به گزارش خبرگزاری مهر، جام جم نوشت: در این میان، وظیفه روشنفکران، پژوهشگران و آگاهان تاریخ دوچندان میشود. معرفی و مطالعه کتابهایی که با استناد به اسناد و خاطرات معتبر، چهره واقعی حکومت پهلوی را به تصویر کشیدهاند، تنها راهکار برای مقابله با این موج مهندسی افکار عمومی و جلوگیری از پاک شدن حقیقت از ذهن نسلهای امروز و فردای ایران است.
پهلویشویی و تلاش برای بازنویسی تاریخ
سلطنتطلبان در سالهای اخیر با تغییر تاکتیک، از دفاع مستقیم از اقدامات نظامی و امنیتی رژیم پهلوی فاصله گرفته و روی جنبههای فرهنگی و تمدنی آن دوران مانور میدهند. آنها تلاش میکنند با نمایش تصاویر آرشیوی رنگآمیزی شده از خیابانهای تهران، موسیقیهای پاپ و حضور زنان در محیطهای اجتماعی، تصویری از یک ایران پیشرو و مدرن بسازند که در سایه یک پادشاه مهربان و میهندوست به شکوفایی رسیده است.
این روایت سادهانگارانه عملا سعی دارد فاصله طبقاتی فاحش، سرکوب وحشیانه مخالفان، وابستگی ذلتبار به قدرتهای خارجی و فساد گسترده در دربار را نادیده بگیرد. هدف نهایی این جریان، القای این حس عمومی است که ایران قبل از سال۱۳۵۷ بهشت گمشدهای بوده که با انقلاب از دست رفته است. در چنین فضایی، سکوت در برابر این تحریفات بهمعنای پذیرش دروغ و تسلیم شدن در برابر حذف حافظه تاریخی ملت است.
ضرورت مراجعه به اسناد و آثار پژوهشی
برای مقابله با این موج ابهامافکنی، سلاح اصلی سند و روایت معتبر است. تاریخنگاری و ادبیات پژوهشی در ایران پس از انقلاب، با وجود تمام فراز و نشیبها توانسته آثار ارزشمندی را تولید کند که بر پایه اسناد ساواک، خاطرات شخصیتهای درون حاکمیت و گزارشهای نهادهای بینالمللی بنا شدهاند.این کتابها مانند آینهای، چهره واقعی دوران پهلوی را بدون هیچ روتوشی نشان میدهند. مطالعه این آثار یک ضرورت تاریخی است؛ یک مسئولیت اجتماعی برای پاسداشت خون شهیدان و کسانی که در راه دفاع از استقلال و آزادی ایران در برابر طاغوت جان خود را از دست دادند.
آثار برجسته در افشای حکومت رضاشاه
برای درک ریشههای استبداد در ایران معاصر، مراجعه به آثار پیرامون رضاشاه ضروری است. کتاب «تاریخ بیست ساله ایران» نوشته حسین مکی یکی از مهمترین منابع دراین زمینه است. این کتاب که با رویکردی انتقادی و تحلیلی نوشته شده، دوران حکومت رضاشاه را از کودتای ۱۲۹۹ تا اشغال ایران درسال۱۳۲۰بررسی میکند. مکی در این اثر به تفصیل به چگونگی به قدرت رسیدن رضامیرپنج باحمایتانگلستان،سرکوب احزابومطبوعات وایجادفضای رعبووحشت میپردازد.
همچنین کتاب «در آخرین روزهای رضاشاه» با عنوان فرعی «تهاجم روس و انگلیس به ایران در شهریور ۱۳۲۰» نوشته ریچارد استوارت ترسیمکننده مجموعه رخدادهای شگفتی است که در نهایت به درگیری عمیق آمریکا در امور ایران منتهی شدند. آغاز روایت مرور سریع فرازونشیب رقابتهای بریتانیا و شوروی است بر سر ایران، از دوران پترکبیر تا جنگ جهانی دوم. اواخر سال ۱۹۴۱ متفقین در تمامی جبههها مقهور نیروهای محور شده بودند. ریچارد استوارت همچنین چگونگی انتقال تاج و تخت به محمدرضا را شرح میدهد و وقایعی را که به تقابل آمریکا و شوروی در ایران انجامید.
افشای چهره فاسد و دیکتاتور محمدرضا
دوران پهلوی دوم، بخش اصلی تمرکز سلطنتطلبان برای بازسازی تصویر است اما کتابهای متعددی وجود دارند که واقعیتهای تلخ این دوران را فریاد میزنند. کتاب «خود خدا» نوشته سیدمحمدحسین راجی و محسن فوجی که نشر معارف آن را روانه بازار کرده. این کتاب خاطرات نخستین پادشاه ایران در دوران سلطنت پهلوی است و تصویری از رضاشاه را از دیدگاه نویسندگان و اندیشمندان غیرایرانی نشان میدهد.
این کتاب شامل مصاحبهها و گزارشها و تحلیلهایی است که توسط افراد مختلف درباره رضاشاه است. هدف نویسندگان این بوده که خوانندگان بتوانند از زاویههای مختلف و دید افراد غیر ایرانی، با افکار و شخصیت این شاه ایرانی آشنا شوند.همچنین کتاب «خدا زاده» نوشته محمد حسین راجی و محسن فوجی توسط نشر معارف به چاپ رسیده است. این اثر حاوی خاطراتی پرجاذبه از محمدرضا پهلوی در نگاه نویسندگان و اندیشمندان خارجی است.این کتاب در ۹ بخش نوشته شده که به موضوعاتی مانند انقلاب ۵۷ در ایران، فساد اخلاقی، شخصیتهای دربار، حکومت و مردم و بیگانگان، دین و معنویت، ظلم به افراد، آزادی، برخورداریهای عمومی، اقتصاد و معیشت وعدالت پرداخته است.
وابستگی و خیانت
یکی از محورهای اصلی که سلطنتطلبان سعی در پنهانکردن آن دارند، میزان وابستگی رژیم پهلوی به قدرتهای غربی است. کتاب «چالشهای ایران و آمریکا» نوشته جواد منصوری، با استناد به اسناد محرمانه، نشان میدهد که چگونه دولت آمریکا در تمامی امور داخلی ایران نفوذ داشت و شاه تنها مامور اجرای سیاستهای واشنگتن بود. این کتاب نقش آمریکا در کودتای ۲۸ مرداد و حمایت همهجانبه از رژیم شاه تا روزهای آخر را برملا میکند.
همچنین کتاب «پهلوی بدون سانسور» با قلم حجتالاسلام جبار امرایی مجموعهای از روایتهای مستند درباره زندگی و عملکرد رضا و محمدرضا و اطرافیان خاندان پهلوی است. روایتهای این کتاب یا از کتابهای درباریان یا از برخی نویسندگان بیطرف خارجی است. برخی روایتهای این اثر بهصورت مستقیم از کتابهایی است که تاکنون ترجمه نشدهاند. ویژگی دیگر کتاب آن است که روایتها بهصورت مختصر و بدون تفسیر و تحلیل و با کمترین دخل و تصرفی نسبت به متن اصلی در اختیار مخاطب قرار میگیرد. کوتاهی و مستندبودن کتاب این امکان را فراهم میکند که خوانندگان بهراحتی بتوانند از مطالب آن در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی استفاده کنند.
ادبیات داستانی
علاوه بر کتابهای تاریخی و پژوهشی، ادبیات داستانی ایران نیز در افشای چهره رژیم پهلوی نقشی بهسزا داشته است. در این باره و در چند سال اخیر، نقش جایزه ادبی شهید اندرزگو غیرقابل کتمان است. جایزه ادبی شهید اندرزگو برخلاف برخی از جایزهها و جشنوارههای ادبی که تنها برای خالینبودن عریضه برگزار میشود، با تعریف یک کارکرد ویژه و برای رفع یک خلأ در ادبیات امروز راهاندازی شده است.
این جایزه ادبی بعد از آن طراحی و اجرا شد که با راهافتادن موجی از تطهیر نظام پهلوی در فضای مجازی و شبکههای ماهوارهای خارج از کشور، ذهنیت برخی افراد در داخل که آشنایی چندانی با تاریخ معاصر ندارند بهخصوص جوانانی که آن دوران را ندیدهاند، تحتتاثیر قرار گرفت. درحقیقت جایزه شهید اندرزگو درصدد است آثار ادبی در حوزه داستان و ناداستان را که با تمرکز بر وضعیت ایران در دوران پهلوی اول و دوم و ستمهای این دو پادشاه بر ملت ایران تولید میشود، مورد حمایت قرار دهد و فرصتی ویژه برای مطرحشدن این آثار فراهم کند.در بین آثارمعروف، رمانهایی نظیر «مدارصفردرجه»نوشته احمد محمود،«چشمهایش» نوشته بزرگ علوی، «آبشوران» نوشته علیاشرف درویشیان، «سووشون» نوشته سیمین دانشور و «از رنجی که میبریم» نوشته جلال آل احمد خواندنیترند اما با برگزاری جایزه ادبی شهید اندرزگو، انگیزه تولید آثار داستانی در نویسندگان جوانتر هم شکل گرفت و در این بین میتوان به این کتابها اشاره کرد.
«زمستان بیشازده» داستانی است جذاب، پرکشش و آموزنده با محوریت انقلاب که بهقلم فاطمه نفری نوشته شده و در انتشارات سوره مهر به چاپ رسیده است. همچنین «آن مرد با باران میآید» را وجیهه سامانی در حالوهوای انقلاب اسلامی نوشته و نشر کتابستان آن را برای نوجوان حقیقتجوی ایرانی چاپ کرده. این کتاب تقریظ رهبر معظم انقلاب را هم کسب کرده است. «چغک» نیز روایتی مستند از مبارزات مردم مشهد و آخرین جنایات رژیم پهلوی در دیماه ۱۳۵۷ است که انتشارات صهبا آن را منتشر کرده است.
نقش خاطرات شخصیتهای درون نظام
خاطرات شخصیتهایی که خود جزو بدنه حاکمیت بودند اما پس از سقوط رژیم یا در دوران حکومت، واقعیتها را فاش کردند نیز منبعی ارزشمند محسوب میشود.خاطرات امیرعباس هویدا، نخستوزیر طولانیمدت شاه، اگرچه با ملاحظاتی نوشته شده اما در بین سطور آن میتوان بحرانهای درونی حکومت و تصمیمات اشتباه را دید. همچنین خاطرات ژنرال حسین فردوست، رئیس دوم ساواک و دوست صمیمی شاه، در کتاب «ظهور و سقوط سلطنت پهلوی»، اطلاعات بینظیری از فساد گسترده دربار، خیانتهای نظامی و ناتوانی شاه در مدیریت کشور ارائه میدهد. فردوست که از درون قلب قدرت به اوضاع مینگریست، تصویری از یک شاه متوهم، ترسو و وابسته ارائه میدهد که با تصویر قهرمانانهای که سلطنتطلبان امروز میسازند، تفاوتی فاحش دارد.
مسئولیت امروز ما
باید اذعان کرد که جریان سلطنتطلب با بهرهگیری از ابزارهای رسانهای و ناآگاهی بخشی ازجامعه، در پی بازنویسی تاریخ است. آنها میخواهند نسل جوان باور کند که ایران قبل از انقلاب، بهشتی بوده وبا اشتباهی تاریخی ازدست رفته است اما کتابها و پژوهشهای متعددی که در این متن به آنها اشاره شد و دهها اثر دیگر که در قفسه کتابخانهها و آرشیوها خاک میخورند، گواهی بر این واقعیت است که حکومت پهلوی دورانی ازاستبداد، فساد،وابستگی وسرکوب بود.
مطالعه و معرفی این کتابها، یکی از مهمترین راهها برای مقابله با«پهلویشویی» است.ماباید با تکیه براسناد وواقعیتهای تاریخی، نگذاریم حافظه جمعی ملت شسته شود. روشنگری درمورد جنایات و بیکفایتیهای پهلوی، یک دعوای سیاسی گذشته نیست بلکه ضامن آیندهای است که در آن دیگر اجازه داده نمیشود دیکتاتورها با نقابهای فریبنده بازگردند.تاریخ درس بزرگی برای آینده است و اگر از آن درس نگیریم، محکوم به تکرار آن هستیم. بنابراین تقویت بنیه تاریخی جامعه از طریق مطالعه آثار معتبر، وظیفهای همگانی است که باید با جدیت دنبال شود. در ادامه مطالعه این کتابها را نیز به شما توصیه میکنیم.
۱- لله؛ حمیدرضا باقری
کتاب «لله» سومین جلد از مجموعه حیات روح خداست که ابعاد زندگی حضرت امام خمینی(ره)، اعم از ابعاد فردی و اجتماعی، سیاسی و عبادی، علمی و عملی از میان خاطرات و نوشتههای به یادگار مانده از ایشان استخراج شده و با ترتیب زمانی خاص به صورتی جامع با ترسیم بستر تاریخی تنظیم شده است. فصل اول: قیام لِلنّفت. این فصل، آغاز بررسی یکی از نهضتهای بزرگ تاریخ معاصر ایران است.
نهضت نفت از جهات مختلفی قابل بررسی و مقارنه با انقلاب اسلامی است. فصل دوم: اینها باطنش یک چیز دیگری میشود. در این فصل از اختلافات میان رهبران نهضت نفت میگوید و از نقش و نسبت حاجآقا روحالله با این جریان سخن میگوید. فصلسوم: اصلاح حوزه. از حرکت حاجآقا روحالله و دیگر طلاب روشنبین به سمت اصلاحات نهادی حوزههای علمیه اشاره میکند.فصل چهارم: خودشان سیاسی شدند. این فصل از اتفاقات کودتای ۲۸ مرداد میگوید و تجربیات حاجآقا روحالله را از این اتفاقات بیان میدارد.
۲- خانمهای این خانه؛ عاطفه طالبپور
کتاب «خانمهای این خانه»، روایتگر زندگی زینب باباییامیری ودختران او در شهر بجنورد است. این اثربه فعالیتهای مبارزاتی این خانواده در دوران پیش از انقلاب و تلاشهای بیوقفه آنان در زمان جنگ تحمیلی میپردازد. نویسنده با دقت فراوان نقش محوری زنان در حمایت از رزمندگان ومدیریت بحرانهای اجتماعی آن دوران را به تصویر کشیده است.این داستان نشاندهنده ایستادگی و فداکاری بانوانی است که درپشت جبههها با تمام توان از آرمانهای خود دفاع کردند.
این اثر با زبانی ساده و لحنی داستانی نوشته شده تا مخاطبان بهخوبی با فضای تاریخی آن ارتباط برقرار کنند.کتاب بهعنوان یک منبع معتبر درحوزه تاریخشفاهی به بررسیزوایای پنهان زندگی خانوادههای انقلابیدرشهرهایکوچکمیپردازد.عاطفه طالبپور موفق شده با تکیه بر واقعیتهای مستند، اثری ماندگار درباره جایگاه والای زنان در تاریخ معاصر ایران خلق کند.
۳- رضای انقلاب؛ سعید فخرزاده
کتاب «رضای انقلاب» اثری خواندنی از خاطرات حجتالاسلام رضا مطلبی است که زندگی، مبارزات و نقشآفرینیهای او را در جریان انقلاب اسلامی به تصویر میکشد. این اثر، سفری به دل تاریخ معاصر ایران است که با زبانی روان و بیانی دلنشین، از روزهای پرالتهاب انقلاب تا چالشهای دوران پس از پیروزی سخن میگوید. نویسنده در این کتاب، نه فقط به وقایع تاریخی میپردازد، بلکه تصویری عمیق از آرمانخواهی، استقامت و انسانیت در دل انقلاب ارائه میدهد.
این اثر برای علاقهمندان به تاریخ انقلاب، پژوهشگران اجتماعی و همه کسانی که بهدنبال الگوهای ارزشمند از روحانیت متعهد هستند، منبعی ارزشمند و خواندنی است. این کتاب نه فقط یک زندگینامه داستانی، بلکه گنجینهای از تجربیات و آموزههای ارزشمند است که تاریخ معاصر ایران، نقش روحانیت و تأثیر آنها بر سیاست و اجتماع را به تصویر میکشد. این اثر، روایت خاطرات حجتالاسلام رضا مطلبی است که مسیر پرفراز و نشیب زندگی شخصی و اجتماعی خود را بازگومیکند.
۴- پایان پادشاهی؛ محمدحسن صنعتی
کتاب «پایان پادشاهی» به بررسی رویدادها و شرایطی میپردازد که به فروپاشی حکومت پهلوی و شکلگیری انقلاب اسلامی منجر شد. نویسنده با تحلیل عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، نقش اعتراضهای مردمی، بحرانهای داخلی و فشارهای خارجی را در تضعیف سلطنت نشان میدهد. این اثر با روایت مستند و بررسی اسناد تاریخی، روند انتقال قدرت را از سلطنت به نظام جمهوری اسلامی توضیح میدهد و تصویر روشنی از پایان یک دوره مهم تاریخ معاصر ایران ارائه میکند.
کتاب «پایان پادشاهی» نوشته محمدحسن صنعتی، روایتی جامع و تحلیلی از سقوط نظام سلطنت پهلوی در ایران است؛ اثری که با دقتی تاریخی و نگاهی انتقادی، به بررسی دو دوره حساس تاریخ معاصر ایران یعنی دوران پهلوی اول و دوم میپردازد. نویسنده با استفاده از اسناد، روایتها و تحلیلهای دقیق، تصویری چندلایه از ساختار قدرت، فساد، تعاملات با نیروهای خارجی، نقش دین و روحانیت، احزاب و جریانهای سیاسی و همچنین تأثیر اندیشهها و شبکههایی چون فراماسونگری در سیاست ایران ارائه میدهد.
۵- به عشق خمینی؛ امیرحسین انبارداران
کتاب «به عشق خمینی» نوشته امیرحسین انبارداران، روایتی مستند وداستانی اززندگی حاجعلی آقامحمدی، یکی از چهرههای کمترشناختهشده اما تأثیرگذار در تاریخ انقلاب اسلامی است.این کتاب با قلمی شیوا و روایتی جذاب، مسیر زندگی او را از روزهای پرشور مبارزه پیش از انقلاب تا کوششهای خستگیناپذیرش در دوران تثبیت نظام جمهوری اسلامی، بهتصویر میکشد. حاجعلی آقامحمدی، که تحت تأثیر اندیشههای امامخمینی(ره) قرار داشت، با اخلاص و عمل به تکالیف انقلابی، نقش خود را در مسیر تحولات کشور ایفا کرد.
به عشق خمینی علاوه بر بازگویی زندگی این شخصیت، تصویری از مکتب امامخمینی(ره) و تأثیر آن بر نسل انقلابی ارائه میدهد. این کتاب، با ترکیب روایتهای مستند و داستانی، برای علاقهمندان به تاریخ انقلاب، پژوهشگران و کسانی که بهدنبال درک روحیه و اندیشه نسل انقلاب هستند، اثری ارزشمند و خواندنی است. روایتهایی زنده از ملاقاتها، تصمیمها و مسئولیتپذیری حاجعلی آقامحمدی، کتاب را به منبعی الهامبخش برای نسل امروز تبدیل کرده است.
۶- خاطرات احمد احمد و محسن کاظمی
«خاطرات احمد احمد» روایت زندگی احمد احمد، یکی از مبارزان سرسخت دوران پهلوی دوم است که بهدلیل عضویت در حزب ملل اسلامی بارها دستگیر، شکنجه وزندانی شد.این کتاب حاصل۷۰ساعت مصاحبه وچهار سال تحقیق محسن کاظمی است که خاطرات مقاومت، دردوایستادگی یک انقلابی رابه تصویر میکشد.قهرمان قصه این کتاب درآخرین درگیری با ساواک از ناحیه پا مورد اصابت گلوله قرار گرفت، اماهرگز تسلیم نشد.
او پس از پیروزی انقلاب نیز در جبهههای جنگ تحمیلی حضور یافت. این کتاب، روایتی مستند و پرکشش از ایثار و مبارزه در برابر استبداد است که برای علاقهمندان به تاریخ انقلاب اسلامی، اثری خواندنی به شمار میرود. کتاب مورد اشاره به بررسی زندگی این مجاهداز کودکی تا پیروزی انقلاب میپردازد. محسن کاظمی کتاب را به ترتیب مراحل زندگی احمد احمد به ۹ فصل تقسیم کرده و عناوین بامسمّایی برای آنها انتخاب کرده که به ترتیب عبارتند از: اوّلین آموزهها، بغضهای ترکیده،عرصههای جدید، بارش در کویر، ارمغان سفر، بوی سیب، حصار در حصار، تندر و نغمههای امید.
۷- ماموریت ویژه آیتالله رضا طاهرخانی
کتاب «ماموریت ویژه آیتالله» نوشته رضا طاهرخانی،روایتی مستند و تحلیلی از زندگی، افکار و مبارزات امامخمینی(ره) است که با استفاده از هزاران سند داخلی و خارجی، روند شکلگیری انقلاب اسلامی را بازگو میکند. نویسنده با بهرهگیری از گزارشهای سرویسهای اطلاعاتی و منابع معتبر، تصویری واقعی و بیاغراق از نقش امام در تحولات سیاسی ایران ارائه میدهد.
این اثر با نثری روان و رویکردی رمانگونه، از دوران جوانی و فعالیتهای علمی امام تا دوران تبعید، مبارزات مردمی و پیروزی انقلاب را دنبال میکند. کتاب هم برای پژوهشگران تاریخ معاصر ارزشمند است و هم برای علاقهمندان به روایت خواندنی از تاریخ انقلاب جذابیت دارد. اثر مورد اشاره که در سال ۱۴۰۲ توسط شرکت چاپ و نشر بینالملل منتشر شده، تلفیقی از تاریخنگاری دقیق و روایت داستانی جذاب است و به همین دلیل میتواند مخاطبان را مجذوب کند. ماموریت ویژه آیتالله روایتی زنده و پرجزئیات از برههای حساس در تاریخ ایران را به تصویر میکشد.
۸- حاکمیت اسلامی در عصرغیبت؛ آیتالله سیدکاظم حسینی حائری
کتاب حاکمیت اسلامی در عصر غیبت نوشته آیتالله سیدکاظم حسینی حائری، اثری پژوهشی در فقه سیاسی شیعه است که به تبیین جایگاه و اختیارات ولی فقیه در دوران غیبت میپردازد. نویسنده در شش فصل، موضوعاتی چون ریاست فقیه بر دولت اسلامی، نقش انتخاب مردم، شورای رهبری، ارتباط مرجعیت و ولایت، نفوذ حکم ولی فقیه و شیوه برخورد با خطای احتمالی او را مورد بررسی قرار میدهد.
این کتاب با استدلالهای متقن فقهی و عقلی، هم مبانی نظری و هم راهکارهای عملی برای اداره جامعه اسلامی را ارائه داده و بهعنوان مرجع معتبر برای پژوهشگران و علاقهمندان به مباحث حکومت دینی شناخته میشود. آیتالله سیدکاظم حسینیحائری، از شاگردان برجسته حوزه علمیه نجف و قم، فقیهی صاحبنظر در مباحث فقه حکومتی و اندیشه سیاسی اسلام است. اوعلاوه بر تدریس سطوح عالی حوزه، آثار متعددی در حوزه فقه، اصول و فلسفه سیاسی اسلام تألیف کرده است.
نظر شما