خبرگزاری مهر، گروه سیاست - هادی رضایی؛ تعیین برد ۲ هزار کیلومتری برای موشکهای بالستیک ایران، طی سالهای گذشته بیش از آنکه ناشی از محدودیتهای فنی و مهندسی باشد، تابعی از محاسبات راهبردی و دکترین دفاعی جمهوری اسلامی بوده است؛ موضوعی که فرماندهان ارشد نیروهای مسلح و مسئولان پیشین نیروی هوافضای سپاه بارها به آن اشاره کردهاند. از شهید حسن طهرانیمقدم، بنیانگذار و پدر برنامه موشکی ایران، تا سردار امیرعلی حاجیزاده، فرمانده شهید نیروی هوافضای سپاه، همواره یک گزاره در اظهارات مسئولان دفاعی کشور تکرار شده است: توان موشکی ایران را نباید
با عدد ۲ هزار کیلومتر تعریف کرد. اکنون با تغییر شرایط امنیتی منطقه، گسترش دامنه تهدیدات و طرح دوباره موضوع بازنگری در محدودیت برد موشکی، این پرسش اهمیت بیشتری پیدا کرده است که آیا جمهوری اسلامی از نظر علمی، صنعتی و فناوری توان عبور از این محدوده را دارد؟
دو هزار کیلومتر؛ محدودیت فنی یا انتخاب راهبردی؟
برای پاسخ به این پرسش، ابتدا باید یک تصور نادرست را کنار گذاشت؛ اینکه برد ۲ هزار کیلومتری موشکهای ایران الزاماً به معنای ناتوانی کشور در طراحی و ساخت موشکهای دوربردتر است.
بررسی اظهارات فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی در سالهای گذشته نشان میدهد که این محدوده، در مقاطع مختلف بهعنوان یک انتخاب مبتنی بر نیازهای دفاعی کشور مطرح شده است، نه یک سقف تغییرناپذیر فناوری.
نخستین اظهارات صریح و مهم در این زمینه به سردار عزیز جعفری، فرمانده وقت کل سپاه پاسداران، بازمیگردد. وی در آبان ۱۳۹۶ اعلام کرد که برد موشکهای ایران ۲ هزار کیلومتر است و جمهوری اسلامی این میزان را برای تأمین نیازهای دفاعی خود کافی میداند؛ چراکه بخش عمده منافع و نیروهای آمریکایی در منطقه در همین محدوده قرار دارند.

این اظهارنظر از نظر راهبردی اهمیت زیادی داشت؛ زیرا نشان میداد تعیین برد موشکها صرفاً بر اساس توانایی مهندسان و متخصصان صورت نمیگیرد، بلکه فاصله جغرافیایی تهدیدات، موقعیت پایگاههای نظامی دشمن و نیازهای عملیاتی کشور نیز در این تصمیم نقش دارند.
یک سال بعد، سردار امیرعلی حاجیزاده، فرمانده وقت نیروی هوافضای سپاه، در سخنانی در دانشگاه علم و صنعت، موضوع را روشنتر کرد. او در آذر ۱۳۹۷ تأکید کرد که برد ۲ هزار کیلومتری «وحی منزل» نیست و جمهوری اسلامی توانایی ساخت موشکهایی با برد بیشتر را دارد.
سردار حاجیزاده تصریح کرد که ایران از نظر فنی و قراردادی محدودیتی برای افزایش برد موشکهای خود ندارد و این محدوده بر اساس نیازهای دفاعی کشور تعیین شده است.

این سخنان یک نکته کلیدی را روشن میکرد: میان «توانایی ساخت موشک دوربرد» و «تصمیم به استقرار و استفاده از آن» تفاوت وجود دارد. ممکن است کشوری از ظرفیت علمی و صنعتی لازم برای توسعه یک سامانه برخوردار باشد، اما بر اساس محاسبات امنیتی و سیاست دفاعی خود، نیازی به عبور از یک محدوده مشخص نداشته باشد.
میراث شهید طهرانیمقدم؛ رسیدن به ۲ هزار کیلومتر، پایان مسیر نبود
برای شناخت منطق توسعه موشکی جمهوری اسلامی، نمیتوان از نقش شهید حسن طهرانیمقدم عبور کرد. او صرفاً مسئول شکلگیری یک یگان موشکی در سپاه نبود؛ بلکه بنیانگذار مسیری شد که هدف آن تبدیل وابستگی تسلیحاتی به خودکفایی دفاعی بود.
در سالهای ابتدایی جنگ تحمیلی، جمهوری اسلامی برای پاسخ به حملات موشکی رژیم بعث عراق، با محدودیت جدی در دسترسی به سامانههای موشکی مواجه بود. همین تجربه، ضرورت ایجاد یک ظرفیت بومی را برای نیروهای مسلح آشکار کرد.
در سال ۱۳۶۲، مأموریت راهاندازی و سازماندهی فرماندهی موشکی زمینبهزمین سپاه به شهید طهرانیمقدم سپرده شد و در اسفند ۱۳۶۳ نخستین موشک ایران به سمت کرکوک شلیک شد. این اتفاق را باید نقطه آغاز شکلگیری یک صنعت راهبردی در کشور دانست؛ صنعتی که در ادامه، از مونتاژ و استفاده از سامانههای موجود به طراحی، توسعه و تولید محصولات بومی رسید.

اما اهمیت شهید طهرانیمقدم تنها در آغاز این مسیر نبود. یکی از روایتهای مهم درباره نگاه راهبردی او را سردار حاجیزاده بیان کرده است.
شهید حاجیزاده در توضیح برنامههای شهید طهرانیمقدم گفته بود که حاج حسن ابتدا برای رسیدن به برد ۲ هزار کیلومتر برنامهریزی کرده بود، اما پس از دستیابی به این هدف، برنامه دیگری داشت و معتقد بود باید به عقب بازگشت و خلأهای کمی و کیفی این محدوده را برطرف کرد.
این روایت از یک ویژگی مهم در تفکر بنیانگذار صنعت موشکی ایران حکایت دارد: توسعه موشکی نباید صرفاً به افزایش برد محدود شود؛ بلکه افزایش دقت، ارتقای قابلیت اطمینان، بهبود عملکرد و رفع ضعفهای سامانههای موجود نیز باید در اولویت قرار گیرد.
به همین دلیل، دستاوردهای موشکی ایران پس از شهادت طهرانیمقدم نیز ادامه یافت. این موضوع نشان داد که برنامه موشکی کشور به یک فرد یا یک مجموعه محدود نمانده و به ظرفیت علمی، صنعتی و سازمانی گستردهتری تبدیل شده است.
تأکید بر نبود محدودیت فنی برای افزایش برد
پس از تثبیت توان موشکی ایران در محدوده ۲ هزار کیلومتر، یکی از مهمترین اظهارات درباره امکان عبور از این محدوده را شهید امیرعلی حاجیزاده مطرح کرد.
او در ۱۹ آذر ۱۳۹۷، در دانشگاه علم و صنعت، صراحتاً گفت که برد ۲ هزار کیلومتر برای موشکهای ایران «وحی منزل» نیست.
حاجیزاده در آن سخنرانی تأکید کرد که جمهوری اسلامی توانایی ساخت موشکهایی با برد بیشتر را دارد و محدودیت فنی یا قراردادی برای این کار وجود ندارد؛ با این حال، برد فعلی بر اساس نیازهای دفاعی کشور تعیین شده است.
اهمیت این اظهارنظر در آن بود که فرمانده وقت نیروی هوافضای سپاه، میان توانایی علمی و فنی کشور و سیاست عملیاتی نیروهای مسلح تفکیک قائل شد.
به بیان دیگر، وقتی یک فرمانده ارشد نظامی از نبود محدودیت فنی سخن میگوید، معنایش این نیست که هر نوع موشک با هر بردی از هماکنون در چرخه عملیاتی قرار دارد؛ بلکه نشان میدهد افزایش برد، از منظر او، خارج از ظرفیت توسعه فناوری داخلی نیست.
حاجیزاده در بهمن ۱۴۰۳ نیز بار دیگر بر این موضوع تأکید کرد و گفت جمهوری اسلامی در آن مقطع قادر به تولید موشکهایی با برد ۲ هزار کیلومتر است و از نظر فنی محدودیتی ندارد.
این اظهارات در کنار سخنان دیگر فرماندهان، نشان میدهد که عدد ۲ هزار کیلومتر در سیاست دفاعی پیشین کشور، بیش از آنکه یک مرز مهندسی باشد، محدودهای تعریفشده بر اساس ارزیابی تهدیدات و نیازهای امنیتی بوده است.
فرماندهان سپاه چه میگفتند؟
اظهارات سردار شهید عباس نیلفروشان نیز در همین چارچوب قابل بررسی است. او در گفتوگویی در شهریور ۱۴۰۲، درباره امکان افزایش برد موشکهای کشور گفت که جمهوری اسلامی از نظر فناوری مشکلی برای افزایش برد ندارد، اما برد موشکها بر اساس دکترین عملیاتی و نوع تهدیدات تعریف میشود.
شهید نیلفروشان با اشاره به تعیین محدوده ۲ هزار کیلومتری بر اساس تدابیر فرماندهی کل قوا، تأکید کرده بود که در صورت نیاز یا ابلاغ تدبیر جدید، محدودیت فنی برای افزایش برد وجود ندارد.

او همچنین تصریح کرده بود که در آن مقطع، تمرکز نیروهای مسلح بر ارتقای کیفیت موشکها در همین محدوده است؛ از جمله توسعه قابلیتهایی که در موشکهای جدیدتر مانند فتاح مورد توجه قرار گرفته بود.
این اظهارنظر یک نکته مهم را برجسته میکند: در دکترین موشکی ایران، افزایش برد تنها یکی از شاخصهای قدرت محسوب میشود و ارتقای کیفیت سامانهها نیز اهمیت مستقلی دارد.
در واقع، موشکی که برد بیشتری دارد اما از دقت، قابلیت اطمینان و توان عملیاتی مناسبی برخوردار نیست، الزاماً ابزار بازدارنده مؤثرتری نخواهد بود.
موشکهای ۲ هزار کیلومتری ایران؛ چه چیزی تاکنون به دست آمده است؟
برای ارزیابی واقعبینانه توان عبور از برد ۲ هزار کیلومتر، باید به دستاوردهای اعلامشده و محصولات شناختهشده صنعت موشکی کشور توجه کرد.
موشک سجیل
یکی از مهمترین دستاوردهای ایران در حوزه موشکهای بالستیک سوخت جامد دو مرحلهای است. برد اعلامی این موشک حدود ۲ هزار کیلومتر است. اهمیت آن در دستیابی به فناوری سوخت جامد در یک سامانه دوربرد و افزایش ظرفیت عملیاتی موشکی کشور قرار دارد.

موشک بالستیک خرمشهر ۴ (خیبر) : آخرین دستاورد رسانه ای شده موشکی ایران
این موشک در خرداد ۱۴۰۲ رونمایی شد. طبق مشخصات اعلامشده وزارت دفاع، برد آن ۲ هزار کیلومتر و وزن سرجنگی آن حدود یکهزار و ۵۰۰ کیلوگرم است. این محصول نشاندهنده پیشرفت در طراحی موشکهای دوربرد با سرجنگی سنگین است.

موشک عماد
از دیگر موشکهای مهم بالستیک ایران است که با تأکید بر ارتقای هدایت و دقت سرجنگی معرفی شده و برد آن در منابع مختلف حدود ۱۶۰۰ تا ۱۷۰۰ کیلومتر اعلام شده است.

موشک فتاح
این موشک در چارچوب تلاش برای توسعه قابلیتهای پیشرفتهتر موشکی و ارتقای توان مقابله با سامانههای دفاعی معرفی شده است. برد اعلامی فتاح حدود ۱۴۰۰ کیلومتر است.
این نمونهها نشان میدهند که ایران در چند شاخه متفاوت فناوری موشکی، از سوخت جامد و مایع گرفته تا افزایش دقت و توسعه سرجنگیهای پیشرفته، به ظرفیت قابل توجهی دست یافته است.

نکته مهم این است که عبور از برد ۲ هزار کیلومتر الزاماً به معنای کنار گذاشتن این خانواده موشکی نیست؛ بلکه میتواند به معنای توسعه نسلهای جدیدتر بر پایه دانش و تجربه انباشتهشده در همین سامانهها باشد.
مهمترین تحول؛ اعلام رسمی برداشتهشدن محدودیت ۲ هزار کیلومتری
اما شاید مهمترین تحول در این پرونده، اظهاراتی باشد که در آبان ۱۴۰۵ از سوی سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مطرح شد؛ اظهاراتی که میتواند نشانه تغییر در یکی از مهمترین مؤلفههای سیاست موشکی کشور باشد.
پس از تحولات نظامی و افزایش سطح تهدیدات علیه جمهوری اسلامی، موضوع بازنگری در محدوده برد موشکها بار دیگر در محافل نظامی و رسانهای مطرح شد.
در همین چارچوب، سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، روز ۱۶ آبان ۱۴۰۵ در پاسخ به پرسشی درباره احتمال برداشتهشدن محدودیت برد موشکهای ایران اعلام کرد: «این محدودیت برای ما برداشته شده است.»

این اظهارنظر پس از آن مطرح شد که رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای، در دیدار با فرماندهان ارشد نیروهای مسلح بر ضرورت پاسخ فوری و مؤثر به هرگونه تهدید، بدون محدودیت جغرافیایی، تأکید کرده بودند.
سخنگوی سپاه همچنین تصریح کرد که جمهوری اسلامی باید توانمندیهای خود را در میدان عمل نشان دهد و صرفاً به بیان مواضع اکتفا نکند.
این موضعگیری از دو جهت اهمیت دارد؛ نخست آنکه محدودیت پیشین ۲ هزار کیلومتری دیگر بهعنوان یک سقف قطعی در سیاست اعلامی سپاه مطرح نیست و دوم اینکه تغییر در محدوده برد موشکی، در پیوند با تغییر ارزیابی تهدیدات و الزامات بازدارندگی کشور قرار گرفته است.
البته باید میان اعلام برداشتهشدن محدودیت و برخورداری از موشک عملیاتی با بردی فراتر از ۲ هزار کیلومتر تفاوت قائل شد. سخنگوی سپاه در این اظهارات، برد جدید یا مشخصات یک موشک عملیاتی را اعلام نکرده است.
بنابراین، آنچه اکنون میتوان با اطمینان گفت، تغییر در موضع اعلامی درباره محدودیت برد است، نه تأیید استقرار یک موشک عملیاتی با برد مشخص بالاتر از ۲ هزار کیلومتر.
آیا از نظر فناوری امکان عبور از ۲ هزار کیلومتر وجود دارد؟
پاسخ به این پرسش را باید در مجموعهای از فناوریهای پیشرفته موشکی جستوجو کرد.
افزایش برد یک موشک بالستیک صرفاً با بزرگتر کردن بدنه یا افزایش میزان سوخت امکانپذیر نیست. این موضوع به مجموعهای از توانمندیهای علمی و صنعتی وابسته است که در کنار یکدیگر، امکان طراحی و تولید سامانهای با برد بیشتر را فراهم میکنند.
از جمله این حوزهها میتوان به فناوری پیشرانش، مواد پیشرفته، سامانههای هدایت و ناوبری، کنترل حرارتی، طراحی سرجنگی و افزایش قابلیت اطمینان اشاره کرد.
ایران طی چند دهه گذشته در بخشهای مختلف این صنعت سرمایهگذاری کرده و توسعه موشکهای سوخت جامد و مایع، دستیابی به سامانههای هدایت دقیقتر و تولید ماهوارهبرهای بومی، بخشی از شواهد پیشرفت این حوزه محسوب میشود.
در این میان، برنامه فضایی کشور نیز از اهمیت برخوردار است. فناوریهای مورد استفاده در ماهوارهبرها و موشکهای بالستیک در برخی حوزههای مهندسی، بهویژه در زمینه پیشرانش و سازههای پیشرفته، اشتراکاتی دارند.
گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵ نیز به همین موضوع اشاره کرده است. در این گزارش، با استناد به ارزیابی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، آمده است که ایران در صورت تصمیم به دنبالکردن چنین مسیری، میتواند از فناوری ماهوارهبرهای خود برای توسعه یک موشک بالستیک قارهپیما با قابلیت نظامی تا سال ۲۰۳۵ استفاده کند.
البته این ارزیابی به معنای برخورداری کنونی ایران از چنین موشکی نیست؛ بلکه نشان میدهد حتی نهادهای مطالعاتی و دفاعی آمریکا نیز ظرفیت فناوری فضایی ایران را در ارزیابی آینده توان موشکی این کشور مؤثر میدانند.
بنابراین، از منظر مهندسی، افزایش برد به بیش از ۲ هزار کیلومتر را نمیتوان خارج از ظرفیت بالقوه صنعت موشکی ایران دانست؛ هرچند اثبات دستیابی به یک سامانه عملیاتی جدید، به آزمایشهای موفق و شواهد مستقل نیاز دارد.
چرا افزایش برد موشکی میتواند معادلات بازدارندگی را تغییر دهد؟
اهمیت این موضوع صرفاً در افزایش یک عدد یا گسترش محدوده جغرافیایی دسترسی موشکها خلاصه نمیشود.
یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت دفاعی هر کشور، توانایی آن در ایجاد هزینه قابل توجه برای طرف مقابل در صورت اقدام نظامی است. هرچه دامنه تهدیدات یک کشور گستردهتر شود، طبیعی است که ابزارهای بازدارندگی آن نیز باید متناسب با شرایط جدید ارزیابی شوند.
در سالهای گذشته، محدوده ۲ هزار کیلومتری برای پوشش بخش عمده تهدیدات پیرامونی و منطقهای جمهوری اسلامی تعریف شده بود. اما با گسترش حضور نظامی آمریکا در مناطق مختلف ، جنگ های اخیر و البته افزایش احتمال درگیری با بازیگران فرامنطقهای، موضوع فاصله جغرافیایی اهداف احتمالی نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
در چنین شرایطی، افزایش برد موشکها میتواند از منظر راهبردی چند پیامد داشته باشد:
نخست؛ افزایش عمق بازدارندگی: گستردهترشدن محدوده جغرافیایی تهدیدپذیری پایگاهها و مراکز نظامی متخاصم، محاسبات طرف مقابل برای آغاز یک درگیری را پیچیدهتر میکند.
دوم؛ کاهش محدودیتهای جغرافیایی: نیروهای مسلح برای طراحی راهبرد دفاعی خود با گزینههای بیشتری مواجه میشوند و نمیتوانند صرفاً بر اساس فاصله جغرافیایی، برخی تهدیدات را خارج از محاسبات خود قرار دهند.
سوم؛ افزایش هزینه تصمیم به جنگ: هرچه طرف مقابل با عدم قطعیت بیشتری درباره دامنه و ظرفیت پاسخ نظامی جمهوری اسلامی مواجه باشد، محاسبه هزینههای اقدام نظامی برای او دشوارتر خواهد شد.
چهارم؛ تقویت قدرت چانهزنی راهبردی: توان دفاعی قابل اتکا، یکی از مؤلفههای مؤثر در تعاملات سیاسی و امنیتی بینالمللی است. تجربه نشان داده است که قدرت بازدارندگی و دیپلماسی، دو موضوع کاملاً جدا از یکدیگر نیستند.
البته باید توجه داشت که برد بیشتر بهتنهایی تضمینکننده بازدارندگی مؤثر نیست. توان شناسایی، اطلاعات دقیق، آمادگی عملیاتی، دقت سامانهها، قابلیت اطمینان و توان حفظ زیرساختهای دفاعی نیز در این معادله نقش اساسی دارند.
تجربه جنگ؛ ضرورت بازنگری در دکترین دفاعی
یکی از عواملی که موضوع افزایش برد موشکی را در سال ۱۴۰۵ به مسئلهای جدیتر تبدیل کرده، تجربه رویاروییهای نظامی و تغییر ماهیت تهدیدات علیه جمهوری اسلامی است.
در جریان درگیریهای نظامی سال ۱۴۰۴ و تحولات بعدی، موضوعاتی مانند آسیبپذیری زیرساختهای نظامی، اهمیت پراکندگی توان دفاعی، ضرورت حفظ ظرفیت پاسخگویی و نقش فناوریهای نوین در جنگ بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت.
در چنین فضایی، نمیتوان دکترین دفاعی را بدون توجه به تجربههای میدانی و تغییر رفتار دشمن ثابت نگه داشت.
در همین زمینه، خبرگزاری تسنیم در ۱۹ شهریور ۱۴۰۵ در گزارشی با عنوان «برد موشکی ایران باید به بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر افزایش یابد» به ضرورت بازنگری در سیاست پیشین برد موشکی پرداخت.
در این گزارش، سیدمحمد طاهری، مسئول میز نظامی گروه تفسیر جنگ تسنیم، با اشاره به تغییر شرایط امنیتی پس از جنگ، معتقد بود که محدوده پیشین ۲ هزار کیلومتری باید متناسب با گسترش دامنه تهدیدات مورد بازنگری قرار گیرد.
این تحلیل، پیش از اعلام رسمی برداشتهشدن محدودیت از سوی سخنگوی سپاه منتشر شده بود و از همین جهت، میتوان آن را بخشی از روند شکلگیری بحثهای جدید درباره آینده دکترین موشکی کشور دانست.
آیا ایران به موشک قارهپیما نیاز دارد؟
در بررسی آینده برنامه موشکی ایران، باید میان موشکهای بالستیک با برد متوسط، برد بلند و موشکهای قارهپیما تفاوت قائل شد.
عبور از محدوده ۲ هزار کیلومتر به معنای ورود خودکار به حوزه موشکهای قارهپیما نیست. در طبقهبندی متعارف نظامی، موشکهای بالستیک میانبرد در محدوده هزار تا ۳ هزار کیلومتر قرار میگیرند و موشکهای بالستیک برد متوسط و قارهپیما در ردههای بالاتر تعریف میشوند.
از این منظر، افزایش برد به محدودهای بالاتر از ۲ هزار کیلومتر میتواند در گام نخست به معنای توسعه توان موشکی دوربردتر باشد، نه لزوماً حرکت مستقیم به سمت ساخت موشک قارهپیما.
نکته مهمتر آن است که نیاز دفاعی کشور باید مبنای تصمیمگیری قرار گیرد. جمهوری اسلامی در سالهای گذشته بارها تأکید کرده است که برنامه موشکی خود را با هدف بازدارندگی و مقابله با تهدیدات دنبال میکند.
بنابراین، افزایش برد باید در چارچوب ارزیابی تهدیدات، منافع امنیت ملی و الزامات دفاعی کشور بررسی شود، نه صرفاً رقابت بر سر دستیابی به اعداد بزرگتر.
جمعبندی؛ ۲ هزار کیلومتر سقف توان موشکی ایران نیست
با کنار هم قرار دادن اظهارات فرماندهان پیشین و فعلی نیروهای مسلح، روند توسعه صنعت موشکی کشور و تحولات جدید در سیاست اعلامی سپاه، میتوان به یک نتیجه روشن رسید: محدوده ۲ هزار کیلومتر را نباید معادل سقف توان علمی و فنی جمهوری اسلامی در حوزه موشکی دانست.
از زمانی که شهید حسن طهرانیمقدم پایههای صنعت موشکی کشور را بنا کرد تا دوره فرماندهی شهید حاجیزاده و توسعه نسلهای جدید موشکهای بالستیک، یک مسیر مستمر در صنعت دفاعی ایران دنبال شده است؛ مسیری که بر خودکفایی، افزایش دقت، ارتقای کیفیت و تقویت قدرت بازدارندگی استوار بوده است.
اظهارات صریح سردار شهید حاجیزاده درباره نبود محدودیت فنی برای افزایش برد، تأکید شهید نیلفروشان بر نقش دکترین دفاعی در تعیین محدوده ۲ هزار کیلومتری و سرانجام اعلام رسمی برداشتهشدن این محدودیت از سوی سخنگوی سپاه در آبان ۱۴۰۵، همگی نشان میدهند که این موضوع وارد مرحله تازهای شده است.
با این حال، باید میان توان بالقوه فناوری، تصمیم راهبردی برای افزایش برد، تولید یک سامانه جدید و استقرار عملیاتی آن تفاوت قائل شد. تاکنون مشخصات رسمی و قابل راستیآزمایی از یک موشک عملیاتی ایرانی با برد بیش از ۲ هزار کیلومتر منتشر نشده است.
اما نکته راهبردی اینجاست که جمهوری اسلامی دیگر خود را به محدودهای که در گذشته بر اساس نیازهای دفاعی تعریف کرده بود، متعهد نمیداند. اگر شرایط امنیتی و ارزیابی فرماندهی معظم کل قوا اقتضا کند، افزایش برد موشکی میتواند به یکی از محورهای جدید توسعه صنعت دفاعی کشور تبدیل شود.
در نهایت، میراث شهید طهرانیمقدم را باید در همین منطق جستوجو کرد: تبدیل محدودیتها به مسئلهای برای تحقیق و پیشرفت، و تبدیل دانش بومی به پشتوانهای برای استقلال و بازدارندگی دفاعی کشور.

۰۹:۱۸ - ۱۴۰۵/۰۸/۲۶


نظر شما