تقویت پرونده حفاظتی سی‌وسه‌پل باثبت درسازه‌های تاریخی آبیاری جهان

امیر کرم‌زاده در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت تاریخی سی‌وسه‌پل اظهار کرد: این پل یکی از مهم‌ترین عناصر تاریخی شهر اصفهان و بخشی از ساختار تاریخی مرتبط با زاینده‌رود و محور چهارباغ است و ارزش آن تنها به سیمای معماری و نقش آن در جذب گردشگر محدود نمی‌شود، بلکه این بنا بخشی از حافظه تاریخی و کالبدی شهر اصفهان به شمار می‌رود.

وی افزود: قرار گرفتن سی‌وسه‌پل در فهرست سازه‌های تاریخی آبیاری جهان، از این جهت اهمیت دارد که بار دیگر توجه تخصصی به پیوند میان معماری، سازه، رودخانه و نظام تاریخی آب اصفهان را افزایش می‌دهد و لازم است این رویداد در کنار توجه به معرفی اثر، به تقویت برنامه‌های حفاظتی و مرمتی آن نیز منجر شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان ادامه داد: اداره کل میراث فرهنگی استان طی سال‌های گذشته موضوع پایش و حفاظت از پل‌های تاریخی اصفهان را به صورت مستمر دنبال کرده و در مورد سی‌وسه‌پل نیز اقدامات مرمتی و حفاظتی در مقاطع مختلف انجام شده است؛ با این حال استمرار این اقدامات برای صیانت از چنین اثر شاخصی ضروری است.

مرمت سی‌وسه‌پل متوقف نشده است

کرم‌زاده با اشاره به اجرای طرح‌های مرمتی در سی‌وسه‌پل گفت: یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در دوره اخیر، رسیدگی به سقف رواق‌های سرپوشیده دو سمت عرشه پل بود که با توجه به نم‌زدگی و فرسودگی بخش‌هایی از این قسمت، عملیات مرمت آن با نظارت دفتر فنی اداره کل میراث فرهنگی انجام شد.

وی افزود: در این عملیات، موضوعاتی مانند شیب‌بندی، عایق‌کاری و کف‌سازی مورد توجه قرار گرفت و برای اجرای طرح، اعتباری در حدود ۴۵ میلیارد ریال اختصاص یافت. این اقدام در ادامه روند مرمت‌های موردی و پایش‌هایی انجام شد که طی سال‌های گذشته برای جلوگیری از تشدید آسیب‌های کالبدی پل دنبال شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان تصریح کرد: مرمت یک بنای تاریخی فرآیندی مقطعی نیست و نمی‌توان انتظار داشت یک بار اجرای عملیات مرمتی، نیازهای حفاظتی بنا را برای سال‌های طولانی برطرف کند. مصالح تاریخی در معرض عوامل طبیعی، رطوبت، تغییرات دمایی، فرسایش و همچنین آسیب‌های ناشی از استفاده عمومی قرار دارند و به همین دلیل پایش مستمر و مداخله به‌موقع ضرورت دارد.

وی ادامه داد: درباره سی‌وسه‌پل نیز در کنار عملیات مرمت جامع، اقدامات موضعی و موردی توسط گروه‌های تخصصی اداره کل انجام شده و وضعیت بنا به صورت دوره‌ای مورد بررسی قرار می‌گیرد. این روند باید ادامه داشته باشد تا هرگونه آسیب در مراحل اولیه شناسایی و پیش از تبدیل شدن به یک مشکل جدی، برای آن راهکار حفاظتی تعریف شود. گزارش‌های منتشرشده از حوزه پایش پل‌های تاریخی اصفهان نیز بر انجام مرمت‌های موضعی و پایش مستمر سی‌وسه‌پل تأکید دارد.

کرم‌زاده با تأکید بر ضرورت تأمین اعتبار برای مراحل بعدی مرمت گفت: عملیات حفاظتی سی‌وسه‌پل را نمی‌توان به یک بخش از بنا محدود کرد و پس از تکمیل مراحل مرمت بام و رواق‌ها، سایر قسمت‌هایی که نیازمند رسیدگی هستند نیز باید بر اساس اولویت‌های فنی و نظر کارشناسان مورد توجه قرار گیرند.

پایش مستمر؛ مبنای تصمیم‌گیری درباره مرمت پل

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان اظهار کرد: یکی از اصول اساسی در حفاظت از بناهای تاریخی، پایش مستمر است و در مورد سی‌وسه‌پل نیز تلاش شده است وضعیت بنا به صورت دوره‌ای بررسی شود تا تصمیم‌های مرمتی بر اساس مشاهده و ارزیابی فنی اتخاذ شود.

وی افزود: سی‌وسه‌پل به دلیل موقعیت شهری و حجم بالای تردد، شرایط متفاوتی نسبت به بسیاری از بناهای تاریخی دارد. این اثر هر روز مورد استفاده شهروندان و گردشگران قرار می‌گیرد و همین استفاده عمومی در کنار ارزش تاریخی بنا، ضرورت توجه همزمان به حفاظت کالبدی و ایمنی استفاده‌کنندگان را افزایش می‌دهد.

کرم‌زاده تصریح کرد: اداره کل میراث فرهنگی در حوزه تخصصی خود، موضوع حفاظت و مرمت کالبد تاریخی پل را دنبال می‌کند و هرجا نیاز به اقدام تخصصی باشد، کارشناسان و نیروهای فنی وارد فرآیند می‌شوند. در کنار این موضوع، استفاده از ظرفیت‌های نظارتی و فناوری‌های حفاظتی نیز برای کاهش آسیب‌های انسانی اهمیت دارد.

وی با اشاره به آسیب‌های واردشده به برخی بخش‌های پل بر اثر رفتارهای نادرست گفت: یکی از مشکلاتی که در مورد پل‌های تاریخی اصفهان با آن مواجه هستیم، یادگاری‌نویسی، تخریب برخی اجزای بنا و رفتارهایی است که ممکن است در نگاه نخست ساده به نظر برسد، اما تکرار آنها می‌تواند به فرسایش تدریجی اثر منجر شود.

مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان ادامه داد: در نوروز سال گذشته نیز به دنبال انتشار تصاویری از آسیب‌رسانی به یکی از پل‌های تاریخی، با استفاده از دوربین‌های نقطه‌زن مستقر در سی‌وسه‌پل فرد خاطی شناسایی و موضوع برای پیگیری قانونی دنبال شد. این تجربه نشان می‌دهد که حفاظت از میراث تاریخی امروز تنها به حضور نیروی انسانی محدود نیست و ابزارهای فناورانه نیز باید در کنار اقدامات میدانی مورد استفاده قرار گیرند.

سی‌وسه‌پل در اختیار میراث فرهنگی نیست، اما مسئولیت حفاظتی پابرجاست

کرم‌زاده با اشاره به یکی از نکات مهم درباره مدیریت پل‌های تاریخی اصفهان اظهار کرد: سی‌وسه‌پل مانند بسیاری از پل‌های تاریخی شهر، در عمل بخشی از شبکه معابر عمومی شهری است و به صورت روزانه مورد استفاده شهروندان قرار می‌گیرد؛ بنابراین این بنا به شکل مستقیم در اختیار اداره کل میراث فرهنگی استان قرار ندارد.

وی افزود: این مسئله به معنای کنار گذاشتن مسئولیت میراث فرهنگی در قبال حفاظت از اثر نیست. اداره کل بر اساس وظایف تخصصی خود، پایش، حفاظت و مرمت کالبد تاریخی پل را دنبال می‌کند و در موارد مختلف نیز برای اجرای عملیات مرمتی و حفاظتی اقدام کرده است.

مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان تصریح کرد: در عین حال، حفاظت از پل‌هایی که در بستر شهر و در مسیر تردد عمومی قرار دارند، نیازمند همکاری مجموعه مدیریت شهری، دستگاه‌های خدمات‌رسان، نهادهای انتظامی و سایر مجموعه‌هایی است که به نوعی با این فضا ارتباط دارند. نمی‌توان حفاظت از یک اثر تاریخی را صرفاً به یک دستگاه واگذار کرد و انتظار داشت تمام مسائل مرتبط با آن از سوی همان مجموعه حل شود.

وی ادامه داد: در مورد سی‌وسه‌پل، دو موضوع حفاظت از کالبد تاریخی و مدیریت استفاده عمومی از فضا باید همزمان مورد توجه قرار گیرد. اگر حجم تردد، نحوه استفاده از پل و رفتارهای آسیب‌زا مدیریت نشود، حتی بهترین برنامه مرمتی نیز نمی‌تواند به تنهایی از بنا صیانت کند.

کرم‌زاده خاطرنشان کرد: اداره کل میراث فرهنگی استان آمادگی دارد در چارچوب وظایف قانونی و تخصصی خود با همه دستگاه‌های مسئول برای حفاظت از پل‌های تاریخی همکاری کند و اعتقاد داریم حفاظت از سی‌وسه‌پل باید به عنوان یک مسئولیت مشترک شهری دیده شود؛ زیرا این اثر بخشی از هویت اصفهان است و صیانت از آن منافع عمومی دارد. وی پیش‌تر نیز بر ضرورت تعامل با تمامی نهادهای خدمات‌رسان عمومی برای حفاظت از پل‌های تاریخی اصفهان تأکید کرده بود.

حفاظت از سی‌وسه‌پل فقط مرمت آجر و سازه نیست

کرم‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود گفت: وقتی درباره حفاظت از سی‌وسه‌پل صحبت می‌کنیم، منظور صرفاً تعمیر آجرهای آسیب‌دیده یا مرمت یک بخش از سقف و بدنه نیست، بلکه باید مجموعه عواملی را که بر وضعیت بنا اثر می‌گذارند در نظر گرفت.

وی افزود: سی‌وسه‌پل در ارتباط مستقیم با بستر تاریخی زاینده‌رود و منظر شهری اصفهان قرار دارد و ارزش آن نیز در همین ارتباطات تاریخی قابل فهم است. بنابراین هر برنامه حفاظتی باید تا حد امکان با توجه به جایگاه پل در ساختار تاریخی شهر و رابطه آن با محیط پیرامون تدوین شود.

مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان ادامه داد: تجربه مرمت‌های انجام‌شده در سال‌های اخیر نشان داده است که مداخله در بناهای تاریخی باید بر اساس مطالعات فنی و نظر کارشناسان انجام شود. در مرمت پشت‌بام رواق‌های سی‌وسه‌پل نیز روش اجرایی بر اساس بررسی‌های کارشناسی و با هدف انتخاب شیوه‌ای با کمترین میزان آسیب به بنا تعیین شد.

وی تصریح کرد: در بناهای تاریخی نمی‌توان یک نسخه ثابت برای همه بخش‌ها تجویز کرد. هر قسمت باید با توجه به مصالح، ساختار، آسیب‌شناسی و سابقه مداخلات قبلی بررسی شود و سپس روش مرمتی متناسب با همان بخش انتخاب شود. این موضوع در مورد سی‌وسه‌پل که در طول دهه‌های گذشته چندین مرحله مرمت و مداخله را تجربه کرده، اهمیت بیشتری دارد.

کرم‌زاده گفت: نگاه ما این است که عملیات مرمتی باید تا حد امکان مستند، فنی و قابل ارزیابی باشد و همزمان با اجرای طرح، وضعیت بنا نیز پایش شود. ثبت سی‌وسه‌پل در فهرست WHIS نیز می‌تواند اهمیت این رویکرد را بیشتر کند و زمینه توجه پژوهشی و تخصصی به این اثر را افزایش دهد.

حفاظت از میراث آبی اصفهان نیازمند برنامه‌ای فراتر از یک بناست

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان اظهار کرد: سی‌وسه‌پل را باید در مجموعه میراث آبی و تاریخی اصفهان دید و نمی‌توان ارزش آن را از سایر عناصر تاریخی مرتبط با زاینده‌رود جدا کرد.

وی افزود: در پهنه استان اصفهان پل‌های تاریخی متعددی بر روی زاینده‌رود وجود دارد و هر یک بخشی از تاریخ تعامل انسان با رودخانه و شکل‌گیری سکونت و شهرنشینی در این منطقه را روایت می‌کنند. از این منظر، حفاظت از این مجموعه نیازمند برنامه‌ای منسجم و بلندمدت است.

کرم‌زاده ادامه داد: ثبت سی‌وسه‌پل در فهرست سازه‌های تاریخی آبیاری جهان می‌تواند فرصتی برای تقویت مطالعات درباره میراث آبی اصفهان باشد؛ مطالعاتی که در آنها تاریخ معماری، مهندسی، شهرسازی و مدیریت آب در کنار یکدیگر بررسی شوند.

وی تصریح کرد: معرفی جهانی یک اثر زمانی ارزشمندتر خواهد بود که جامعه محلی نیز نسبت به ارزش آن آگاهی داشته باشد. حفاظت از میراث فرهنگی بدون مشارکت مردم و افزایش حساسیت عمومی نسبت به رفتار با بناهای تاریخی، با دشواری‌های جدی مواجه خواهد بود.

مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان خاطرنشان کرد: سی‌وسه‌پل امروز همچنان بخشی از زندگی روزمره شهر اصفهان است و همین ویژگی، مسئولیت همه ما را برای حفاظت از آن بیشتر می‌کند. هدف این است که این پل نه فقط به عنوان یک اثر تاریخی، بلکه به عنوان سندی از تاریخ معماری، شهرسازی و مهندسی آب ایران برای نسل‌های آینده باقی بماند.

ثبت WHIS؛ فرصتی برای تقویت برنامه حفاظتی سی‌وسه‌پل

کرم‌زاده در پایان با اشاره به ثبت سی‌وسه‌پل در فهرست سازه‌های تاریخی آبیاری جهان گفت: این رویداد باید به عنوان فرصتی برای افزایش توجه به میراث آبی اصفهان دیده شود، اما همزمان باید از تبدیل آن به یک عنوان صرفاً تبلیغاتی پرهیز کرد.

وی افزود: آنچه اهمیت دارد این است که توجه ایجادشده پیرامون سی‌وسه‌پل به شناخت بیشتر، مستندسازی، حفاظت، مرمت و معرفی علمی اثر منجر شود. اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان نیز این موضوع را در چارچوب وظایف تخصصی خود دنبال خواهد کرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان تأکید کرد: سی‌وسه‌پل متعلق به تاریخ اصفهان و بخشی از هویت فرهنگی این شهر است و حفاظت از آن نیازمند استمرار اقدامات فنی، تأمین اعتبار، پایش مداوم و همکاری همه دستگاه‌های مرتبط است.

وی خاطرنشان کرد: ثبت این سازه در WHIS می‌تواند فرصتی برای طرح دوباره جایگاه میراث مهندسی آب ایران در سطح بین‌المللی باشد و در عین حال باید ما را نسبت به مسئولیتی که در قبال حفاظت از این میراث داریم، حساس‌تر کند.