خبرگزاری مهر – گروه استان ها: فصل برداشت خرما در جنوب کرمان فرا رسیده؛ محصولی که پشت گرمی هزاران خانواده نخل دار است و در گرمای طاقتفرسای ۵۰ درجه، با دستان پینهبسته از نخلها چیده میشود.
اما این شیرینی زحمت کشاورزان، در سفره دلالان خودنمایی می کند و دستان مردم خالی می ماند؛ در حالی که خرمای کلوته با نرخ ۶۰ تا ۱۵۰ هزار تومان از کشاورز توسط دلال خریداری میشود، بستههای ۶۰۰ گرمی آن در بازار، ۳۰۰ هزار تومان قیمت دارد و خرمای مضافتی در تهران برای هر ۷۰۰ گرم، ۲۸۰ هزار تومان به فروش میرسد.
جنوب استان کرمان با هفت شهرستان، یکی از قطبهای اصلی تولید خرما در کشور به شمار میرود.
سطح زیر کشت نخلستانهای این منطقه به حدود ۳۱ هزار هکتار میرسد و پیشبینی میشود امسال بیش از ۱۵۰ هزار تن خرما از این باغها برداشت شود.
بیش از ۷۰ رقم خرما در این منطقه کشت میشود که رقمهای مضافتی، کلوته و مرداسنگ بیشترین سهم تولید را به خود اختصاص میدهند.
اما پشت این آمار چشمگیر، روایتی از رنج و محرومیت نهفته است.
نخل داران جنوب کرمان در گرمای کشندهای که دمای آن تا ۵۰ درجه سانتیگراد نیز میرسد، ساعاتی طولانی را زیر آفتاب سوزان و میان نخلستانها سپری میکنند تا محصولی مرغوب و باکیفیت روانه بازار کنند.
خوشهچینی خرما در این شرایط دشوار، با دستان پینه بسته و عرق ریزان، تنها گوشهای از زحماتی است که کشاورزان این خطه برای تأمین معیشت خود متحمل میشوند.
سودجویی دلالان و واسطه ها
با فرا رسیدن فصل برداشت، نخل داران امیدوارند که بتوانند محصول خود را با قیمتی منصفانه به فروش برسانند؛ اما هر سال با آغاز فصل برداشت، دلالان و واسطهها با حضور گسترده در منطقه، چرخهای به راه میاندازند که سودش به جیب خودشان می رود.
آنها با استفاده از نبود ساختار منسجم بازاریابی و فروش، محصول کشاورزان را با قیمتهای ناچیز خریداری کرده و با سودهای کلان به بازارهای مصرف عرضه میکنند.
نکته تلختر آنکه این فشار مضاعف بر کشاورزان در حالی رقم میخورد که محصولات باقیمانده از سال گذشته نیز همچنان در سردخانهها دپو شده و به فروش نرفته است.
حجم بالای تولید و نبود صنایع تبدیلی و فرآوری کافی در منطقه، کشاورزان را ناچار به فروش فوری محصول به دلالان با کمترین قیمت ممکن میکند.
این در حالی است که دلالان با خرید انبوه و انبار کردن محصول، بازار را کنترل کرده و قیمت نهایی را به سود خود رقم میزنند.
تفاوت فاحش قیمت خرید از کشاورز و قیمت فروش در بازار مصرف، نشان از شکاف عمیق میان تولیدکننده و مصرفکننده دارد.
خرمای کلوته که یکی از مرغوبترین و پرمصرفترین ارقام خرما در جنوب کرمان است، با نرخ ۶۰ تا ۱۵۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم از کشاورز خریداری میشود، اما همین محصول در بستهبندیهای ۶۰۰ گرمی با قیمتی حدود ۳۰۰ هزار تومان به دست مصرفکننده میرسد.
به عبارت دیگر، هر کیلوگرم خرمای کلوته در بازار مصرف بیش از ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد، در حالی که سهم نخلدار از این مبلغ، کمتر از یک سوم آن است.
این الگو در مورد خرمای مضافتی نیز تکرار میشود و این رقم که به عنوان یکی از باکیفیتترین و محبوبترین خرماهای استان کرمان شناخته میشود، در تهران با نرخ مصوب ۳۱۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم عرضه میشود.
نبود نظام بازاریابی منسجم و شفاف، نبود صنایع بستهبندی و فرآوری در منطقه، و عدم حمایت مؤثر از صادرات، مهمترین عواملی هستند که زمینهساز این بیعدالتی اقتصادی شدهاند.
کشاورزان جنوب کرمان در حالی که در سختترین شرایط آبوهوایی، با عرق جبین خود محصولی باکیفیت تولید میکنند، سهم ناچیزی از ارزش نهایی آن نصیبشان میشود و بخش اعظم سود در جیب واسطهها و دلالان باقی میماند.
دلالان سود تلاش های ما را به جیب می زنند
ایمان اقتداری کشاورز منوجانی در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: خرما تنها منبع درآمد بسیاری از کشاورزان جنوب کرمان است یک سال زحمت کشیدیم و تلاش کردیم نان حلال سر سفره ببریم و تولید را افزایش دهیم.
وی افزود: الان مهمترین خریدار خرما دلالان استان های دیگر هستند و خرمای درجه یک کلوته را تا ۱۲۰ تومان خریداری می کنند.
وی گفت: قیمت تمام شده خرما برای نخلستان من ۲۳۰ هزار تومان است و اگر کمتر بفروشم ضرر کردم.
اقتداری، از کشاورزان خواست به هیچ عنوان خرما را به دلالان به صورت فله نفروشند.
خرما در سردخانه ها مانده و کشاورز به نقدینگی نیاز دارد
محمد حسنی، کشاورز عنبرآبادی نیز با اشاره به اینکه ۴۰ درصد خرمای سال گذشته فروش نفرفته و کشاورزان با کمبود نقدینگی مواجه شده اند گفت: مردم چون نقدینگی ندارند مجبورند به هر قیمتی محصولشان را به کشاورزان پیش فروش کنند و چاره ای هم ندارند.
وی افزود: سال قبل دولت از صادرات محصول جلوگیری کرد و همین مساله موجب شد خرما فروش نرود و بر مشکلات مردم افزوده شود.
وی ادامه داد: دولت بعد مدت ها محدودیت صادرات را رفع کرد، اما کشاورزان نمی توانند خرما را در این زمان از سال صادر کنند.
نظارت بر بازار، تنها راه نجات نخلداران از چنگ دلالان است
یک کارشناس مسائل کشاورزی با اشاره به شکاف عمیق قیمت خرما در نخلستان و بازار مصرف، گفت: نبود نظام صنفی و سندیکایی منسجم، مهمترین عامل حضور پرنفوذ دلالان در بازار خرما است و دولت باید با حمایت، توسعه صنایع تبدیلی و نظارت جدی بر قیمتها، از نخلداران حمایت عملی کند.
محمد قربانی، در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اینکه خرما یکی از محصولات استراتژیک جنوب کرمان است، اظهار داشت: بیش از ۳۰ هزار هکتار نخلستان در این منطقه وجود دارد و سالانه حدود ۲۰۰ هزار تن خرما تولید میشود، اما نبود نظام صنفی که از کشاورزان حمایت کند، باعث شده دلالان قیمت خرما را تعیین کرده و با نفوذ در بازار، سود آن را از آن خود کنند.
وی با اشاره به تفاوت فاحش قیمت خرما در مزرعه و بازار مصرف، افزود: در حالی که خرمای کلوته بنا به درجه بندی کیفیت با نرخ ۵۰ تا ۱۵۰ هزار تومان از کشاورز خریداری میشود اما چندین برابر قیمت حتی در کرمان فروخته می شود.
وی همچنین بر توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری خرما در جنوب کرمان تأکید کرد و گفت: در حالی که کرمان در تولید خرما رتبه سوم کشور را دارد، صنایع تبدیلی وابسته به آن فقط چند واحد سنتی است که بعضی از آنها نیز نیمهفعال هستند.
قربانی، ادامه داد: ایجاد واحدهای بستهبندی و فرآوری مکانیزه میتواند زمینه حذف واسطهها و افزایش ارزش افزوده برای کشاورزان را فراهم کند و علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، از خامفروشی جلوگیری نماید.
این کارشناس با اشاره به اینکه بیش از ۹۰ درصد تولید خرما در جنوب کرمان از نوع مضافتی است که بهطور سنتی بستهبندی میشود، بر لزوم نظارت جدی بر بازار و قیمتگذاری شفاف تأکید کرد و گفت: دولت باید با ایجاد سامانههای شفاف قیمتگذاری و نظارت مستمر بر بازار، مانع از اعمال نظر دلالان بر قیمتها شود. همچنین حمایت از صادرات مستقیم خرما توسط خود کشاورزان یا تعاونیهای روستایی، میتواند نقش واسطهها را کمرنگتر کند.
وی با اشاره به اینکه هنوز ۴۰ درصد خرمای پارسال در سردخانهها باقی مانده و با نزدیک شدن به برداشت جدید، فشار بر کشاورزان دوچندان شده است، خاطرنشان کرد: دولت باید هرچه سریعتر با خرید تضمینی و برنامهریزی برای صادرات، بخشی از این انبارها را تخلیه کند تا نخلداران با خیالی آسودهتر به استقبال فصل برداشت بروند و از ضرر و زیان بیشتر جلوگیری شود.
تلاش شبانه روزی کشاورزان برای تولید خرما
رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان هم با اشاره به تهدید جدی آفت سرخرطومی حنایی خرما برای نخیلات این منطقه، به خبرنگار مهر گفت: نخلستانهای جنوب استان کرمان با بیش از ۳۷ هزار هکتار وسعت، یکی از قطبهای اصلی تولید خرما در کشور به شمار میروند؛ با این حال، این ظرفیت عظیم تولیدی سالهاست که با تهدید جدی آفت سوسک سرخرطومی حنایی خرما مواجه است، آفتی که در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای اصلی نخلداران و مسئولان کشاورزی تبدیل شده است.
فرود سالاری، با اشاره به اهمیت حیاتی نخیلات در اقتصاد و معیشت مردم منطقه، اظهار داشت: محصول خرما برای جنوب کرمان تنها یک کالای کشاورزی نیست، بلکه بخشی از معیشت مردم این خطه به شمار میرود.
وی با اشاره به ظرفیتهای صادراتی این محصول، افزود: خرمای جنوب کرمان به دلیل کیفیت بالا و تنوع ارقام، مشتریان خاص خود را در بازارهای جهانی دارد و ارقامی مانند «کلوته» و «مضافتی» از مرغوبترین و پرمصرفترین خرماهای ایران هستند و سالانه بخش قابلتوجهی از تولید استان به کشورهای آسیای میانه، جنوب شرقی آسیا و اروپا صادر میشود.
وی افزود: با این حال، سهم صادرات فعلی در مقایسه با ظرفیت عظیم تولید، بسیار ناچیز است و باید با رفع موانع، این سهم را به سطح قابلقبولی ارتقا دهیم.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان، مهمترین چالش پیش روی این صنعت را تکمیل نشدن زنجیره ارزش و کمبود صنایع تبدیلی دانست و گفت: با وجود این ظرفیت عظیم تولید، کمبود صنایع تبدیلی، ضعف زیرساختهای حملونقل و برخی موانع صادراتی موجب شده کشاورزان منطقه از ارزش افزوده واقعی محصول خود محروم شوند.
لزوم جلوگیری از خام فروشی خرما
سالاری افزود: خامفروشی خرما، بزرگترین آسیبی است که به اقتصاد نخلداران وارد میکند و خرما زمانی میتواند بیشترین منفعت را برای کشاورزان داشته باشد که در کنار تولید، صنایع بستهبندی، فرآوری و صادرات نیز توسعه یابد.
وی با اشاره به اهمیت توسعه صنایع تبدیلی، ادامه داد: ایجاد واحدهای بستهبندی و فرآوری مکانیزه خرما در جنوب کرمان، علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، میتواند زمینه حذف واسطهها و افزایش ارزش افزوده برای کشاورزان را فراهم کند و از خامفروشی جلوگیری نماید. همچنین احداث سردخانههای صنعتی و سورتینگهای مدرن، از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش ضایعات و افزایش کیفیت محصول صادراتی کمک کند.
سالاری، در پایان با تأکید بر ضرورت حمایت هدفمند از نخلداران، خاطرنشان کرد: ارتقای زنجیره ارزش خرما میتواند نقش مهمی در افزایش درآمد نخلداران، ایجاد اشتغال پایدار و رونق اقتصادی منطقه ایفا کند و انتظار ما از دولت و دستگاههای متولی این است که با تسهیل دسترسی به تسهیلات بانکی، رفع موانع صادراتی و حمایت از ایجاد صنایع تبدیلی، زمینه شکوفایی این ظرفیت عظیم را فراهم کنند.
جنوب کرمان توان تبدیل شدن به یکی از قطبهای بزرگ تولید و صادرات خرما در منطقه را دارد و تحقق این هدف در گرو توسعه زیرساختها و حمایت مستمر از کشاورزان است.
جنوب کرمان با بیش از ۳۱ هزار هکتار نخلستان بارور و تولید سالانه بیش از ۱۵۰ هزار تن خرما، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای صادراتی کشور را دارد، اما تا زمانی که ساختار توزیع و بازاریابی اصلاح نشود و سود حاصل از تولید به جای دلالان، به جیب کشاورزان زحمتکش برود، این ظرفیت عظیم همچنان در محرومیت و ناعدالتی باقی خواهد ماند.
نظر شما