به گزارش خبرنگار "مهر"، فارابي نخستين فيلسوف اسلامي است كه به سياست پرداخته است.حتي به نوعي فارابي تنها فيلسوف سياسي جهان اسلام است كه يك دستگاه منظم فلسفه سياسي را ترسيم كرد. از اين رو مي توان گفت: فارابي مرجع تمام فيلسوفان بعدي دراين زمينه است از جمله ابن سينا. ابن سينا به طور پراكنده و نه منسجم در مسائل سعادت و شقاوت بحث كرده و در اخلاق سياسي يعني مجموعه صفات واخلاقي كه هر انسان دراجتماع بايد بدان آراسته باشد تا درزندگي خوشبخت شود نيز مباحثي هرچند مختصر ارائه كرده است.
ابن سينا براي رسيدن به سياست مدني ابتدا از معرفت نفس آغاز مي كند. برخلاف فارابي كه از اعم به اخص مي سد ابن سينا ابتدا اخلاق فردي را مد نظر قرار مي دهد. ابن سينا ترجيح مي دهد كه نخست درباره خود آدمي سخن بگويد. چرا كه معتقد است اصلاح اجتماع وابسته به اصلاح تك تك افراد جامعه است. هر كس اول خود را اصلاح مي كند و بعد به اصلاح جامعه و ديگران مي پردازد. از آنجا كه آدمي مركب از نفس ناطق (عقل) و جسم مادي است بايد از اصلاح نفس شروع كرد. چرا كه با سيطره عقل كارها اصلاح مي پذيرد. نفس چونكه غرقه درماده است معايب زيادي دارد. اين معايب راه وصول به سعادت را لغزان مي كند. بنابراين ابتدا بايد با قوه عقل در معايب نفس خود انديشيد تا بتوان آنها را از بين برد. ابن سينا معقتد است كه نيازمندترين مردم به اصلاح روسا، هستند، چرا كه آنها به سبب غفلتشان از خود، تملق گويي مردم، اندرز ناپذيري و امتناع مردم از اظهار بدي هايتان و آگاه ساختن آنها بر عيوب خود از صالحان فاصله بسياري دارند. ابن سينا بعد از بحث سياست نفس به سياست منزل توسط فرد مي پردازد. دست آخر ابن سينا به بحث سعادت در اجتماع مي پردازد. او معتقد است علي رغم همه اين موارد مطروحه سعادت تنها در اجتماع قابل وصول است. انسان مدني الطبع است به همين خاطر نه تنها جهت رفع نيازهاي خود بلكه براي نيل به سعادت برين نيز نياز جامعه و مدينه دارد.
آدمي اگر بخواهد به تنهايي زندگي كند بدون كمك ديگري قادر به اصلاح نيست. او بين لذت جسمي و لذت عقلي تفاوت قائل است اولي را مخصوص انسانهاي زبون زود گذر مي داند ولي تنها افراد خاصي قادر به درك لذات عقلي هستند.
همانطور كه درابتداي بحث هم اشاره شد مباحث فلسفه سياسي ابن سينا پراكنده هستند و از انسجام خاصي برخوردار نيستند. ابن سينا به جاي آنكه از اخلاق سياسي سخن بگويد بيشتر بر اخلاق فردي تاكيد كرده است. او در نهايت به تدبير منزل مي پردازد. اصولاً فارابي اهميت خاصي به علم مدني و مدينه مي دهد و درجستجوي مدينه آرماني خود است تا انسانها در آن به سعادت و آرامش برسند. اما به نظر مي رسد ابن سينا چنين اهتمامي ندارد. چرا كه در مباحث خود به نحوي منسجم به علم مدني و اخلاق سياسي نپرداخته است. نظرات سياسي ابن سينا بيشتر تكرار سخنان فارابي است بدون اينكه نظري مبتكرانه را بيان كرده باشد.
نظر شما