به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از وزارت نیرو، افزایش تنشها در غرب آسیا و اختلال در مسیرهای حیاتی انتقال نفت و گاز، بار دیگر مسئله امنیت انرژی را در مرکز توجه دولتها قرار داده و بسیاری از کشورها اکنون بیش از گذشته به این نتیجه رسیدهاند که اتکای صرف به سوختهای فسیلی، اقتصاد آنها را در برابر بحرانهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر میکند؛ واقعیتی که میتواند روند گذار جهانی به انرژیهای تجدیدپذیر را شتاب بخشد.
ایران در منطقه غرب آسیا بر سر یکی از مهم ترین گلوگاه های تامین انرژی های فسیلی جهان اعم از نفت و گاز و مشتقات آن قرار دارد و رئیس جمهور آمریکا با قماری که با حمله به ایران انجام داد عملا باعث اختلال در روند تامین و عرضه انرژی در بسیاری از نقاط جهان شده است که بازتاب آن ترغیب کشورها به استفاده از انرژی های جایگزین و طی کردن سریعتر مسیر گذار به انرژی های تجدیدپذیر با هدف افزایش امنیت انرژی خواهد بود.
البته اقتصادهای بزرگ جهان مانند چین سال ۲۰۶۰ و هند سال ۲۰۷۰ را برای کربن زدایی کامل از اقتصادشان تعیین کرده اند ولی این هدفگذاری تنها تمایل آنها به مسائل زیست محیطی را نشان نمی دهد بلکه نشانه در اولویت بودن امنیت انرژی برای آنها و عدم وابستگیشان به سایر کشورها جهان است؛ به ویژه آنکه طی سالهای اخیر فناوریهای لازم برای تولید و ذخیرهسازی برق خورشیدی و بادی به شدت رشد کرده و ارزان شده است.
به علاوه مشکلات یکپارچهسازی برق تولیدی متغییر تجدیدپذیرها در شبکه های برق با کمک انواع باتری ها، تجهیزات الکترونیک قدرت مدرن همچنین توسعه ابزارهای هوش مصنوعی در مدیریت تولید، انتقال، توزیع و مصرف برق به شدت تسهیل شده است.
اما آنجایی که ترامپ و هم حزبی هایش دارنده سهام بسیاری از شرکت های بزرگ نفتی آمریکا هستند همواره نقش انتشار گازهای گلخانه ای در گرمایش زمین و تغییرات اقلیمی را انکار کرده اند و از زمان به سر کار آمدن از هیچ کاری برای مقابله با توسعه تجدیدپذیرها کوتاهی نکرده اند، از حذف بسیاری از مشوق ها برای توسعه نیروگاه های خورشیدی و خودروهای برقی در ایالات متحده گرفته که باعث درگیری جدی ترامپ با ایلان ماسک شد، تا خروج از تمامی پیمان های زیست محیطی و لغو عضویت آمریکا در نهادهایی مانند آژانس بین المللی انرژیهای تجدیدپذیر و اتحادیه بین المللی انرژی خورشیدی و حتی تغییر نام آزمایشگاه ملی انرژی های تجدیدپذیر ایالات متحده به آزمایشگاه ملی کوه های راکی پس از نزدیک به ۵۰ سال فعالیت.
با شروع جنگی دیگر در غرب آسیا، برهم خوردن عبور و مرور حامل های انرژی و نهایتا کنترل تنگه هرمز در یک اقدام تدافعی از سوی ایران، قیمت نفت و فراورده های مرتبط به شدت درحال بالا رفتن است. از سوی دیگر محدودیت های زیادی برای تامین گاز طبیعی مایع که به علت آلایندگی کمتر همواره به عنوان سوخت دوران گذار به انرژی های پاک مطرح بوده نیز ایجاد شده است و دولتها در سراسر جهان را به ضرورت گذار سریع تر به انرژیهای تجدیدپذیر واداشته است.
از این میان میتوان به سخنان اخیر فاتح بیرول رئیس آژانس بینالمللی انرژی اشاره کرد که گفت: من انتظار دارم یکی از پاسخها به این بحران، شتاب بخشیدن به انرژیهای تجدیدپذیر باشد. نه تنها به این دلیل که آنها به کاهش انتشار گازهای گلخانهای کمک میکنند، بلکه به این دلیل که آنها یک منبع انرژی داخلی هستند.
علاوه بر این رئیسجمهور کره جنوبی و وزرای اقتصادی کشورهای آسیای جنوب شرقی نیز اخیرا برای تسریع در گذار به انرژیهای تجدیدپذیر به توافق رسیدند و حتی مردم در برخی کشورهای اروپایی به خرید خودروهای برقی دست دوم روی آورده اند.
البته این تحول تنها به کشورهای اروپایی و اسیای شرقی محدود نیست، در کشور ما ایران نیز با هدف مقابله با ناتراژی برق وتنوع سبد تولید برق نیروگاهی، برنامه های گسترده ای برای توسعه نیروگاه های خورشید و بادی توسط وزارت نیرو و ساتبا با همراهی سایر زیر مجموعه های صنعت برق و دولت در حال اجرا است اما با هدف قرار گرفتن تعدادی از فازهای پالایشگاهی میدان گازی پارس جنوبی که تامین کننده بخش زیادی از شبکه گاز است و تهدیدات ترامپ برای حمله به نیروگاه ها، بحث لزوم توسعه سریع تجدیدپذیرها با هدف توسعه تولید پراکنده برق و اجرای الزامات پدافند غیر عامل دوباره بر سر زبانها افتاده است که این موضوع نیز قطعا باعث تسریع روند گذار به انرژی های تجدیدپذیر در ایران عزیزمان خواهد شد.
با این حال، سوختهای فسیلی مانند زغال سنگ، نفت و گاز همچنان تا سالها بر سبد تامین انرژی جهانی تسلط دارند و طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی، حدود ۸۰ درصد از تقاضای جهانی را تامین کرده و تا سالها این هم این روند ادامه خواهد یافت اما بر اساس گزارشات و مصاحبه های منتشر شده توسط مسئولین اندیشکده امبر، تنش های منطقه ای در غرب آسیا گذار به سمت انرژیهای تجدیدپذیر و برق سازی را تسریع خواهد کرد به گونه ای که قیمتهای بالای سوخت های فسیلی باعث خواهد شد فناوریهای مرتبط با انرژی خورشیدی، بادی، باتریها، حمل و نقل و گرمایش الکتریکی حتی رقابتیتر از قبل شوند.
بنابراین به نظر می رسد که برنامه ترامپ برای تقابل با تجدیدپذیرها با شکست مواجه شده است. البته باید در نظر داشت که در افق کوتاه مدت ممکن است کشورهای نفتی خارج از منطقه غرب آسیا مانند روسیه و حتی خود ایالات متحده از افزایش قیمت نفت و گاز سود ببرند ولی احتمالا این اختلال در عرضه، از کشورها را متقاعد خواهد کرد که باید فکری برای تامین امنیت انرژی خود بکنند.
یکی از راهکارها روی آوردن مجدد به ذغال سنگ است که در تقابل جدی با تعهدات ملی کشورها برای کاهش انتشار کربن قرار دارد و دیگری برنامه ریزی برای احداث نیروگاه های هسته ای که هزینه کلان و زمان طولانی میطلبد و از سوی دیگر خطرات احتمالی تکرار فجایعی نظیر چرنوبیل یا فوکوشیما را ممکن است در پی داشته باشد.
راهکار نهایی شاید در تجدیدپذیرها نهفته باشد اما تفاوت شوک نفتی فعلی با شوک مانند شوک نفتی در دهه ۷۰ میلادی این است که امروزه فناوری انرژیهای تجدیدپذیر بالغ تر و نسبت به آن سالها در بسیاری از کشورهای جهان رقابتیتر شدهاند و از سوی دیگر به دلیل روندهای جاری برقی سازی، امکان یکپارچه سازی بهتری با زیرساختهای رفاهی، صنعتی، ارتباطی و حتی حمل و نقل در بلند مدت را دارا هستند.
در مجموع به نظر میرسد با وجود تضعیف معاهدات زیست محیطی و کمک های بین المللی در حوزه مقابله با تغییر اقلیم توسط ایالات متحده طی دو سال اخیر، به نقل از رسانه های معتبری همچون فاینشنال تامیز و وال استریت ژورنال، ماجراجویی آمریکا در ایران جانی تازه به گذار انرژی خواهد دمید.
هم اکنون بسیاری از کشورها در حال تجدیدنظر در استراتژی ها و برنامههای کلان انرژی شان برای تسریع در گذار به انرژی های پاک هستند، روندی که در کشور ما نیز به حول و قوه الهی و همت مسئولان مربوطه در وزارت نیرو و ساتبا طی خواهد شد تا علاوه بر پاک تر شدن سبد تولید برق، کاهش وابستگی به زنجیره تامین گاز و سوخت های مایع، امنیت انرژی کشور ارتقاء یافته و اصول پدافند غیر عامل در صنعت برق کشور به نحو بهتری پیاده سازی شود.
*نویسندگان: مهدی تفضلی ( رئیس گروه توسعه همکارهای بین المللی ساتبا) و محیا دانش ( کارشناس ارشد روابط بین الملل و مشاور ساتبا).
نظر شما