خبرگزاری مهر، گروه استانها: کمبود آب سالها است که به یکی از مهمترین چالشهای استان بوشهر تبدیل شده و آثار آن در بخشهای مختلف زندگی مردم، بهویژه در حوزه کشاورزی، بیش از هر زمان دیگری نمایان شده است.
کاهش بارندگی، افزایش دمای هوا، خشکسالیهای پیاپی و رشد مصرف آب، فشار سنگینی بر منابع محدود آبی استان وارد کرده است.
در میان شهرستانهای استان، جم به دلیل شرایط اقلیمی، توسعه فعالیتهای کشاورزی و وابستگی بخش قابل توجهی از تأمین آب به منابع زیرزمینی، با حساسیت بیشتری روبهرو است. بخش عمده آب مورد نیاز کشاورزی و بخشی از آب شرب این منطقه از سفرههای زیرزمینی تأمین میشود؛ منابعی که طی سالهای اخیر با افت قابل توجه سطح آب مواجه شدهاند.
ادامه برداشت بیش از ظرفیت مجاز از چاههای کشاورزی، یکی از مهمترین عوامل تشدید بحران آب در این منطقه است. زمانی که میزان برداشت از میزان تغذیه طبیعی سفرههای آب زیرزمینی بیشتر شود، ذخایر آبی به تدریج کاهش یافته و احیای آنها به فرآیندی بسیار زمانبر تبدیل خواهد شد.
در کنار اضافهبرداشت از چاههای دارای مجوز، فعالیت چاههای غیرمجاز نیز خسارت قابل توجهی به منابع آب وارد میکند. این چاهها بدون رعایت ضوابط فنی و قانونی، حجم زیادی از آب زیرزمینی را برداشت کرده و تعادل منابع آبی را بر هم میزنند در کنار اضافهبرداشت از چاههای دارای مجوز، فعالیت چاههای غیرمجاز نیز خسارت قابل توجهی به منابع آب وارد میکند. این چاهها بدون رعایت ضوابط فنی و قانونی، حجم زیادی از آب زیرزمینی را برداشت کرده و تعادل منابع آبی را بر هم میزنند.
ادامه این روند، علاوه بر کاهش کیفیت و کمیت منابع آب، خطراتی همچون خشک شدن چاههای مجاز، افزایش هزینه تأمین آب، کاهش تولیدات کشاورزی و حتی بروز پدیده فرونشست زمین را به همراه دارد؛ مخاطراتی که میتواند آینده اقتصادی و زیستمحیطی شهرستان را تحت تأثیر قرار دهد.
حفاظت از سفرههای زیرزمینی تنها با اقدامات دولتی امکانپذیر نیست و نیازمند همراهی بهرهبرداران و کشاورزان است. رعایت الگوی مصرف، استفاده از شیوههای نوین آبیاری و پایبندی به میزان برداشت مجاز، از مهمترین راهکارهای کاهش فشار بر منابع آب محسوب میشود.
در سالهای اخیر، اجرای طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی در دستور کار وزارت نیرو و شرکتهای آب منطقهای قرار گرفته و برخورد با برداشتهای غیرقانونی، کنترل اضافهبرداشت و انسداد چاههای غیرمجاز به عنوان محورهای اصلی این برنامه دنبال میشود.
از سوی دیگر، استمرار گشتهای بازرسی، استفاده از تجهیزات پایش و برخورد قانونی با متخلفان، نقش مهمی در جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز دارد. کارشناسان معتقدند هرگونه تعلل در اجرای این اقدامات، خسارتهای جبرانناپذیری برای نسلهای آینده به همراه خواهد داشت.
حفظ منابع آب زیرزمینی، در واقع حفاظت از امنیت غذایی، توسعه پایدار و آینده کشاورزی شهرستان جم است. هر مترمکعب آبی که امروز از برداشت غیرقانونی آن جلوگیری شود، میتواند سهمی در پایداری منابع آبی سالهای آینده داشته باشد.
در چنین شرایطی، مسئولان بر این باورند که فرهنگسازی، مشارکت مردم، نظارت مستمر و اجرای دقیق قوانین، چهار ضلع اصلی مدیریت پایدار منابع آب در شهرستان جم و دیگر مناطق کمآب استان بوشهر به شمار میرود.
افت شدید سطح آبهای زیر زمینی
کارشناس حوزه آب در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اضافهبرداشت از چاههای آب، مهمترین عامل افت شدید سطح آبهای زیرزمینی در بسیاری از دشتهای استان بوشهر است و اگر این روند کنترل نشود، آینده منابع آبی و فعالیتهای کشاورزی با تهدیدهای جدی روبهرو خواهد شد.
روحالله جوکار افزود: هرچه میزان برداشت از ظرفیت طبیعی سفرههای زیرزمینی بیشتر شود، امکان جبران این کسری دشوارتر خواهد شد و در نهایت شاهد خشک شدن چاهها، کاهش کیفیت آب و حتی بروز فرونشست زمین خواهیم بود.
این کارشناس حوزه آب تأکید کرد: مقابله با اضافهبرداشت، نصب تجهیزات کنترلی، انسداد چاههای غیرمجاز و همراهی کشاورزان در رعایت الگوی مصرف، مهمترین راهکارهای حفظ منابع آب زیرزمینی است و بدون مشارکت بهرهبرداران، دستیابی به تعادل آبی امکانپذیر نخواهد بود.
تشدید اقدامات حفاظتی برای صیانت از منابع آب زیرزمینی
رئیس اداره منابع آب شهرستان جم نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر از تشدید اقدامات حفاظتی برای صیانت از منابع آب زیرزمینی خبر داد و اظهار کرد: در تیرماه سال جاری، ۱۱ حلقه چاه غیرمجاز در دشتهای بحرانی جم و ریز شناسایی و با انجام عملیات فنی، به طور کامل مسلوبالمنفعه و پر شد.
حیدرعلی آزادیخواه افزود: با اجرای این عملیات، از برداشت غیرقانونی سالانه بیش از ۵۰۰ هزار مترمکعب آب از سفرههای زیرزمینی جلوگیری شده که نقش مؤثری در اجرای برنامه احیا و تعادلبخشی منابع آب زیرزمینی دارد.
دشتهای جم و ریز در زمره دشتهای ممنوعه بحرانی استان قرار دارند و افت مستمر سطح آبهای زیرزمینی در این مناطق، ضرورت برخورد با هرگونه برداشت غیرمجاز را دوچندان کرده است وی با اشاره به شرایط حساس منابع آبی شهرستان بیان کرد: دشتهای جم و ریز در زمره دشتهای ممنوعه بحرانی استان قرار دارند و افت مستمر سطح آبهای زیرزمینی در این مناطق، ضرورت برخورد با هرگونه برداشت غیرمجاز را دوچندان کرده است.
رئیس اداره منابع آب شهرستان جم ادامه داد: برداشتهای غیرقانونی علاوه بر آسیب به ذخایر آب، حقوق بهرهبرداران قانونی را نیز تضییع میکند؛ کشاورزانی که با رعایت مقررات و الگوی مصرف فعالیت میکنند، بیشترین زیان را از این تخلفات متحمل میشوند.
آزادیخواه با تأکید بر اینکه حفاظت از منابع آب، صیانت از حقوق عمومی است، گفت: انسداد چاههای غیرمجاز علاوه بر حفظ منابع مشترک آب، از حقوق کشاورزان قانونمند نیز حمایت میکند و در همین راستا همکاری دستگاه قضایی و نیروی انتظامی در اجرای احکام نقش مؤثری داشته است.
وی خاطرنشان کرد: گروههای گشت و بازرسی به صورت مستمر دشتهای شهرستان را پایش میکنند و هرگونه حفر یا بهرهبرداری غیرمجاز از چاهها، مطابق قانون توزیع عادلانه آب با برخورد قاطع مواجه خواهد شد تا از تشدید افت سطح آبهای زیرزمینی و مخاطراتی مانند فرونشست زمین جلوگیری شود.
در مجموع، شرایط منابع آب شهرستان جم نشان میدهد که حفاظت از سفرههای زیرزمینی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ امنیت آبی، تداوم کشاورزی و تأمین آب نسلهای آینده است.
استمرار برخورد با برداشتهای غیرمجاز، مدیریت مصرف، مشارکت بهرهبرداران و اجرای دقیق برنامههای احیا و تعادلبخشی میتواند زمینه بازگشت تدریجی تعادل به دشتهای بحرانی این شهرستان را فراهم کند و از تشدید بحران آب در سالهای پیشرو جلوگیری کند.
نظر شما