به گزارش خبرنگار مهر، شاید تعصب اساتید این عرصه به حفظ سنت و نقوش قدیمی در این آثار و مقاومت آنها در برابر خلاقیت های تازه نفس های این عرصه بیش از آنکه به نفع حفظ این هنرها در زندگی روزمره مردم باشد، به ضرر آن تمام شود.
برای بررسی این موضوع به سراغ بهروز سهیلی اصفهانی، هنرمند جوان و نوگرای این عرصه که به شکستن خطوط قرمز ناپیدای رایج در هنرهای سنتی اعتقاد دارد و قباد کیان مهر، استاد دانشگاه هنر اصفهان که نگران حفظ جنبه سنتی این هنرها است، رفته ایم.
صنایع دستی دچار تکرار طرح های قدیمی شده است
در این زمینه بهروز سهیلی اصفهانی قلمزن نوگرا گفت: مشکل همه بخش های صنایع دستی ما این است که دچار تکرار طرح های قدیمی شده است.
وی که آثار قلمزنی اش با نوآوری و تبدیل اثر به یک مجسمه مفهومی همراه است، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار داشت: طرح هایی که رایج است، نهایتا مربوط به دوران صفویه است و خلاقیت هایی هم که صورت گرفته، هیچ وقت به پای طرح های قدیمی نرسیده است.
وی افزود: این تکرار طرح ها باعث میرایی این هنرها شده و من سعی کردم به این شرایط تلنگر بزنم و در این هنرها نوگرایی کنم، به طوری که با استفاده از تکنیک های قدیمی مربوط به هنر قلمزنی، یک اثر مفهومی ارائه دهم.
سهیلی بیان داشت: دوران خرید آثار هنری سنتی به عنوان ظرف و وسیله کاربردی تمام شده، به طوری که در گذشته صنایع دستی به عنوان یک کالای مصرفی مطرح بود، اما امروزه به نوعی هنر دکوراتیو تبدیل شده است.
وی ادامه داد: از طرف دیگر هنر معاصر به جنبه هنری آثار هنری بیش از جنبه کاربردی آنها اهمیت می دهد. من هم سعی کردم به ظروفی که در گذشته جنبه کاربردی داشته، ویژگی دکوراتیو ببخشم و برای مثال درِ قندان را به خود قندان دوختم و در نتیجه جنبه کاربردی این آثار قلمزنی را حذف و در مقابل جنبه دکوراتیو آن ها را تقویت کردم.
دانشجویان صنایع دستی به نوگرایی در هنرهای سنتی می پردازند
این هنرمند جوان با بیان این که هدف وی از این کار ایجاد یک مفهوم جدید است، ابراز داشت: برای مثال معمولا قیر و گچ را از اثر نهایی قلمزنی پاک می کنند، اما من سعی کردم آنها را به عنوان بخشی از بیان تجسمی اثرم باقی بگذارم.
وی درباره رواج نگاه نو به هنرهای سنتی در اصفهان عنوان داشت: میدان نقش جهان اصفهان، محل عرضه هنرهای سنتی اصفهان و محل کار استادکاران این رشته ها است، اما می بینیم که به غیر از یکی دو مغازه این میدان، اجناس سایر مغازه ها تکرار آثار گذشتگان است و در آنها نوگرایی وجود ندارد.
سهیلی اذعان داشت: با این وجود نوگرایی در هنرهای سنتی را در آثار دانشجویان صنایع دستی و هنرهای اسلامی می توان دید، اما این دید نو هنوز به آثار رایج در بازار وارد نشده و زمان می برد تا این آثار جای خود را در بازار صنایع دستی و در میان مردم باز کند.
وی گفت: برخی اساتید در مقابل نوگرایی در هنرهای سنتی و شوخی با طرح های قدیمی این آثار می ایستند و به شدت در برابر آن موضع می گیرند، در حالی که نباید برای طرح های سنتی تابوی مقدسی قایل شد که براساس آن نشود با این طرح ها شوخی کرد و برمبنای آنها نقوش خلاقانه ای ارائه داد.
این هنرمند قلمزن با بیان این که باید از خط قرمزهای ناپیدا گریخت، افزود: از طرف دیگر برخی اساتید با وجود آن که استادکارهای سنتی با سن و قدمت کار بالایی هستند، آثار نوگرای من و موج نوگرایی هنرهای سنتی در بین دانشجویان صنایع دستی را دوست دارند و ما را برای ادامه کار تشویق می کنند.
در هنر معاصر مرز هنرهای مختلف از بین می رود
وی اظهار داشت: منبع الهام اصلی من برای خلق اثر ادبیات است. من با ادبیات رابطه نزدیکی دارم و شعر سهراب و شاعران عارف ایرانی را خوب می فهمم، به همین دلیل جرقه اصلی بسیاری از آثار من از اشعار فارسی آمده است.
سهیلی ادامه داد: از طرف دیگر در هنر معاصر مرز هنرهای مختلف از بین می رود و من هم سعی کردم مرز ادبیات و قلمزنی را در آثارم محو کنم. حتی ممکن است اسمی که برای اثرم انتخاب کرده ام و اشاره به شعری دارد، با ظاهر آن اثر نخواند.
وی بیان داشت: به طور کلی استفاده از ادبیات به عنوان مایه الهام در هنرهای سنتی رایج بوده، به طوری که برای مثال داستان های موجود در اشعار فارسی تصویرگری می شده است. من هم در آثارم به حجم بخشی اشعار فارسی پرداختم.
این قلمزن ابراز داشت: من سعی کردم برداشت ذهنی خودم از اشعار را در آثار قلمزنی خود اجرا کنم. در نگارگری های قدیمی ایرانی همچنین رایج بوده که لایه اول اثر تصویرگری، صرفا داستان های ادبی را تصویر می کرده، اما لایه دوم آن، عناصر، رنگ، فیگور و نوع نگاه ویژه ای داشته که بیان شخصی هنرمند در آن نهفته بوده است.
وی عنوان داشت: برای مثال در این نگارگری ها دیده می شود که حیوان های ایرانی در اثری که به نقاشی یک داستان عربی چون لیلی و مجنون اختصاص دارد، تصویر شده است.
خلاقیت در هنرهای سنتی باید در قالب مشخصی باشد
یک استاد هنرهای تجسمی دانشگاه هنر اصفهان نیز در این زمینه گفت: خلاقیت در هنرهای سنتی باید در قالب مشخصی باشد که آن قالب، حفظ جنبه سنتی هنر است.
قباد کیان مهر نیز در گفتگو با مهر اظهار داشت: هنرهای سنتی ما در طول تاریخ خلاقیت های زیادی داشته و از دوران پیش از اسلام تاکنون هنرمندان فعال در آن در سبک خود نوآوری هایی داشته اند، اما با وجود این نوآوری ها قالب سنتی اثر نباید شکسته شود.
وی افزود: برای مثال سبک های هنری دوره های مختلف چون گورکانی و صفوی که خلاقیت های خاص خود را داشت، در عین دربرداشتن این خلاقیت، قالب های ایرانی دوره ساسانی را حفظ کرده بود.
کیان مهر بیان داشت: می توان تغییراتی در هنرهای سنتی ایجاد کرد، اما این تغییرات نمی تواند اساسی باشد. برای مثال در هنر سنتی بیان احساس شخصی نداریم و بیان اعتقاد اجتماعی در این گونه هنرها اهمیت دارد.
وی ادامه داد: شخصی کردن این گونه هنرها اشتباه است و اگر هنر سنتی به بیان احساسات شخصی هنرمند بپردازد، دیگر هنر سنتی نیست و به هنر مدرن تبدیل می شود، در حالی که در هنر سنتی باید به بیان مفاهیم ارزشمند الوهی پرداخت.
هویت ایرانی یک اثر سنتی نباید تغییر کند
این استاد دانشگاه ابراز داشت: در این گونه هنرها باید خلاقیت صورت پذیرد و اگر خلاقیت در این آثار وجود نداشته نباشد، دیگر هنر نیست، ولی خلاقیت باید حساب شده و در قالب سنت باشد. در واقع باید ابتدا سنت را شناخت و بعد به خلاقیت پرداخت.
وی عنوان داشت: اگر سنت را بشناسیم و در عین حال خلاقیت داشته باشیم، مردم را جذب می کنیم، با این وجود خلاقیت در عین اصالت مشکل ترین کار در هنر است.
کیان مهر اذعان داشت: خلاقیت در هنرهای سنتی به این معنا نیست که ترکیب بندی را به طور کامل تغییر دهیم، گرچه گاهی نقوش ثابت است و ترکیب بندی را تغییر می دهیم و در بعضی موارد هم به تغییر جزئیات می پردازیم.
وی گفت: اگر هویت ایرانی یک اثر سنتی تغییر کند، دیگر آن اثر سنتی و اصیل نیست. نقوش یک اثر سنتی باید ایرانی باشد و نباید شخصی باشند و در واقع باید قالب کهن اثر حفظ شود.
این استاد دانشگاه هنر اصفهان افزود: ترکیب بندی، نقوش، ریزه کاری ها، رنگ بندی، تاکیدها، توکاری ها، مفاهیم نقوش، جای نقوش در کادر و کادربندی عواملی هستند که قالب کهن اثر را تشکیل می دهند که شاکله کلی آن ها باید حفظ و در بعضی موارد در برخی از آن ها تغییراتی ایجاد شود.
.......................
گزارش : الهام باطنی
نظر شما