تهران؛ زادگاه دیپلماسی نوین گاز

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از وزارت نفت، مجمع کشورهای صادرکننده گاز (جی‌ئی‌سی‌اف) که امروز به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین نهادهای بین‌المللی در حوزه انرژی شناخته می‌شود، ربع قرن پیش با ابتکاری هوشمندانه در تهران متولد شد. این مجمع در حالی به سوی آینده گام برمی‌دارد که بازخوانی سیر تحول آن، از ساختار اداری در دوحه تا تغییرات در فهرست اعضا، نشان‌دهنده بلوغ سیاسی و فنی آن است.

بسیاری از تحلیل‌گران، نشست اردیبهشت ۱۳۸۰ در تهران را نقطه عطف تاریخ صنعت گاز جهان می‌دانند. ایران با درک صحیح از آینده انرژی جهان، هسته اولیه مجمع کشورهای صادرکننده گاز را با حضور کشورهایی چون روسیه، قطر و الجزایر شکل داد. در آن زمان، هدف اصلی ایجاد صدایی واحد برای تولیدکنندگان بود؛ هدفی که امروز در قالب یک سازمان منسجم با ساختاری پیشرفته محقق شده است.

نقش ایران در GECF تنها به بنیان‌گذاری خلاصه نمی‌شود. ایران با داشتن دومین ذخایر بزرگ گاز جهان، همواره وزنه تعادل این مجمع بوده است. در بازخوانی سوابق مدیریتی، دوره چهارساله دبیرکلی سید محمدحسین عادلی (۲۰۱۴-۲۰۱۷) به عنوان دوران تحول ساختاری شناخته می‌شود. در این دوره، ایران موفق شد مجمع را از یک نهاد صرفا مشورتی به یک مرکز علمی و مرجع آماری تبدیل کند که مدل‌های پیش‌بینی آن امروز مورد استناد بانک‌های جهانی و آژانس‌های انرژی قرار می‌گیرد.

تغییر در جغرافیای اعضا

تحول در ترکیب اعضا، یکی از جذاب‌ترین بخش‌های تاریخ GECF است. نروژ که در ابتدا به عنوان عضو ناظر حضور داشت، به دلیل فشارهای سیاسی اتحادیه اروپا و تضاد منافع با الگوهای قیمت‌گذاری این قاره، مسیر خود را جدا کرد تا برند تأمین‌کننده مستقل غرب را حفظ کند.

در مقابل، مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) شاهد موج جدیدی از پیوستن‌ها بوده است. موریتانی به عنوان جدیدترین عضو، به همراه سنگال و موزامبیک، قطب جدیدی از قدرت گازی را در آفریقا شکل داده‌اند. این گسترش نشان می‌دهد که جی‌ئی‌سی‌اف از یک باشگاه منطقه‌ای به یک نهاد جهانی تبدیل شده که از خلیج‌فارس تا سواحل اقیانوس اطلس و آمریکای جنوبی گسترده شده است.

امروز ایران اگرچه پست دبیرکلی را به صورت نوبتی واگذار کرده، اما در لایه‌های عالی تصمیم‌گیری از جمله شورای وزارتی و گروه‌های کاری فنی، نقشی غیرقابل جایگزین دارد. مجمع کشورهای صادرکننده گاز اکنون با ۱۹ عضو اصلی و ناظر، نه تنها نگهبان منافع تولیدکنندگان در برابر نوسانات قیمتی است، بلکه به عنوان یکی از اصلی‌ترین بازیگران در بحث امنیت انرژی و گذار به سوخت‌های کم‌کربن شناخته می‌شود.

این مجمع تاکنون ۷ نشست در سطح سران و ۲۶ نشست در سطح وزرا را پشت سر گذاشته است. میزبانی درخشان تهران از بیست‌وششمین نشست وزارتی در آذرماه ۱۴۰۳، بار دیگر بر جایگاه محوری ایران در دیپلماسی انرژی تأکید کرد.

ایران افزون بر میزبانی نخستین نشست وزارتی در سال ۱۳۸۰، تاکنون میزبانی سومین اجلاس سران (۱۳۹۴) و چند دوره نشست‌های وزارتی (از جمله دوره‌های ۱۵، ۱۷ و ۲۶) را به‌عهده داشته است. این حجم از میزبانی‌ها نشان‌دهنده اعتماد اعضا به مدیریت ایران در بحران‌های جهانی انرژی و نقش معماری این کشور در مجمع است.

بذر کاشته شده اردیبهشت ۱۳۸۰ در تهران، اکنون به درختی تنومند تبدیل و سایه آن بر کل بازار انرژی جهان گسترده شده است.