جنگ 5 روزه روسیه با گرجستان که در 7 آگوست سال 2008 تنها سه ماه پس از به قدرت رسیدن دیمیتری مدودف به وقوع پیوست، دارای پیامدهای مهم امنیتی و راهبردی برای سه کشور آمریکا، روسیه و گرجستان بوده است. به باور سیاست مداران روس، این جنگ موجب شد روسیه بار دیگر نقش خود را به عنوان بازیگری جهانی که می تواند از منافع ملی خود دفاع کند، بازیابد و از گسترش بیشتر ناتو به شرق جلوگیری به عمل آورد. از آن زمان به بعد، روابط میان گرجستان و روسیه تنشآلود و با تهدید مستمر همراه بوده است.
قفقاز جنوبی و بازیابی جایگاه منطقه ای روسیه
سیاستهای توسعه طلبانه روسیه تزاری در قرن نوزدهم در منطقه قفقاز جنوبی هنوز هم به عنوان میراثی مهم در دستور کار سیاستگذاران سیاست خارجی روسیه باقی مانده است. از سوی دیگر، قفقاز جنوبی منطقهای است که قدرتهای بزرگ دارای منافع اقتصادی و راهبردی مختلفی در آن هستند. برای غرب به ویژه آمریکا نفوذ در قفقاز جنوبی ابزاری است برای تحقق اهداف سیاست خارجی و داخلی خود از جمله تامین نیازهای انرژی است، اما برای روسیه نفوذ در این منطقه فی نفسه یک هدف محسوب می شود.
جنگ گرجستان فرصتی مناسب برای روسیه بود تا بار دیگر نشان دهد که با تعریف منافع خود می تواند به خوبی از منافع ملی خود دفاع کند. هر چند روسیه توانست در جنگ آگوست 2008 با گرجستان به بسیاری از اهداف خود همچون افزایش اعتبار نظامی، نمایش قدرت به غرب، تحقیر دولت گرجستان و از همه مهمتر توقف گسترش ناتو دست پیدا کند، اما این موفقیت به بهای کاهش اعتبار روسیه در جامعه بین الملل به دست آمد چرا که این جنگ به نوعی ضعف ساختاری نهاد هایی همچون سازمان پیمان امنیت جمعی و کشورهای مستقل مشترک المنافع را بیش از پیش آشکار ساخت.
جنگ گرجستان فرصتی مناسب برای روسیه بود تا بار دیگر نشان دهد که با تعریف منافع خود می تواند به خوبی از منافع ملی خود دفاع کند. هر چند روسیه توانست در جنگ آگوست 2008 با گرجستان به بسیاری از اهداف خود همچون افزایش اعتبار نظامی، نمایش قدرت به غرب، تحقیر دولت گرجستان و از همه مهمتر توقف گسترش ناتو دست پیدا کند، اما این موفقیت به بهای کاهش اعتبار روسیه در جامعه بین الملل به دست آمد چرا که این جنگ به نوعی ضعف ساختاری نهاد هایی همچون سازمان پیمان امنیت جمعی و کشورهای مستقل مشترک المنافع را بیش از پیش آشکار ساخت.
اثرات جنگ بر روابط گرجستان و آمریکا
از سوی دیگر جنگ با روسیه موجب شد تا سیاستمدارن گرجی به تجدید نظر در راهبردهای خود در حوزه امنیت، سیاست خارجی و رویکردهای خود در اوستیای جنوبی و آبخازیا بپردازند. هر چند دولت گرجستان در جنگ با روسیه سقوط نکرد، اما این جنگ موجب کندتر شدن روند همگرایی تفلیس با اتحادیه اروپا، ایالات متحده و به ویژه عضویت گرجستان در سازمان ناتو شد.
جنگ روسیه با گرجستان در سال 2008، موجب شکلگیری مباحثاتی در محافل سیاسی آمریکا شد که هنوز هم ادامه دارد. به باور برخی کارشناسان بهبود روابط میان روسیه و گرجستان می تواند موجب تامین بهتر منافع آمریکا شود. هم اکنون بازیگرانی در ساختار سیاسی گرجستان نقش آفرینی میکنند که روابط با آمریکا را به عنوان جایگزینی برای عادی سازی روابط با روسیه میبینند و در روسیه نیز بسیاری بر این باورند که روابط تفلیس-واشنگتن مانعی عمده برای تعمیق رابط آمریکا با روسیه است.
بدون شک، میتوان گفت که پس از جنگ سال 2008، تفلیس بیش از پیش از مسکو دور شده است و با توجه به اینکه بخشی از مناطق گرجستان هنوز هم در اشغال روسیه است، نمیتوان نسبت به بهبود روابط میان مسکو و تفلیس در آینده نزدیک امیدوار بود.
سیاست گذاران روس به ویژه پوتین همواره اعلام کرده اند که پیش شرط اصلی برای بهبود روابط با گرجستان پایان روابط گرم تفلیس با واشنگتن و دست کشیدن از درخواست عضویت در ناتو است.
علیرضا ثمودی
نظر شما