خبرگزاری مهر، گروه استانها- کوروش دیباج: اصفهان در حافظه فرهنگی ایران با عنوان شهری شناخته میشود که هنر در تار و پود زندگی روزمره آن جاری است. از بازارهای صنایع دستی گرفته تا نگارگری، خوشنویسی، کاشیکاری و طراحی، این شهر قرنها محل پرورش هنرمندان بوده است. در چنین شهری، هنرستانهای هنرهای زیبا و هنرستانهای فنی و حرفهای هنری یکی از مهمترین حلقههای تربیت نسل تازه هنرمندان به شمار میآیند.
این مراکز آموزشی نه تنها مسیر ورود نوجوانان به دانشگاههای هنری را هموار میکنند، بلکه برای بسیاری از هنرجویان نخستین مواجهه جدی با آموزش حرفهای هنر محسوب میشوند. بررسی آمارهای رسمی آموزش و پرورش استان اصفهان نشان میدهد که آموزشهای مهارتی و هنری در سالهای اخیر با استقبال قابل توجه دانشآموزان همراه بوده و هنرستانها سهم مهمی از آموزش متوسطه دوم را در استان به خود اختصاص دادهاند.
طبق دادههای منتشر شده در گزارشهای آماری اداره کل آموزش و پرورش استان اصفهان، هزاران هنرجو در هنرستانهای فنی و حرفهای و کار دانش استان در رشتههای مرتبط با هنر تحصیل میکنند؛ رشتههایی مانند گرافیک، طراحی دوخت، صنایع دستی، نقاشی و تصویرسازی از جمله این حوزهها هستند. این آمار نشان میدهد که گرایش به آموزشهای مهارتی در سالهای اخیر افزایش یافته و خانوادهها نیز به این مسیر آموزشی نگاه مثبتتری پیدا کردهاند.
در عین حال، بخشی از هنرستانهای فعال در اصفهان در ساختمانهایی فعالیت میکنند که سالها پیش ساخته شدهاند و به تدریج نیازمند نوسازی و بهروزرسانی فضاهای آموزشی شدهاند.
هنرستانهایی که نسلهای مختلف هنرمند را تربیت کردهاند
بسیاری از هنرستانهای هنری اصفهان قدمتی چند دههای دارند و در طول این سالها نسلهای مختلفی از هنرجویان را آموزش دادهاند. برخی از این مدارس از دهههای گذشته تاکنون فعال بودهاند و در طول زمان تنها تغییراتی محدود در فضای فیزیکی آنها ایجاد شده است. در حالی که آموزش هنر به ویژه در رشتههای کارگاهی به فضا، نور مناسب و امکانات تخصصی نیاز دارد، همین مدارس با همان ظرفیتهای موجود توانستهاند نقش مهمی در آموزش هنر ایفا کنند.
آمارهای رسمی نشان میدهد که هنرستانهای فنی و حرفهای و کاردانش در استان اصفهان سهم قابل توجهی از جمعیت دانشآموزان دوره متوسطه دوم را به خود اختصاص دادهاند. بر اساس گزارشهای آموزشی منتشر شده در سالهای اخیر، حدود چهل درصد از دانشآموزان متوسطه دوم کشور در مسیر آموزشهای مهارتی و فنی تحصیل میکنند و استان اصفهان نیز یکی از استانهای فعال در این حوزه به شمار میرود. در میان این مجموعه گسترده، هنرستانهای مرتبط با رشتههای هنری سهم مهمی در تربیت نیروهای خلاق و متخصص دارند.
نقش معلمان هنر در تداوم آموزش مهارتی
در دل همین فضاهای آموزشی، معلمان هنر نقش محوری در انتقال تجربه و دانش دارند. آموزش هنر برخلاف بسیاری از رشتههای نظری، تنها محدود به کتاب درسی نیست و بخش مهمی از آن در تعامل مستقیم میان معلم و هنرجو شکل میگیرد.
معلمان هنر در واقع همزمان نقش استاد کارگاهی، راهنما و گاهی حتی الهامبخش هنرجویان را ایفا میکنند.
مریم دیباجی، یکی از معلمان باسابقه رشته گرافیک در هنرستانهای اصفهان، معتقد است: فضای هنرستانها هرچند ممکن است از نظر فیزیکی نیازمند بهروزرسانی باشد، اما روح آموزش در آنها همچنان زنده است.
او میگوید سالهاست در کلاسهایی تدریس میکند که دانشآموزان با شور و اشتیاق وارد آنها میشوند و همین اشتیاق باعث میشود محدودیتها کمتر به چشم بیاید از طرفی بسیاری از هنرجویان زمانی که وارد هنرستان میشوند، برای نخستین بار با آموزش حرفهای طراحی و تصویرسازی آشنا میشوند و این تجربه برایشان بسیار تعیینکننده است.
دیباجی توضیح میدهد: آموزش گرافیک در هنرستان تنها به آموزش نرمافزار محدود نمیشود و بخش مهمی از آن شامل تمرین طراحی دستی، شناخت رنگ و درک بصری است.
به گفته این معلم، هنرجویان در طول سه سال تحصیل به تدریج مهارتهایی را کسب میکنند که میتواند مسیر شغلی آینده آنها را شکل دهد.
او تاکید میکند: بسیاری از دانشآموزان هنرستان پس از پایان تحصیل وارد دانشگاههای هنری میشوند و برخی نیز مستقیما وارد بازار کار میشوند.
دیباجی معتقد است: یکی از ویژگیهای مثبت هنرستانها این است که فضای آموزشی آنها به شکل کارگاهی اداره میشود و همین موضوع باعث میشود دانشآموزان تجربه عملی بیشتری به دست بیاورند.
به گفته او، در چنین فضایی ارتباط میان معلم و هنرجو بسیار نزدیکتر از کلاسهای نظری است و همین ارتباط باعث میشود فرآیند یادگیری عمق بیشتری پیدا کند.
این معلم به تجربههای شخصی خود اشاره میکند و میگوید که در طول سالهای تدریس بارها شاهد بوده است که هنرجویان پس از ورود به هنرستان مسیر زندگی خود را پیدا کردهاند.
دیباجی توضیح میدهد: بسیاری از دانشآموزان در ابتدا تنها علاقهای کلی به هنر دارند، اما در طول آموزش متوجه میشوند که به شاخهای خاص مانند طراحی پوستر، تصویرسازی یا طراحی بستهبندی علاقهمند هستند.
به اعتقاد او، هنرستانها در واقع پلی میان آموزش عمومی و دنیای حرفهای هنر هستند. این مراکز آموزشی به هنرجویان کمک میکنند تا علاوه بر مهارتهای فنی، نگاه حرفهای به کار هنری پیدا کنند و با نظم و انضباط کاری آشنا شوند.
آموزش هنر در کلاسهایی که تجربه را منتقل میکنند
در میان رشتههای هنری هنرستانها، صنایع دستی یکی از حوزههایی است که پیوند عمیقی با هویت فرهنگی اصفهان دارد. بسیاری از هنرهای سنتی این شهر مانند قلمزنی، میناکاری و طراحی نقوش سنتی از طریق آموزشهای کارگاهی به نسل جدید منتقل میشوند.
علی دوازدهامامی، از معلمان رشته صنایع دستی در یکی از هنرستانهای اصفهان، میگوید: آموزش هنرهای سنتی تنها انتقال یک مهارت فنی نیست بلکه نوعی انتقال تجربه فرهنگی محسوب میشود.
او توضیح میدهد: هنرجویان در این رشته علاوه بر یادگیری تکنیکهای عملی، با تاریخچه و ریشههای هنرهای ایرانی نیز آشنا میشوند و همین موضوع نگاه آنها را به هنر عمیقتر میکند.
این معلم میگوید: بسیاری از هنرجویان در ابتدای ورود به هنرستان تصور دقیقی از رشته صنایع دستی ندارند، اما وقتی با فرآیند طراحی و ساخت آشنا میشوند، به تدریج علاقه بیشتری پیدا میکنند از طرفی کار با ابزارهای دستی و مشاهده نتیجه کار باعث میشود هنرجویان ارتباط ملموستری با هنر برقرار کنند.
دوازدهامامی گفت: هنرستانها نقش مهمی در حفظ و انتقال هنرهای سنتی دارند. به گفته او، بسیاری از هنرمندان جوانی که امروز در حوزه صنایع دستی فعالیت میکنند، نخستین تجربههای آموزشی خود را در همین هنرستانها به دست آوردهاند.
او توضیح میدهد: در این فضاها هنرجویان فرصت پیدا میکنند تا زیر نظر معلمان با تجربه کار کنند و مهارتهای عملی خود را تقویت کنند.
این معلم به اهمیت کارگاههای آموزشی اشاره میکند و میگوید: آموزش هنرهای سنتی بدون فضای کارگاهی کامل نمیشود
. به گفته او، هنرجویان باید بتوانند مراحل مختلف طراحی، ساخت و پرداخت اثر هنری را به صورت عملی تجربه کنند تا مهارت واقعی به دست آورند.
دوازدهامامی تاکید میکند: بسیاری از هنرجویان پس از پایان تحصیل مسیرهای متفاوتی را انتخاب میکنند. برخی وارد دانشگاههای هنری میشوند و برخی دیگر ترجیح میدهند فعالیت حرفهای خود را در کارگاههای صنایع دستی آغاز کنند. به گفته او، هر دو مسیر نشان میدهد که آموزش هنرستانی میتواند زمینهساز آینده حرفهای هنرجویان باشد.
پیوند آموزش هنر با مسیرهای دانشگاهی و حرفهای
در کنار رشتههای سنتی، برخی هنرستانها در اصفهان رشتههای جدیدتری مانند طراحی لباس و طراحی دوخت را نیز ارائه میدهند. این رشتهها در سالهای اخیر با استقبال قابل توجه دانشآموزان مواجه شدهاند و بسیاری از هنرجویان پس از پایان تحصیل در این حوزهها فعالیت حرفهای خود را آغاز میکنند.
عاطفه سلیمانی، معلم رشته طراحی دوخت، معتقد است: هنرستانها برای بسیاری از دانشآموزان فرصتی فراهم میکنند تا استعدادهای خود را در محیطی تخصصیتر کشف کنند. او میگوید در کلاسهای این رشته، هنرجویان علاوه بر طراحی، با مفاهیمی مانند الگو سازی، شناخت پارچه و اصول تولید پوشاک آشنا میشوند.
او توضیح میدهد: آموزش در هنرستان به گونهای طراحی شده است که هنرجویان بتوانند مهارتهای عملی را در کنار مباحث نظری یاد بگیرند.
به گفته او، بسیاری از هنرجویان پس از پایان دوره متوسطه دوم توانایی انجام پروژههای عملی را دارند و این موضوع اعتماد به نفس آنها را افزایش میدهد.
این معلم معتقد است: یکی از ویژگیهای مثبت هنرستانها این است که دانشآموزان در سنین نوجوانی با فضای واقعی کار آشنا میشوند.
به گفته او، این تجربه باعث میشود هنرجویان نگاه واقعبینانهتری به مسیر شغلی خود داشته باشند و بهتر بتوانند برای آینده تصمیم بگیرند.
سلیمانی به نقش معلمان در هدایت هنرجویان اشاره میکند و میگوید: در بسیاری از موارد، معلمان اولین افرادی هستند که استعدادهای خاص دانشآموزان را تشخیص میدهند. این هدایت میتواند تاثیر زیادی در مسیر آینده هنرجویان داشته باشد.
به اعتقاد این معلم، آموزش هنرستانی در اصفهان ظرفیتهای زیادی برای توسعه دارد و با توجه به پیشینه هنری این شهر میتوان انتظار داشت که در سالهای آینده توجه بیشتری به زیرساختهای آموزشی این حوزه شود.
نگاه به آینده آموزش هنر در اصفهان
بررسی تجربه هنرستانهای هنری در اصفهان نشان میدهد که این مراکز آموزشی با وجود قدمت برخی فضاهای فیزیکی، همچنان نقش مهمی در تربیت نسل جدید هنرمندان دارند. حضور معلمان با تجربه، برنامههای آموزشی مهارتی و علاقه هنرجویان باعث شده است که جریان آموزش هنر در این مدارس ادامه پیدا کند.
اصفهان شهری است که هویت آن با هنر تعریف میشود و هنرستانها یکی از مهمترین مسیرهای انتقال این میراث به نسلهای بعدی هستند. توجه به توسعه زیرساختهای آموزشی، تجهیز کارگاهها و تقویت برنامههای مهارتی میتواند به ارتقای کیفیت آموزش در این مراکز کمک کند.
در نهایت، آنچه بیش از هر چیز در هنرستانهای هنری اصفهان دیده میشود، استمرار آموزش و علاقه هنرجویانی است که در کلاسهای طراحی، نقاشی، صنایع دستی و طراحی لباس نخستین گامهای حرفهای خود را برمیدارند؛ گامهایی که در آینده میتواند به شکلگیری نسل تازهای از هنرمندان در شهری منجر شود که قرنها با هنر شناخته شده است.
نظر شما