسترش استفاده عمومی از این فناوری شود یا خیر؟
مومنی هدف نشست را بررسی پدیده هوش مصنوعی در متن اعتراضات و پیامدهای آن برای مردم و حاکمیت دانست . در همین راستا از احسان شاهقاسمی و مهدی کاشفیفرد دعوت کرد تا ابعاد مسئله را تحلیل کنند. وی در معرفی بحث، سؤال محوری جلسه را اینگونه طرح کرد که چرا و چگونه پدیدههای اجتماعی به واسطه هوش مصنوعی دچار تحریف میشوند و چه سازوکاری باعث میشود این روایتهای غیرواقعی برای مخاطبان باورپذیر باشند؟
چرخه بیپایان مصرف محتوا
احسان شاهقاسمی در بخش نخست سخنان خود تأکید کرد: برای تحلیل نقش هوش مصنوعی باید میان دو سطح تمایز قائل شد. یکی مسائل اجتماعی مانند ریشههای نارضایتی و دیگری نقش رسانه، هوش مصنوعی و اخبار جعلی. برخی تحلیلها تلاش میکنند موج نارضایتی را به هوش مصنوعی نسبت دهند، در حالی که این پدیدهها در جامعه زمینههای مستقل خود را دارند.
شاهقاسمی در ادامه با اشاره به مفهوم «اثر شخص سوم» توضیح داد: افراد معمولاً تصور میکنند رسانهها بر دیگران اثر میگذارند، نه بر خودشان، اما اکنون حتی درباره هوش مصنوعی نیز همین الگو تکرار میشود و بسیاری گمان میکنند تأثیر این فناوری بیشتر متوجه دیگران است.
وی در ادامه به مسئله الگوریتمها و سازوکار پیشنهاددهی پلتفرمهایی مانند یوتیوب اشاره کرد و گفت: این سیستمها بهگونهای طراحی شدهاند که کاربر را در چرخه مصرف محتوا نگه دارند. شاهقاسمی با بیان اینکه حتی یک استاد دانشگاه نیز ممکن است در این چرخه گرفتار شود، هشدار داد که نوجوانان و کاربران کمسوادتر آسیبپذیری بیشتری در برابر چنین سازوکارهایی دارند.
شاه قاسمی با اشاره به برخی مصادیق فضای رسانهای بیان کرد: در وقایع اخیر، نقش هوش مصنوعی در تغییر جهتگیری سیاسی برخی جریانها قابل مشاهده بوده است. برخی جریانها از طریق تحلیل رفتار کاربران متوجه شدند چه چهرههایی برای افکار عمومی محبوب یا منفور هستند و بر همان اساس مسیر تبلیغاتی خود را تغییر دادند.
«روایت اول» همیشه روایت درست نیست
در بخش دوم نشست، مهدی کاشفیفرد به موضوع روایتهای جعلی و سازوکار شکلگیری اخبار نادرست پرداخت. او تأکید کرد: هوش مصنوعی اگرچه نقش مهمی در تشدید اخبار جعلی دارد، اما نقش آن مکمل است و عوامل شناختی و روانشناسی اجتماعی نیز در باورپذیری این اخبار نقش پررنگی دارند. خطاهای شناختی، تعمیمهای شتابزده و سازوکارهای ذهنی باعث میشوند مخاطب از یک اتفاق کوچک، به قضاوتهای کلی درباره کل ساختار سیاسی و اجتماعی برسد.
وی همچنین نگاه رایج به مفهوم اخبار جعلی را نادرست دانست و گفت: بسیاری تصور میکنند اخبار جعلی صرفاً خبری است که بتوان آن را با صحتسنجی درست یا غلط تشخیص داد، در حالی که مسئله پیچیدهتر است و به فرآیندهای تولید روایت، بازنشر و برجستهسازی در شبکههای اجتماعی مربوط میشود.
کاشفیفرد نقش کلیشه سرعت در خبررسانی را نیز بهعنوان عاملی مهم یاد کرد و گفت: رسانهها به اشتباه فکر میکنند اگر روایت اول را ارائه ندهند، میدان را واگذار کردهاند، اما همین شتابزدگی میتواند به تشدید بحرانهای رسانهای و افزایش اخبار نادرست منجر شود.
وی در ادامه با اشاره به الگوریتمها و رباتها در شبکههای اجتماعی، به نمونههایی از بازنشر سریع و گسترده اخبار اشاره کرد: در برخی موارد، یک خبر در کمتر از یک دقیقه هزاران بازنشر میگیرد و همین امر در شکلدهی به ادراک عمومی اثر نقش تعیینکننده دارد.
در بخش پایانی نشست، سخنرانان بر این نکته تأکید کردند که مقابله با بحران حادواقعیت و اخبار جعلی، بیش از هر چیز نیازمند تقویت سواد رسانهای و تفکر انتقادی است. کاشفیفرد نیز تصریح کرد که ابزارهای تکنولوژیک برای مقابله با اخبار جعلی، در نهایت ممکن است به اقتصاد پلتفرمی و شرکتهای بزرگ دادهمحور کمک کند و راهحل اصلی، اصلاح شیوههای اطلاعرسانی و ارتقای قدرت تحلیل جامعه است.
این نشست در مجموع تلاش داشت نشان دهد هوش مصنوعی نه تنها ابزار تولید محتوا، بلکه بخشی از سازوکار جدید شکلدهی به افکار عمومی است؛ سازوکاری که اگر با ضعف سواد رسانهای و بحران اعتماد عمومی همراه شود، میتواند واقعیتهای جعلی را جایگزین واقعیت اجتماعی کند و جامعه را در معرض قطبیسازی و بحرانهای ادراکی قرار دهد.
نظر شما