جهاد خاموشی که قدرت ملی می‌سازد/ از اسراف تا مسئولیت اجتماعی در مصرف

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها؛امیرماهان محمدی یکتا: در روزگاری که چالش ناترازی انرژی در کشور به یکی از دغدغه‌های اصلی مردم و مسئولان تبدیل شده، «جهاد صرفه‌جویی» بیش از هر زمان دیگری معنای عینی و فوری پیدا کرده است.

اگر انرژی را ستون فقرات هر اقتصاد و شریان حیاتی زندگی اجتماعی بدانیم، روشن است که کوچک‌ترین اختلال در آن می‌تواند همزمان به بازار کار، تولید، آسایش خانوارها و حتی امنیت زیرساخت‌های اساسی آسیب بزند. امروز، هر واحد صرفه‌جویی نه یک توصیه ساده اخلاقی، بلکه اقدامی ملی، ضروری و فوری برای افزایش تاب‌آوری کشور است.

واقعیت این است که مشکل ناترازی انرژی، نتیجه سال‌ها رشد مصرف، فرسودگی بخشی از شبکه‌ها و فاصله میان ظرفیت تولید با نیاز روبه‌افزایش جامعه بوده است، این شکاف در شرایط فشار بیرونی، سرمای شدید، گرمای بی‌سابقه یا محدودیت‌های فنی بیشتر خود را نشان می‌دهد.

در چنین وضعیتی، هر افت فشار گاز، کاهش ذخیره سوخت نیروگاه‌ها یا قطعی برق، نه تنها زندگی روزمره مردم را مختل می‌کند، بلکه اقتصاد را نیز با هزینه‌های سنگینی روبه‌رو می‌سازد.

از همین رو است که مفهوم «صرفه‌جویی» از یک شعار یا توصیه سطحی عبور کرده و به یک فریضه اجتماعی و رفتاری تبدیل شده است.

هر گونه استفاده ناسنجیده و غیرکارآمد از نعمت‌ها، اسراف است

حجت‌الاسلام منصور باقربیک تبریزی کارشناس دینی و مدیریتی و مدیرکل تبلیغات اسلامی شهرستان های استان تهران در این خصوص با اشاره به ریشه‌های قرآنی مفهوم میانه‌روی و پرهیز از اسراف به خبرنگار مهر گفت: یکی از روشن‌ترین آموزه‌های قرآن در مدیریت منابع، آیه «وَلا تُسْرِفوا إِنَّهُ لا یُحِبُّ المُسرِفین» است. این یک نهی قطعی است. یعنی خداوند اسراف‌کاران را دوست ندارد، حال وقتی در جامعه‌ای، مصرف انرژی از الگوی منطقی خارج می‌شود، ما تنها با یک اشتباه اداری یا اقتصادی روبه‌رو نیستیم؛ بلکه با یک رفتار ناپسند و برخلاف دستور الهی مواجهیم.

او ادامه داد: اسراف فقط پرمصرفی نیست؛ بلکه هر گونه استفاده ناسنجیده و غیرکارآمد از نعمت‌ها، اسراف است، وقتی خانواده‌ای کولر یا بخاری را بدون ضرورت روشن می‌گذارد، وقتی ادارات چراغ‌ها را در ساعات کم‌مراجعه خاموش نمی‌کنند و هنگامی که سهل‌انگاری‌های کوچک، شبکه عظیم انرژی کشور را تحت فشار قرار می‌دهد، در واقع، یک گناه اجتماعی شکل می‌گیرد؛ گناهی که آثار آن دامان همه مردم را می‌گیرد.

به گفته او، جهاد صرفه‌جویی یعنی تبدیل این فهم دینی به یک رفتار ملموس و روزمره.

حجت‌الاسلام باقربیک تبریزی گفت: اگر ادارات که نماد نظم و مدیریت هستند نتوانند مصرف خود را مدیریت کنند، چگونه می‌توان از مردم انتظار داشت؟ باید الگوسازی جدی اتفاق بیفتد. کاهش روشنایی‌های اضافی، تنظیم دمای استاندارد، و حتی تغییر ساعت کاری در روزهای پیک مصرف می‌تواند کمک بزرگی به پایداری شبکه باشد.

ارزش‌گذاری بر نعمت‌ها یکی از مهم‌ترین نکاتی که حجت‌الاسلام باقربیک تبریزی بر آن تأکید کرد، نگاه نعمت‌محور قرآن به منابع و دارایی‌های طبیعی است: خداوند نعمت‌ها را بدون حکمت در اختیار بندگان قرار نمی‌دهد. وقتی در آیه ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ یَومَئِذٍ عَنِ النَّعیم می‌فرماید که از نعمت‌ها سؤال خواهد شد، یعنی نوع مصرف ما نیز مورد حسابرسی قرار می‌گیرد. انرژی نیز یکی از مهم‌ترین نعمت‌های الهی به بشر است. ما مسئولیم که این نعمت را درست مصرف کنیم.

او توضیح داد: مدیریت مصرف انرژی فقط اقتصادی یا فنی نیست؛ یک مسئولیت دینی و اعتقادی است.

صرفه‌جویی؛ جهاد خاموشی که قدرت ملی می‌سازد

حجت‌الاسلام سیدمحسن محمودی، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان تهران نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه مدیریت مصرف انرژی در شرایط امروز کشور بسیار فراتر از یک توصیه ساده است، اظهار کرد:در برهه فعلی، هر شهروند باید احساس کند که تصمیم‌های کوچک او به طور مستقیم با پایداری کشور گره خورده است. حتی یک لامپ اضافه، یک پنجره باز هنگام استفاده از وسایل گرمایشی، یا یک وسیله برقی روشن مانده می‌تواند در نگاه کلان بخشی از همان فشارهایی باشد که شبکه انرژی کشور را از تعادل خارج می‌کند.

او افزود: در روایات داریم که «قلیلٌ یدوم خیرٌ من کثیرٍ ینقطع» کار اندک اما مداوم، بهتر از کار زیاد اما مقطعی است. این دقیقاً همان چیزی است که امروز به آن نیاز داریم، اگر هر خانواده فقط ۱۰ درصد مصرف خود را مدیریت کند، بار قابل‌توجهی از روی شبکه‌های گاز و برق کم می‌شود. این همان جهاد خاموش است؛ جهادی که نه هزینه دارد و نه مانع آسایش مردم می‌شود، اما اثر آن بسیار بزرگ و فوری است.

حجت‌الاسلام محمودی نیز در تکمیل این موضوع گفت: در برخی کشورها وقتی بحران انرژی رخ می‌دهد، ادارات پیش‌قدم در کاهش مصرف می‌شوند. ما هم باید این فرهنگ را جدی بگیریم. در استان تهران نیز برنامه‌ریزی‌هایی آغاز شده و دستگاه‌ها موظف شده‌اند الگوی مصرف خود را اصلاح کنند.

اگر مردم احساس کنند هر واحد صرفه‌جویی آنها از یک مشکل بزرگ جلوگیری می‌کند، قطعاً مشارکت‌ها افزایش می‌یابد

رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان تهران با اشاره به آثار اجتماعی ناترازی انرژی گفت: وقتی مصرف بالا می‌رود و شبکه تحت فشار قرار می‌گیرد، اولین آسیب را خانواده‌ها، بخش تولید و خدمات ضروری می‌بینند، بیمارستان‌ها، مدارس، کارخانه‌ها، و حتی حمل‌ونقل عمومی ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند. بنابراین، صرفه‌جویی یک مسئولیت فردی صرف نیست؛ یک مسئولیت اجتماعی و ملی است.

او تأکید کرد: اگر مردم احساس کنند هر واحد صرفه‌جویی آنها از یک مشکل بزرگ جلوگیری می‌کند، قطعاً مشارکت‌ها افزایش می‌یابد. امروز دقیقاً در چنین موقعیتی هستیم.

صرفه‌جویی در انرژی امروز یک وظیفه چندلایه است، دینی، اخلاقی، اجتماعی، اقتصادی و ملی و هر شهروند می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.

حتی کوچک‌ترین رفتارها در جمع کلان ملی، اثر بزرگی بر پایداری شبکه‌های انرژی دارد. امروز، جهاد صرفه‌جویی تنها یک شعار یا اقدام مقطعی نیست؛ مسیر اصلی عبور از دوره‌های دشوار و تقویت تاب‌آوری کشور است.

این جهاد، اگر عمومی شود، می‌تواند بنیان‌های اقتصادی و اجتماعی کشور را پایدار و مقاوم سازد.